Elbasy bergen baǵasyn
«Elimizdegi ken óndirý ónerkásibiniń bolashaǵy – osyndaı alyptar».
«Annensk» kenishi paıdalanýǵa berilgennen keıin alǵashqy qurmetti qonaǵy bolǵan Nursultan Ábishuly Nazarbaev shahta shyńyraýyna túsip, tehnologııasymen tanysqan soń osylaı rızashylyǵyn bildiripti. Memleket basshysynan osy óńirde osyndaı joǵary baǵa alǵan basqa kásiporyn este joq.
О́tkenine úńilsek, onyń «tolǵaǵy» ońaı bolmady. Keńestik kezeńde bastalǵan qurylysy jıyrma jyldaı «jyrǵa» aınalyp, aqyry qoǵamdaǵy toqyraýǵa kelip kılikti: Odaq ydyrady, ekonomıkalyq baılanys bosańsydy, qarjylandyrýdyń qııýy qashty...
Qýaty ketken kombınat ony qatarǵa qosýdan kúderin úzgen kezde Elbasynyń eksheýimen kelgen sheteldik ınvestor sharýanyń betin beri qaratty. Toqsanynshy jyldyń sońyna qaraı tusaýy kesildi. Basynda shylbyryn «Shyǵys» ustaǵan ol tıisti tehnıka men adam kúshi bólingen soń jeke shańyraq kóterdi.
Onda nebir tanymal sheteldik fırmanyń jetildirilgen tehnıkasy qoldanylady. «Paramatık» burǵy boılatady. Qýatty «Kater» ken tıese, tózimdi «TORO» tasymaldaıdy. Prohodkaǵa alymdy «Aksera» men qarymdy «Mınımatık» qoıylǵan. Zaboı tóbesin «Robolt» bekitedi.
«Annensk» aımaqtaǵy tereń shahta. Shyńyraý túbi – shamamen jeti júz metr. Ken qatpary kúrdeli. Ádette, Jezqazǵan aımaǵynda kólbeı qulaǵan ken qabaty onsha oıys emes, al «Annensk» aıryqsha. Oǵan qalyptasqan tehnologııany qoldaný qolaısyz ári tıim-
siz. Sondyqtan ken qatparynyń ornalasýyna oraı ony óndirýdiń arnaıy júıesi jasalǵan.
Syrtqy sıpaty sony kásiporynnyń taǵy bir ereksheligi shahta qurylysynyń tarıhynda tuńǵysh ret oqpandy uńǵylaý men koperdy montajdaý qatar júrgizildi. Al, skıptiń jumysy tarazy tárizdes qozǵalysqa negizdelgen: bir basyna ken tıelse, kelesi basynda túsi-
rilip jatady.
Skıp oqpanynyń ónimdilik qýaty saǵatyna 750 tonna ken kóterýge jetedi. Bastapqyda ol jylyna 2 mıllıon tonna ken óndirse, jobalyq qýatyna sanaýly jylda jedel jetti. 2000 jyldyń ózinde óndiristik tapsyrmany negizgi kórsetkishten merziminen buryn oryndap, jańa ǵasyrdyń tabaldyryǵyn bes mıllıon tonnalyq mejemen attady.
Al kenshi qaýym «Annensk» shahtasyn «Arqanyń alqasy» dep áspetteıdi. Shyndyǵynda, sáýlettik sıpatyna qarasaq, onyń turpaty osy óńirdegi kóz úırengen basqa shahtaǵa taza uqsamaıdy. Tipti talaı eldiń topyraǵyna tabany tıgen talaı tarlannyń ózi «mundaı jobany kezdestirý qıyn» degendi aıtady.
Ákimshilik-turmystyq korpýsyn syrtkóz óner otaýynyń ǵımaraty dep oılap qalýy ábden múmkin. Oǵan ózindik úılesimmen qabysqan qos kaperdi qos. Qysqasy, kórgen kózdi qyzyqtyratyn kórinis. Máskeýlik arhıtektorlar tobynyń qııalynan týǵan bul joba Fransııadaǵy álemdik baıqaýda ekinshi oryndy ıelendi, al Kanadada buıyrǵany – altyn medal.
