Iá, hakim atamyzdyń bul danyshpandyǵy týrasynda az aıtylyp júrgen joq. Biz «Qarashada ómir tur» dep bastalatyn óleńiniń alǵashqy segiz jolyn ózimizshe taldaı otyryp ózin-ózi tarazylaı bilgen kemeńgerdiń óz salmaǵyn da baǵamdaı alǵany týraly aıtqymyz keldi.
«Qarashada ómir tur,
Toqtatsań toqsan kóner me?
Arttaǵy maıda kóńil júr,
Jalynsań qaıtyp keler me?
Maıdaǵy jurttyń ishi – qar,
Báısheshek qarǵa óner me?
Ishinde kimniń oty bar,
Qar jaýsa da sóner me?», deıdi. Bylaı qarasań asa bir jumbaq, túsinikke aýyr dúnıe emes sekildi, biraq óleńdi ishten sezingen tusta osy segiz jolǵa tutas adam ómiri hám baǵasy syıyp turǵandaı alapat sezimdi bastan keshesiz. «Qarashada ómir tur» – bul Abaıdyń barshyn tartqan ýaqyty. Qarashadan keıin – jyldyń sońy jeltoqsan. Ony adam ómirimen qatar órgende ómirdiń aqyry deımiz. Qarashany ortalap, sol aqyrǵa qaraı aıańdap kele jatqan ýaqytty toqtatyp, tosyp, kidirtip turý múmkin emes árıne. «Arttaǵy maıy» – jastyq shaq. Ol endi oralmaıdy. Bul tórt tarmaq bylaısha aıtqanda jalpy ómirdiń ustyny. Hakim endi fılosofııasyna kóshedi.
«Maıdaǵy jurttyń ishi – qar», deıdi. Bul endi keıingige qarap otyryp keıigeni. О́zi «ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrekti» adamnyń eń negizgi qasıeti sanaıtyn Abaı keıingi «Keýdesi – tolǵan qýlyq oı, Bári de pysyq, ezbe emes, Qumary onyń – aıt pen toı, Paıda men maqtan – ózge emes» jastardan sony taba almaı qaırandaıdy. Bilim de, parasat ta sol úsh qasıetke qonbaq edi ǵoı. Al, maıdaǵy jurttyń ishi – salqyn, sýyq, jigersiz, nursyz, talapsyz. Oǵan endi báısheshek óner me, parasat, bilim qonar ma? Al, endigi baılamdy qarańyz! «Ishinde kimniń oty bar, Qar jaýsa da sóner me?!». Qarasha kelip, jeltoqsanǵa ulassa da, jeltoqsan bitip ómirin aqyrlastyrsa da ishinde oty bar adamnyń «meni» sol sónbegen qalpy, jalyndaǵan qalpy «menikinen» ajyrap qana kete barady eken. Mine, ómir! Qulshynys, qýat! Ishindegi oty sóngen otyzdan on ese, júz ese artyq alpys! Ol – Abaıdyń alpysy!
Keıde aınalamnan sondaı alpysty, jetpisti, tipti seksendi kórem. Qyzyǵam! Ishimdegi qolamtany úrleımin kep! Shyrpy salam, lap etip baryp óship jatady. Jantalasam! Otty kárilik – byqsyq jastyqqa bergisiz qarttyq. Ol byqsyǵan jastyǵyńǵa pysqyryp ta qaramaıdy. Aıtpaqshy, qarttyqtyń qýatyn Jetpisbaı, Seksenbeılarmen ǵana baılanystyryp oılaıtyn bastar kóp. Bizdiń aıtpaǵymyz basqa. О́mirge degen kózqaras, qulshynys, eńbek, parasat, «meni men meniki aıyrylǵansha» mazdap turar ot, máńgi myǵym quryshtaı qýat. Ondaı adamdar sonsha kóp te bolmaıtyn sekildi me, qalaı?
Men anaý bir aqsaqaldyń keýdesinen sekseýildiń shoǵy mazdaǵan seksendi, tomyrtqalamap urttamasań aýyz kúıdirer toqty sorpasyndaı qaınap turǵan toqsandy da kórem. Siz she?
Ularbek NURǴALYMULY
«Egemen Qazaqstan»
