Dildiń tuma bulaǵy

Kitaptaǵy arnaıy júıemen toptas­tyrylǵan maqalalar men suhbattarynda avtor elimizdegi qoǵamdyq, saıası jáne áleý­mettik máseleler, mádenı jáne áde­­bı úderister, qazirgi álemdegi geosaıası jaǵdaılar, jahandaný úderisiniń jaı-kúıi men mańyzdy jaqtary jaıyn­da oqyrmandy eleń etkizetin tyń oı-pikirler aıtady. Olardyń negizgi mazmu­nyn avtordyń: «Tilden de, Dinnen de aı­ry­lyp qala jazdap, qaıta oralǵan kez­derimiz boldy, áli de kezdesedi. Al Dilden she?! Odan aırylý múldem múm­kin emes, tek sol Dil saýlyǵy, Dil tazalyǵy, Dil beriktigi arqyly ǵana jeke tulǵa, derbes ult, táýelsiz memle­ket retinde saqtalyp qaldyq»,  degen tujyrymynan aıqyn ańǵarýǵa bolady. 

Kitaptyń kirispe bólimindegi «En­kıdıada», «Úsh arys», «Qaı­nar kóz» atty maqalalarda qalamger adamzat ba­lasynyń damý tarıhy, ondaǵy eki stıhııa – kóshpelilik pen otyryq­shy­lyqtyń bir­ligi men qara­ma-qaıshylyǵy, onyń qazaq dalasyndaǵy kórinisi, kósh­peliler álemi, onyń jalpy­adamzattyq damýdaǵy róli men orny, túrki halyqtarynyń, qazaq­tardyń tereńnen tamyr tartatyn mádenıeti týraly pálsafalyq turǵyda oı túıedi. Jalpy, bul úsh irgeli maqala kitap leıtmotıvi ispetti, óıtkeni olarǵa arqaý bolǵan oı-paıymdar men tujyrymdar kitaptyń ón boıyna ózek bolyp órilip otyrady.

Kitaptyń «Aınalaıyn, aq bulaq» atty birinshi bóliminde avtor ákesi Muhtar Áýezov pen anasy Fatımanyń ómiri, olardan alǵan tálim-taǵylymy, bir shańyraqtyń astynda tár­bıelengen baýyr­lary, óz urpaqtary jaıynda áńgi­­meleıdi. Áýezov áleminiń áli de to­lyqqandy zerttelmegenine nazar aýdarady. «Álem kindigi» bóliminde qa­­zaq zııalylarynyń totalıtarlyq mem­lekettegi taǵdyry, «paıǵambarlar dáýiri» jáne bizdiń dinimizdegi keıbir erekshelikter, táńirshildik qaǵı­dasy, «Ala­taýdan – Altaı­ǵa» degen kitap kerýenimen sapary, qazaqtyń mádenı ómi­rindegi qojalar mıssııasy týraly oı tolǵaıdy. «Jol kórmek», «Sadaq­tyń ushqan oǵyn­daı...», «Jeti qyrdan astyń ba», «Joǵarydan aǵatyn ózen­derdi bil!», «Eńký-eńký jer shalmaı» bólimderinde hal­qymyzdyń máde­nıeti men óneri, tili, táýel­siz­dik, ulttyq rýh pen ulttyq múd­de máseleleri, elaralyq saıasat­taǵy ustanym, shyǵys tarıhy, arab-túrki jáne qytaı-qazaq qarym-qatynastary, bul oraıda sheshimin tabýy tıis problemalar jan-jaqty ári ótkir qozǵalady. «Jaısań da júr janyńda» bóliminde ózi pikirles, murattas bolǵan A.Súleı­menov, G.Belger, I.Qaraqulov, D.Isa­bekov syndy qazaq ádebıeti men mádenıetiniń kórnekti ókilderi týraly syr shertedi.

Jınaq avtordyń «Tamshy, bu­laq!»­ degen júrekjardy essesimen qory­tyndylanady. Dana Konfýsııdiń bilim­ge aparar úsh jol retinde oılanystardy, tolǵanystardy, tájirıbeni ataǵanyn eske alyp, óziniń ómir boıy osy úlken joldyń úsh tarmaǵymen de júrip kele jatqanyn, bul jolyna Ádildik jáne Dil ustanymdaryn baǵdarsham etetin aıtady. Eger eline, ultyna tamshydaı bolsa da sebi tıse, Diliniń arqasy ekenin tebirene moıyndaıdy, boıyna osy qasıetti darytqan ulttyq tamyryna rızashylyǵyn bylaı dep bildiredi: «...úlken Joldyń aıryǵynda turyp, Dilimniń dińgegin sýsyndatqan Aq Bulaǵymnan tamshylap aqqan saftaı taza sýynyń árbir tamshysynan Aınalaıyn degim keledi». 
Kitap oıly, qoǵamdyq-saıası já­ne mádenı-estetıkalyq tereń tujy­rymdarǵa, pikir-paıymdarǵa baı, óte mazmundy shyqqan. Táýelsiz Qa­zaq eli­ belin bekemdep, eńsesin tiktep, Máń­gilik el bolýǵa bet burǵan tus­ta, hal­qymyzdyń óziniń álemdik qa­ýym­­das­tyqtaǵy orny men rólin, jahan­daný úderi­sinde ult retinde saqtalyp qalýdaǵy mindeti men paryzyn tereń sezinip, túısinýge sebi tıer bul kitaptyń qalyń oqyr­man qaýymǵa, sonymen qatar el tizginin ustap otyrǵan azamat­tarǵa asa paıdaly bolary sózsiz. 

Baljan HABDINA
ALMATY