Densaýlyq saqtaý mekemelerinde azamattar úshin medısınalyq qyzmet túrleri qoljetimdiliginiń ár elde árqalaı bolýynyń tarıhı jáne áleýmettik qyrlarymen qatar, sol eldiń ekonomıkalyq áleýetine jáne memleket ustanǵan saıasatqa tikeleı táýeldiligi bar. Máselen, keńestik keńistikte medısınalyq qyzmettiń jalpyǵa birdeı teńgerimdiligi bolǵanymen emdeý oryndarynyń kóp rette bazalary álsiz, ozyq tehnologııalardy qoldanbaq túgil qarapaıym quraldarmen jabdyqtalýy esh syn kótermeıtin. Tozyǵy jetken aýrýhanalarda aılap jatatyn emdelýshilerge jasalatyn em-dom sharalary tar kólemdi qamtydy. Al Qazaqstan naryqtyq ekonomıkaǵa bet burǵanda elimizde burynǵy tarıhı jad boıynsha kepildi tegin medısınalyq kómek (KTMK) jalpyǵa birdeı baǵytyn saqtady. Alaıda KTMK qansha tegin degenmen, jurtshylyqtyń densaýlyqqa qatysty qaltasynan shyǵarar qarajaty 2011 jylǵy 31 paıyzdan 2015 jyly 39 paıyzǵa deıin ósti. Al Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy eger pasıent tóleıtin aqsha mólsheri 20 paıyzdan assa, ony «apatty shyǵynǵa» balap, adamdardy kedeılikke alyp baratyn joldyń biri dep esepteıdi.
Elimiz medısınalyq qyzmet kórsetýge ózgeris engizýde qoǵamdyq saqtandyrý júıesin tańdady. Onyń basty artyqshylyǵy – barshaǵa teń múmkindiktiń berilýi. Munda jarnany árkim múmkindigine qaraı tóleıdi. Al medısınalyq kómekti qajettiligine qaraı alady dep kútildi.
Iаǵnı qarjylandyrýdyń jańa túri medısına salasyndaǵy tarıfterdi teńgerýmen qatar halyqty biryńǵaı saqtandyrý paketimen qamtamasyz etýge jol ashady, sondaı-aq belgili bir sanattaǵy azamattardyń medısınalyq qyzmetter alýdaǵy shyǵynyn memleket óz moınyna alady. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý engizilgennen keıin azamattardyń densaýlyqqa jumsaıtyn shyǵyndary tómendeıdi, emdelýshiniń tańdaý erkindigine jol ashylady, ozyq tehnologııany talap etetin qymbat operasııalar qor tarapynan bólingen qarjy arqyly jasalady delindi.
Medısınalyq qyzmet kórsetýde saqtandyrý júıesiniń enýi álemdik úrdis ekendigi aıan. Onyń ústine naryqtyq qatynastar ornaǵan elde onyń bolmaýy tipti de múmkin emes. Jasyratyny joq, jyl ótken saıyn eńbekke jaramsyz qarttar men balalar sanynyń artýy memlekettik bıýdjetke túsetin salmaqty aýyrlata túsýde. Ǵalymdardyń zertteýine súıensek, 2030 jylǵa qaraı elimizdegi qart turǵyndardyń úlesi 11,2 paıyzǵa jetedi. 2014 jyly bul kórsetkish 6,9 paıyz deńgeıinde edi. Demek, keleshekte bıýdjetten bólinýge tıis qarjy da qazirgiden áldeneshe ese ósýi múmkin. Sondyqtan naryqtyq qatynasqa qurylǵan medısına salasyna ózgeris engizýdegi jumystar shilde aıynan bastalyp, jumys berýshi kásiporyndar men kásipkerler tıesili jarnalaryn aýdaryp, qorǵa jınalǵan qarajat mólsheri 6 mlrd teńgege jetip qalǵanda, ózin-ózi jumyspen qamtýshylardyń qataryn anyqtaý qajettigi atalǵan reformaǵa azdap damyl berdi.
