Jazýshylar ne úshin kerek?

Osy bir sózdiń sanadaǵy sýreti, kerilip jatqan uzyn-sonar keńistik sekildi elesteıdi. Sebebi, kóńil degenińiz, shyndap kelgende, adamnyń jan dúnıesi, ishki álemi emes pe?!

Endeshe, sol bir qupııa, jumbaq álemniń kúngeıi men kóleńkesin, ashysy men tushysyn kópke jetkizetin til, til bolǵanda da, kórkem sóz – ádebıet. Sondyqtan da, keshegi, búgingi ádebıetimiz haqynda sóz qozǵap, syr shertip, sóz zergerleriniń, sondaı-aq, jastardyń áńgime, óleńderin jarııalap otyratyn Ádebıet betiniń shymyldyǵyn ashpaqpyz, qymbatty oqyrman. Qabyl alyńyz!.. 

Marıo Vargas Losa: Me­niń paıymdaýymsha, qara­paıym ınjener men sáýlet­shiler keshpeıtin dúnıeler kádimgi qalam ustaǵan jazý­shylardyń basynan ótip ja­tady. Keıde adamdar óz­de­rinen «Jazýshylar ne úshin kerek?» dep suraıtyn bolar. Sebebi, barlyǵy arhı­tektordyń, ınjenerdiń, tipti dárigerdiń de ne úshin keregin biledi. Áńgime jazýshyǵa kep tirelgende, til ushyna túrli shúbáli oılar oralady. Túrli adamdar (ishinde men de barmyn) jazýshynyń bizdiń qoǵamǵa kerek ekendigin uǵynsaq ta, biraq dál ne úshin kerek ekendigin bile ber­meımiz. Sondyqtan, Gabrıelge qoıar alǵashqy sura­ǵym: qalaı oılaısyń, jazý­shylar ne úshin kerek?

Gabrıel Garsıa Mar­kes: Men ómirde ózge eshte­ńege de jaramaıtynymdy túsingennen soń, jazýshy boldym. Ákemniń jeke dári­hanasy bar edi. Shyn máninde, ol meniń farmasevt bolǵanymdy qalady jáne ol qalaýyn ýaqyt óte kele aýystyrdy. Al mende múlde bólek arman boldy: meniń advokat bolǵym keldi. О́ıt­keni advokattar kınolar­da árqashan jeńip júredi, qandaı qıyn jaǵdaılarda da sýdıalardy utyp otyrady. Al keıin… ýnıversıtetke túsip, sonda oqyp júrip, túrli qı­yndyqtarmen betpe-bet kelgen soń, advokattyqqa da jaramaıtynymdy tú­sindim.

Sodan soń, onyń ne úshin kerek ekendigin naqty uǵyn­basam da, áńgime jaza bas­tadym. Alǵashynda, maǵan «jazý» degen dúnıe unaıtyn, óıtkeni men túrli aqparat qu­raldarynda jarııalana bas­tadym. Sodan soń, dostarym men tanystaryma unaý úshin jazyp júrgenimdi túsindim. Rasynda, naǵyz shyndyǵy osy edi. Keıin, ózimniń jáne ózge de qalamgerlerdiń jazý­shy­lyq óneri týraly oılaı kele, kúmánsiz, jaqsy romandardyń naǵyz ádebıet aldynda ózin­dik ózgeshe qyzmeti men atqa­ratyn mindeti bar eken­digin uǵyn­dym.

Bir nárse aqıqat: jazý­shylyq – bas tarta almaıtyn qasıet, aınalyp óte almaıtyn qasiret. Ol qasıet kimge qondy, demek, sol adam jazýǵa tıis. О́ıtkeni, bastyń saqınasy men asqazannyń túıtkilin tek jazý ǵana jeńe alady. Ol qasiretten jazyp qana qutyla alady.

Eger men kitap jazýǵa otyr­sam, demek, men qandaı da bir tarıhty baıandaǵym kel­geni. Oqyrmanǵa unaıtyn ta­rıhty. Másele, meniń de oı-pikir daıyndyǵynda bolýymda; oı- pikir daıyndyǵy jazýshy ataýlynyń (eger ol tııanaqty bolsa) barlyǵynda bolýǵa tıis. Jazýshy óz tarıhyn baıandar sátinde ádil bolýy tıis, mysaly, qyzyl telpek nemese partızan týraly povesti alaıyq; al eger jazýshy buzylmaıtyn qamal syndy myqty kózqarasta bolsa, bul kózqaras, álbette, baıandaǵaly otyrǵan tarıhqa áser etedi, ıakı óz sáýlesin tú­siredi. Árıne, bul – shara­syz­dyq, sharasyzdyq aldyn ala oı­lanbaǵandyqtan týyndaıdy.

«Latyn Amerıkasyn­da­ǵy roman týraly dıologtan» úzindi
Aýdarǵan 
Edilbek Dúısenov