Jetimdiktiń taqsireti, turmystyń jadaýlyǵy janaıyn dep turǵan shyraqty qaıdan óshirsin? Jyrshylardan óleń-jyr, qıssa-dastandar úırenip, el ishindegi aıtystardy jattap alyp, ony dombyraǵa qosyp aıtyp, jastaıynan «jyrshy bala» atanǵan Ǵalı Ormanovtyń jyr álemine ózindik órnek salmaýy múmkin emes edi. Ol órnekter qazaq ádebıetiniń tarıhyna aqynnyń esimin shegelep berdi dese de bolady. Bıyl aqynnyń týǵanyna 110 jyl tolypty. Soǵan oraı elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Ǵalı ǵıbraty» atty eske alý keshi ótti.
Keshti belgili aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nesipbek Aıtuly júrgizdi. Ol Ǵalı Ormanovtyń qadir-qasıetin, ádebıettegi ornyn baıyppen áńgimelep berdi. Ultqa, ádebıetke qyzmet etýdiń úlgisin kórsetken lırık aqynnyń sońynan sóz ermegen taza bolmysyn aıta kelip, «onyń klassıkalyq jyrlaryn oqý kerek» dep bir toqtady. «Bizde klassık aqyndar óte kóp. Sondyqtan biz olardyń qadirin onsha bile bermeımiz. Qazirgi zamanda kimniń artynda izdeýshisi bar solar kóp nasıhattalady da, basqa aqyn-jazýshylar umytylyp barady. Biz olardy nasıhattaı bilýimiz kerek»-dedi keshti júrgizýshi.
Eske alý keshinde aqynnyń qyzy Jámıǵa Ormanova birshama qundy estelikter aıtty. Jas kezderinde Jambyldy kórgenderin, qart jyraýdyń úılerinde birneshe ret qonaq bolǵanyn áńgimeledi. Ákesiniń Jambylǵa hatshy bolǵan kúnnen bastap Jambyl qaıtys bolǵan kúnge deıin latyn árpimen kúndelik júrgizgenin, biraq ol kúndeliktiń esh jerde tolyqtaı jarııalanbaǵanyn, búginde ol kúndelik ózinde ekeninen habardar etti. Jambyl Jabaev qaıtys bolǵan soń 1946 jyly tuńǵysh ret onyń úsh bólimnen turatyn shyǵarmashylyǵynyń akademııalyq tolyq jınaǵyn basyp shyǵarýǵa úlken eńbek sińirgenin de jetkizdi. Jalpy, Jambyl Jabaevtyń hatshysy bolǵan qalamgerler birnesheý. Olardyń qatarynda Qýandyq Shańǵytbaev, Taıyr Jarokov ta bar. Biraq, qart jyraýdyń Ǵalı aqynmen qarym-qatynasy, syılastyǵy jaıynda túrli estelikter, áńgimeler kóp saqtalǵan.
Ǵalı Ormanov lırık aqyn. Onyń lırıkasy Tumanbaı Moldaǵalıev, Iztaı Mámbetov, Saǵı Jıenbaev qatarly aqyndardyń shyǵarmashylyǵyna áser etkeni kesh barysynda aıtyldy. Eske alýshylar onyń syrshyl óleńderinde jasandylyq pen jaǵympazdyqtyń, jalań urannyń joqtyǵyn baıqampazdyqpen jetkizdi. Bul oraıda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Negımovtyń pikirleri arqyly qazaq lırıkasy júıriginiń shyǵarmashylyq ereksheligi aıqyndaldy. Jastaıynan halyqtyq folklordan, aýyz ádebıetinen habary mol bolyp, nebir uzaq dastandardy jatqa aıta alatyn balanyń óse kele azamattyq lırıka men tabıǵat, mahabbat lırıkalaryn ushtastyra jyrlaýy zańdylyq edi.
Kesh barysynda túıgenimiz eń alǵashqy «Sheńber» atty kitabynan keıin «Abysyn syry», «О́mir dastany», «Oı qanaty», «Ot ózen» atty óleń jınaqtaryn shyǵaryp, qazaq poezııasyna ózindik úles qosqan, M.Lermontovtyń, S.Esenınniń, Maqtymqulynyń, L.Tolstoıdyń shyǵarmalaryn qazaqsha sóıletken Ǵalı Ormanovtyń jaqsy aty eshqashan da óshpek emes. Ony aqynnyń jyrlaryn jatqa oqyǵan Astanadaǵy Ǵalı Ormanov atyndaǵy №7 mekteptiń jas búldirshinderi de dáleldegendeı boldy. Eske alý keshinde atalǵan mektepte turǵan aqynnyń zattary men kitaptary kórmege qoıyldy.
Aıgúl SEIIL,
«Egemen Qazaqstan»
