Poezııa antologııasy

О́mir súreıik almasyp

Japyraq júrek jas qaıyń!
Janymdy aıyrbastaıyn.
Sen adam bola bastasań,
Men qaıyń bola bastaıyn.
Kelisesiń be, jas qaıyń?

(Kóriner, múmkin, kimge ersi),
О́mirińdi maǵan bir bershi!
Dúrbeleń myna dúnıeni,
Adam kózimen bir kórshi.
Qaıyń bop men de baǵaıyn,

Ormannan ornym tabaıyn.
Beımálim maǵan ómirge
Qaıyń kózimen qaraıyn.
Sen-daǵy jerden nár aldyń,
Men-daǵy jerden nár aldym.
Bireýden sen de jaraldyń
Bireýden men de jaraldym.

Tiliń joq, jandy qaıyń sen,
Aıyrmashylyǵym – Adammyn.
Mendegi bary bir júrek,
Beripti júrek saǵan myń.
Sondyqtan uzaq jasaısyń –
Qurdasy keler zamannyń.

Bar-joǵy mende bir júrek,
Ol ólse – máńgi ketkenim.
Sendegi semse myń júrek,
Kelgende jasyl kóktemiń,
Tiriler qaıta dúrkirep.

Japyraq júrek jas qaıyń!
Janymyzdy aıyrbastaıyq.
Adam bop júrseń qasqaıyp,
Qaıyń bop turam qasqaıyp,
Táýekel, aıyrbastaıyq!

О́mirge ómir jalǵasyp,
Anamyz jerge jarmasyp.
Birde adam, birde qaıyń bop,
Súreıik ómir almasyp…

Muqaǵalı MAQATAEV

Dastanymdy tarıhı taqyrypqa arnamaqpyn

Meni árqashan ár dáýirdegi adamdardyń oı-sanasy, minez-qulqy, tanym-túsinigi, psıhologııasy qyzyqtyratyn. Iаǵnı ár tul­ǵa – óz dáýiriniń bet-beınesi. Ár dáýirdi ıdeıalar ashatyn bolsa, ár tulǵany oqıǵalar qalyp­ta­s­tyrady ǵoı. Kez kelgen tulǵa óz oqıǵasymen týady. Tarıhı ta­qyryptarǵa barý qazir asa tar­tym­dy kórinbeıdi. Degenmen for­ma báribir mazmundy ózgerte alady dep oılaımyn. Adamzat tarıhynyń 5 – 6 – 7-shi ǵasyry tu­mandy, kúńgirt ǵasyrlar. Dál osy altynshy ǵasyrda jer be­tin birneshe aıǵa sozylǵan qa­lyń túnek, qarańǵylyq bas­qa­nyn bilesizder. Bul kezeń ta­rıhta Kúnniń sóný kezeńi re­tinde qashalyp qalǵan. Muny kóp­tegen tarıhshylar, arheo­log­­tar, janartaýtanýshylar Kra­k­ataý janartaýynyń at­qy­­laýy­men baılanystyrady. Osy kezeń, túnek zamany biz­d­iń uly dalanyń tarıhyn­da qa­laı kó­ri­nis tapqany, qan­daı ta­rı­­hı oqıǵalardyń bolǵany me­ni erekshe qyzyqtyrdy. Qarap otyrsańyz, osy kezeń Bu­myn qaǵannyń tarıh sahna­syna shyǵýy, Jýan-jýan­dar­dy talqandap, Uly Túrki qaǵa­na­ty­nyń negizi qalanýymen este qal­dy. Meniń qazirgi jazyp jat­qan tarıhı-metafızıkalyq das­tanym da osy kezeńdi jyrlaı­dy. Iаǵnı «Bumyn qaǵan» atty kó­lemdi dastan jazyp jatyrmyn. Alaıda shyǵarmashylyq maq­­satym – qurǵaq tarıhı oqı­ǵa­lar­dy qýalap jazý emes, Bu­­myn­nyń ta­rıhı-fılo­so­fı­ıa­lyq tul­ǵasyn asha otyryp, qaǵandy biz­diń zamanǵa alyp kelý. Qaǵannyń ózin emes, sol kezeńdegi tanym-tú­si­nikti, qasıetter men sezim­der­di qaıta jańǵyrtý. Uly Túr­kiden bizge muraǵa, amanatqa ne qalǵanyn ashyp kórsetýge ty­rysý. Buıyrsa bul dastan­dy osy jyldyń sońyna deı­in oqyr­manǵa usyný oıda bar. So­ny­men qatar Jetisý dala­sy­nyń ańyzdaryn arqaý ete­tin sıkldi tolǵaýlar jazý ústindemin.

Erlan JÚNIS,
aqyn