Psıholog mamandardyń aıtýynsha, bala tárbıesinde densaýlyq kútimi, durys tamaqtaný men psıhologııalyq-áleýmettik jáne tanymdyq damý úılesimdilikpen iske asyrylýy qajet. Bul – bala ómirindegi sheshýshi kezeń ǵana emes, onyń keleshek psıhologııalyq damýyna negiz bolady. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, pedagogtar men ata-analarǵa ádistemelik kómek kórsetý maqsatynda balalardy erte jastan damytýǵa arnalǵan tárbıeleý men oqytý úderisin uıymdastyrý boıynsha BUU balalar qory men halyqaralyq jáne otandyq táýelsiz sarapshylar keleli jıyn ótkizdi. Basqosýǵa qatysýshylar balalardy erte jastan damytýdy halyqaralyq standart negizinde damytý boıynsha jetistikteri men usynystaryn ortaǵa saldy. Turǵylyqty jeri men áleýmettik-ekonomıkalyq faktorlarǵa qaramastan barlyq balanyń sapaly qyzmetke qol jetkizýdegi teń quqyqtary týraly másele kóterilip, erekshe kútimdi qajet etetin balalar úshin ınklıýzıvti bilim berý isine aıryqsha nazar aýdaryldy.
BUU balalar qorynyń balalar densaýlyǵyn saqtaý jáne qorǵaý boıynsha keńesshisi Betına Shvethelm balalardy erte jastan damytýǵa arnalǵan tárbıeleý men oqytýdyń keshendi baǵdarlamasy qolǵa alynyp jatqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, patronattyq jumystarmen aınalysatyn komanda áleýmettik qamtý alańynda jumys isteıtin mamandar tobynan jasaqtalǵan. Olar balalardyń jas erekshelikteri men damý deńgeıin eskere otyryp, ata-analarǵa júıeli qoldaý kórsetedi. Ázirge Qyzylorda qalasynda iske asyrylyp otyrǵan qanatqaqty jobaǵa jergilikti turǵyndar erekshe qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórinedi.
– Qyzylordadaǵy saparymyzda patronattyq tárbıe berip otyrǵan bes otbasynda boldyq. Jumys toby densaýlyq saqtaý, bala kútimi, durys tamaqtaný jóninde júıeli keńester berdi. Mundaı qamqorlyq otbasylarǵa unaǵan syńaıly. Patronattyq júıede qamqorlyq kórsetý bala densaýlyǵyna qatysty medısınalyq kómekti qajet etetin otbasylarǵa ǵana emes, balanyń tolyq damýyna birden bir qajet dúnıe. Ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar tárbıesi boıynsha Qazaqstan Ortalyq Azııa men Shyǵys Eýropada jetekshi orynda, – degen ol mundaı jumys isteý modelin el aýmaǵyna keńinen taratý máselesi qarastyrylyp jatqanyn jetkizdi. Jańa jobany Qazaqstan men BUU Balalar qory birlesip iske asyryp jatyr.
Týǵannan bastap úsh jasqa deıingi kezeń – adam ómiriniń erekshe sáti. Balanyń dene bitimi men aqyl-oıy, adamgershilik damýynyń negizi qalanatyn dál osy jasta eresekterdiń balalarǵa beretin tárbıesi men bilimi mańyzdy ekeni belgili. Qazaqstanda sońǵy alty aıda 3-5 jastaǵy balalar tárbıesinde ákeniń kóńil bólýi 49 paıyzdan 6 paıyzǵa tómendegen bolsa, 1-14 jas aralyǵyndaǵy balalardy kúshteý sharalarymen tártipke shaqyrý 49 paıyzdan 52 paıyzǵa artqan.
BUU balalar qorynyń Balalar quqyn qorǵaý boıynsha úılestirýshisi Tatıana Aderıhına naq osy kezeń bala damýyna yqpal etetin sebepti, balalardyń dene jáne psıhıkalyq damýyn tolyǵymen qamtamasyz etetin keńester ata-analarǵa aýadaı qajet ekendigin aıtady.
– Bizdiń sarapshylardyń oıynsha, bala úsh jasqa deıin otbasy tárbıesin alýy kerek. Osy sebepti ata-analardyń daıyndyǵyn pysyqtaıtyn baǵdarlama qolǵa alynýy tıis. Bala damýyndaǵy erte jastan bastalatyn tárbıe men kútimge baılanysty aqparattar aýrýhana, balabaqsha sııaqty qoǵamdyq oryndardan bastap, áleýmettik jeliler arqyly qoljetimdi ári qazaqstandyq ár otbasy úshin tegin bolǵany durys. Munyń ekonomıkalyq tıimdiligi de dáleldengen. Sonymen birge bala tárbıesinde ákeniń róli mańyzdy. Áke yqylasy men nazary bala damýynda tepe-teńdikte ustaıdy, – deıdi T. Aderıhına.
Sońǵy 5 jylda eldegi balabaqshalar sany eki esege artqanyn, onyń ishinde jekemenshik balabaqsha uıymynyń úlesi 20 paıyzdan astam ekenin eskersek, balabaqshadaǵy kún tártibi men oıyn ortasyn qurý men uıymdastyrýdaǵy gıgıenalyq jaǵdaılar, ártúrli aýrýlardyń aldyn alý pedagogıkalyq úderisterdiń mańyzdy quramdas bólikteri bolyp otyr. Bala boıyndaǵy tanymdyq belsendilik, álemge qushtarlyq, ózine degen senim, adamdarǵa meıirimdi qarym-qatynas, shyǵarmashylyq múmkindikter, jalpy ómirlik belsendilik sııaqty sheshýshi qasıetterdi qalyptastyrý úshin tárbıeshiler, pedagogtar, ata-analar belgili bir qarym-qatynas túrleri arqyly yqpal etedi. Balalardy erte jastan tárbıeleý men oqytýdy uıymdastyrý boıynsha ádistemelik usynymdarmen qamtamasyz etý aldaǵy ýaqytta naqty baǵdarlama retinde qolǵa alynbaq.
Aıa О́MIRTAI,
«Egemen Qazaqstan»