Elbasy elegen, dúıim el demegen «Annensk» sharýanyń shyraıyn shyǵaryp, ekpindi vahtanyń ár sátin tolaǵaı tabysqa aınaldyrýda. Bul – uıymshyldyǵy jarasqan ujymnyń ár múshesiniń monshaqtata tókken mańdaı teri men biregeı biliktiliginiń óteýi.
Japandaǵy «Jaman Aıbat»
Tún túndigi túrilmeı kenshiler qalasynan kóterildik.
Jol sheti – «Jaman Aıbat».
Jezqazǵannan Qyzylordaǵa qulaıtyn tas joldyń tusynan týra qyryq shaqyrym qashyqtyqtaǵy «Mıbulaq» aýlyna jol talǵamaıtyn júrdek avtokólikpen «áýpirimdep» áreń jettik. Aýyldan «...Aıbatqa» deıingi kóterme jol da jetisip turǵan joq.
Alaıda, aıtpaǵymyz jol jóninde emes.
Eki júz shaqyrymdaı joldy artqa tastaǵanda, qarsy aldyńnan «alyp» árippen jazylǵan «Jaman Aıbat» degen jazý shyǵady. Sál ilgeri júrgen soń týra sondaı «Jomart kenishi» degendi keziktiresiń. Kenishtiń qadasy qaǵylǵan kezden beri biletin adamǵa bul ekeýi de kózge ystyq kórinedi.
Sebebi, «Jaman Aıbat» – qýatty kásiporynnyń ótkeni, al «Jomart kenishi» – búgini men bolashaǵy. «Jomart» – «Qazaqmys» óz kúshimen, óz qarajatymen qysqa merzimde qatarǵa qosqan kenish. Bastapqy kezde kelgen qaraǵandylyq shahta qurylysshylary sharýanyń shyraıyn shyǵara almaı, aqyry keri qaıtqany este.
Kompanııany damytýdyń strategııalyq baǵdarlamasy boıynsha salynǵan bul kenish jylyna 4 mıllıon tonnadaı ken beredi. Mamandardyń esebine qaraǵanda, «Jomarttyń» tek birinshi kezeginiń ózi 27 jylǵa jobalanǵan. Endeshe onyń bıik belesi áli alda.
Qazir de kende qalmaǵany kózge kórinip tur. Monolıtti betonnan quıylyp, syrty qaptalǵan skıp-klet oqpany japan dalada oqshaý boı túzegen, aspanǵa asqaqtaıdy. Tóńiregine kenishtiń kúndelikti qyzmetine qajetti túrli qurylym toptasqan. Jezqazǵannan tartylǵan temir jol tabany da osy oqpanǵa kelip tireledi.
Tipti ákimshilik-turmystyq kesheni de onymen jabyq dáliz arqyly jalǵasqan. Bizdi bir top maman kútip tur eken, jańaǵy jabyq dáliz arqyly birden kletke qaraı ótip, shahta shyńyraýyna jol tarttyq. «Taban tıgen tus jer betinen 600 metr tereńdikte jatyr», dedi jolbasshy bolyp júrgen jigittiń biri.
Qoınaýyna qupııasyn búkken, táýlik boıy ken óndirý tolastamaıtyn «shahta shahary» – geolog, qurylysshy men prohodkashy qolynan shyqqan keremet. Olar uzaq ýaqyt «qalǵyǵan» jerdi uıqysynan oıatyp, kenishtiń keleshek taǵdyryn kenshiniń senimdi qolyna tapsyrdy.
Kenshi «Jaman Aıbattyń» ekinshi tynysyn ashty. Oǵan basqa qýatty kenishinen kelýge tilek bildirýshi kóp boldy. Ken óndirisin uıymdastyrýdaǵy ózindik tásil Qaraǵandy, Kentaý, Túrkistan, Qyzylordadan qatynap isteıtin «vahtovıktiń» de kóńilinen shyqty. Jaqyndaǵy Jańaarqa men Ulytaý aýdany aýylynyń azamatyna da jumys tabyldy.
...«Qyrǵa» kóterilgesin kenshilerdiń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıymen tanystyq: jaıly jataqhana, jattyǵý zaly, bılıard bólmesi, qala meıramhanasyna jeteqabyl eki qabatty eńseli ashana.
Qysqasy, bári kóńilden shyqty...
Álibek ÁBDIRASh,
jýrnalıst
Qaraǵandy oblysy
