Eńbek ınspektorlarynyń aıtýynsha, bul jyl basynan beri óndiriste bolǵan úshinshi ólim oqıǵasy. Sondaı-aq, 48 adam jumys basynda jaraqat alypty. Osydan bir jyl buryn oblys ortalyǵyndaǵy «Neftehım LTD» kásipornynyń polıpropılen saqtaıtyn sehynda órt bolyp, eki jumysshy qaza tapqan-dy.
Osy jýyrda taǵy bir jumysshy munaı-hımııa zaýyty aýmaǵynda bıikten qulap, mert boldy. Eńbek ınspektory Abylaı Sabyrovtyń aıtýynsha, zaýyt aýmaǵyndaǵy jóndeý jumystary kezinde 1984 jyly týǵan azamat 20 metr bıiktikten qulap ketken. Máseleniń mán-jaıy tekserý jumystarynan soń anyqtalady. Qazir eki kúnniń birinde osyndaı qaıǵyly jaılar estiledi. О́ńirde óndiriste jaraqattanýdyń jalpy elimiz boıynsha joǵary deńgeıde bolýyna sebep, ken-metallýrgııalyq, energetıkalyq, basqa da iri óndiristik kásiporyndardyń negizgi úlesi oblysymyzda ornalasqanynan da bolar. Biraq, máseleniń mánisi basqada, ıaǵnı kásiporyndarda eńbek qaýipsizdiginiń saqtalmaýynda bolyp tur. Tipti óndiriste jaraqattaný sońy ólimge aparyp soǵatyn jaǵdaılar sońǵy kezde birdi-ekili oqıǵa emes, birneshe adam zardap shekken toptyq túrdegi jazataıym oqıǵalarǵa aınalyp, jıi qaıtalanýda.
Eńbek basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Marat Qabjamıtovtiń aıtýynsha, basqarmada oblys boıynsha óndiristik jaraqattanýshylyq jaǵdaıyna oraı ýaqytynda kásiporyndardyń eńbek qaýipsizdigin saqtaý jumysyna taldaýlar júrgiziledi. Quqyq qorǵaý organdaryna jazataıym oqıǵalardyń qalaı oryn alǵany jaıly arnaıy tekserýlerdiń qujattary jiberiledi. Jumysshylary óndiristik jaraqattaný qaýip-qaterlerine jıi ushyraıtyn kásiporyndar tizimi jasalady. Osylaısha, 2016 jyly oblystaǵy «Qazaqstan Alıýmınııi» AQ, «Maıqaıyńaltyn» AQ, «Kastıng» PF JShS, «Maıkóben-Vest» JShS, «EEK» AQ, «Kaýstık» AQ, «Bogatyr Kómir» JShS, «Kompanııa Neftehım LTD» JShS, «KSP Steel» PF JShS, «Kazhrom» TUK» AQ fılıalynyń Aqsý ferroqorytpa zaýyty anyqtaldy. О́ndiristik jaraqattanýshylyq máseleleri «Áleýmettik áriptestik pen áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý» jónindegi oblystyq komıssııa otyrystarynda da birneshe ret qaraldy. Otyrysta «Kaýstık» AQ, «Kompanııa Neftehım LTD» JShS, «Kazhrom» TUK» AQ fılıalynyń Aqsý ferroqorytpa zaýyty, «Maıkóben-Vest» JShS, «Qazaqstan Alıýmınııi» AQ, «Pavlodarenergo» AQ jáne «SAEM-Pavlodar» JShS basshylarynyń baıandamalary tyńdaldy. 2014-2016 jyldary osy kásiporyndarda 56 ret jospardan tys tekserister de júrgizildi. Aldyn alý sharalary sheńberinde jazataıym oqıǵalardy eskertý maqsatynda, eńbek qaýipsizdigi máselelerinde qatelikterdi anyqtaý 2016 jylda bekitilgen kestege sáıkes kásiporyndardy aralaý tájirıbege engizilgen. 2016 jylda Eńbek kodeksiniń normasyn túsindirý boıynsha 121 oqytý semınar-keńester ótkizildi. Basqarmanyń resmı elektrondy saıty «Suraq-jaýap» aıdarynan 2015 jyly 143 adam jaýap aldy, al 2016 jylda 215 júginýshilerge túsinikteme berildi.
Al oblystyq prokýratýranyń málimetinshe, sońǵy bes jylda óńirde 87 adam óndiriste kóz jumǵan. О́tken jyly 27 jumysshy mert bolypty. Oblysymyz óndiristegi jaraqat alý kórsetkishi boıynsha elimizde aldyńǵy orynda turǵan kórinedi. Biraq, jazataıym oqıǵalardyń sebep-saldaryn anyqtaýda salǵyrttyqqa jol berilgen. Osyndaı jaılarǵa oraı túsken sotqa deıingi 162 tergeý isiniń tek 4-i ǵana sotqa jiberilipti. Iаǵnı, kináliler jaýapkershilikke tartylmaǵan. Osydan 4 aıdaı ýaqyt buryn oblystyq eńbek basqarmasy bastyǵynyń para alý ústinde ustalýy bul salada talap pen tártiptiń álsizdigin, óndiristegi adam faktoryna durys nazar aýdarylmaıtynyn baıqatyp qaldy. Oblys prokýrory Serik Qaramanov oblystyq prokýratýranyń kásiporyndardaǵy eńbek qaýipsizdiginiń saqtalmaý jaılary, jumysshylardyń óndiristik jaraqat alýynyń sebep-saldary, kinálilerdiń jaýapkershiligi jaıynda ótkizilgen alqa májilisinde joǵarydaǵy derekterdi mysalǵa keltirdi. 2015 jylmen salystyrǵanda byltyr zardap shegýshiler sany 164-ten 191-ge deıin artqan.
– Zardap shekkender Aqsý ferroqorytpa zaýyty, Qazaqstan alıýmınıı zaýyty, «KSP Steel», «Kastıng», «Bogatyr Kómir», Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa sekildi iri kásiporyndarda tirkeldi. Alaıda birneshe jyl boıy atalǵan kásiporyndarda oblystaǵy eńbek basqarmasy tarapynan keshendi tekserýler júrgizilmegen. Sondyqtan, ótken jyldyń jeltoqsan aıynda prokýratýra ýákiletti memlekettik organ qyzmetine taldaý júrgizdi. Taldaý nátıjeleri kórsetkendeı, memlekettik eńbek ınspektorlary óndiristik jaraqat alý deńgeıin azaıtý úshin shara qoldanbaıdy. Al eńbek basqarmasy basshysynyń paramen ustalýy da osy salada qalyptasqan jaǵdaılardyń shynaıy sebepteriniń jasyrylýyn dáleldeıdi, – dedi S.Qaramanov.
Eńbek ınspektorlary bolsa jazataıym oqıǵalardyń oryn alýyna zardap shegýshiniń abaısyzdyǵy, eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý erejelerin buzý, jumys júrgizýdiń durys uıymdastyrylmaýy, eńbek qaýipsizdigi tásilderin oqytýdaǵy, úıretýdegi kemshilikter, zardap shekken jumysshy men jumys berýshi taraptyń eńbek qaýipsizdigi jaǵdaılaryna nemquraıdy qaraýlary basty sebep, deıdi. Sonymen birge, elimizdiń eńbek zańnamasynyń saqtalýyn jáne memlekettik baqylaýdy júzege asyrý bo-ıynsha júktelgen mindetterdi oryndaý úshin, ásirese eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý talaptaryna saı memlekettik eńbek ınspektorlarynyń sanyn kóbeıtý qajet dep sanaıdy.
О́ıtkeni, oblystaǵy 13303 kásiporyndaǵy eńbek qaýipsizdiginiń saqtalýyn baqylaıtyn memlekettik eńbek ınspektorlarynyń sany bar-joǵy 5-aq adamdy quraıdy eken. Al barlyq tekseristerdi júzege asyratyn eńbek ınspektorlarynyń sany 12, sonda 5 ınspektorǵa júkteletin jumystyń az emes ekenin kórip otyrmyz. Basqa oblystarmen salystyryp qaraǵanda da bizdiń eńbek ınspektorlarynyń júktemesi kóp. Jaýapkershilikti anyqtaý kóp ýaqytty alatyn, ózin eshkim kináli sanamaıtyn óte kúrdeli prosess.
Osyǵan baılanysty, sońǵy kezde shaǵymdar men ótinishterdiń de sany kóbeıýde. Shaǵymdar zardap shegýshiler tarapynan olardyń týystarynan, sondaı-aq jumys berýshilerden jáne olardyń ókilderinen túsedi.Bul bir. Ekinshiden, tipti prokýrorlardyń aıtýynsha, óndiristegi jazataıym jaǵdaılar týraly densaýlyq saqtaý oryndarynyń eńbek ınspeksııasyna habarlamaǵan 200-den astam fakti anyqtalǵan. Sotqa deıingi 162 tergeýdiń basym bóligin qylmys quramynyń bolmaýyna baılanysty tergeýshiler toqtatqan. Tekserý barysynda prokýratýra qylmystyq isti toqtatý týraly osyndaı 8 sheshimniń kúshin joıdy.
Jumys berýshilerdiń eńbek jaǵdaıyn jaqsartýǵa nıet bildirmeýi, jumyskerlerdiń quqyqtyq jáne tehnıkalyq saýatsyzdyǵy jazataıym oqıǵalardyń negizgi sebepteri bolyp otyr. Kásiporyndardaǵy jaraqat alý statıstıkasy da az emes. Prokýrorlar bul eńbek basqarmasy sheneýnikteriniń óz mindetin durys atqara almaýynyń saldary dep sanaıdy. Budan bólek, jumys berýshiniń óndiristik oryndardaǵy tótenshe jaǵdaılarǵa jaýapkershiligi zańnamada jetildirilmegen. Prokýratýra mamandary bul másele jaıynda burynnan beri dabyl qaǵýda.
Oblystyq prokýratýranyń birinshi basqarmasynyń prokýrory Ermaǵambet Saǵyndyqtyń aıtýynsha, elimizde kásiporyndarda mert bolyp, jaralanǵandardyń sany 2307-den 1683 adamǵa deıin tómendep otyr. Al bizdiń oblysta kerisinshe, 2015 jyly 164 adam japa shekse, 2016 jyly bul san 191-di quraǵan.
Jalpy, tekserýler barysynda eńbek basqarmasynda zańdylyqtyń buzylǵany anyqtaldy. Memlekettik organdar, densaýlyq saqtaý mekemeleri, ishki ister departamenti mamandary men eńbek ınspeksııasy qyzmetkerleriniń arasynda ózara baılanys, árekettestik joq. Qylmystyq ister sapasyz tergelýde. Máselen, 314 qylmystyq istiń tórteýi ǵana sotqa joldanǵan, deıdi prokýrorlar.
Ekinshiden, jumys berýshilerdiń óndiris oryndaryndaǵy tótenshe jaǵdaılar kezinde jaýapkershilikten shettep qalýy da úlken másele. Bul jumysshylardyń, adamnyń ómiri qorǵalmaıdy degen sóz. Jergilikti prokýrorlar óńirde eńbekti qorǵaý memleket, jumys berýshi jáne jumysker tarapynan ózine turaqty nazardy talap etetin asa mańyzdy áleýmettik-ekonomıkalyq problemaǵa aınalyp barady dep dabyl qaǵýda.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