Jýyrda Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Parlament sessııasynyń ashylýynda sóılegen sózinen keıin «Prezıdent búgingi sózinde medısınalyq saqtandyrý máselelerine jeke toqtaldy. Biz bul baǵytta biraz daıyndyq jumystaryn júrgizdik. Máselen, medısınalyq saqtandyrý týraly 4 arnaıy zań qabyldandy. Búginde mindetti medısınalyq saqtandyrý qory qurylyp, jarna qarajattaryn jınaýda. Osy bir aıdyń ishinde qorǵa 5 mıllıard teńgeden astam qarjy tústi. Jalpy bıyl 25 mıllıard teńge jınaýymyz kerek. Elbasy 2,7 mıllıon qazaqstandyqtyń medısınalyq saqtandyrýdan qalys qalyp qoıýy múmkindigin eskertti. Rasynda ózin-ózi jumyspen qamtyǵan bul azamattardyń osy júıege qatysýy qıyn bolaıyn dep tur. Olardyń bir bóligi tipti «qatyspaımyz» dep oılaryn ashyq aıtýda. Sebebi saqtandyrý jarnasy jalaqydan tólenýi kerek, al olarda jalaqy joq. Biz bul máseleniń sheshimin zerdeleýdemiz. Buǵan qosymsha ýaqyt kerek. 2,7 mıllıon turǵynnyń barlyǵynyń tizimin bekitip, qandaı sanatqa jatatynyn anyqtaımyz. Eger kásibi bolsa, biraq salyq tólemeı júrse, «jeke kásipker» retinde tirketemiz. Jumyssyz júrgenderin memleket oqytady, jumyspen qamtý sharalaryn qabyldaıdy», dep atqarylar aýqymdy isterden habardar etken.
Búginde jyldamdyǵyn tejegen reforma týraly pikirler san alýan. Máselen, «Gematolog-dárigerler qoǵamy» respýblıkalyq qoǵamdyq uıymynyń jetekshisi Irına Pıvovarova orta jolda damyldaǵan durys emestigin, qozǵalys kerektigin, kezinde azamattardy emdeý mekemelerine tirkeýge turý qajettigi aıtylǵanda osy reformany júzege asyrýda kóptegen kúmándi oılar estilgendigin, alaıda turǵyndar qaralýy úshin tirkelý qajettigin uǵynyp, ózgeris esh baıbalamsyz, yń-shyńsyz atqarylǵanyn jetkize kelip, bul jerde de azamattarǵa óz mártebesin tezirek aıqyndaý qajettigi túsindirilse, Qazaqstan azamattary sala jumysyn jetildiretin reformadan qashpaıdy degen ýáj aıtady.
«Densaýlyq saqtaý respýblıkalyq palatasy» qoǵamdyq birlestiginiń basqarma tóraǵasy Maqsut Quljanov «Dárigerler úshin qyzmet kórsetýde qarajattyń qaıdan alynatyny mańyzdy emes, olarǵa pasıentterdi emdep, sol úshin durys eńbekaqy alýlary ózekti. Al medısınalyq qyzmetti qajetti resýrstarmen qamtamasyz etpeı, qyzmettiń sapaly kórsetilýin talap etý qısynsyz», deıdi.
Densaýlyq salasyna reforma júrgizý áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydaǵy problemanyń qanshalyqty qıyn túıin ekendigin aıqyndady. «О́zin-ózi eńbekpen qamtıdy» deıtin 2,7 mln adamnyń esh salyq tólemesten jumys atqarýshylarmen birdeı áleýmettik ıgilikterdi paıdalaný múmkindigi barlyǵy kórindi. Alaıda ózin ózi eńbekpen qamtýshy azamattarǵa tıesili problemalar da jetkilikti. Memleket aldynda salyq tóleıtinderdiń qatarynda joq bolǵanymen, zeınetaqy qorlaryna qarajat jınaqtamaǵan olar keıin zeınet jasyna jetkende áleýmettik eń az qorǵalǵan topqa aınalatyny aıan. Kúndelikti kúnkórisi úshin jaldamaly jumysqa jegilip, júk tasyp, dúkender men bazarlarda satýshy, meıramhana, ashanalarda ydys jýýshy, daıashy bolyp júrgen qanshama adam bar deseńizshi. Jumys berýshilerge olarmen kelisimshart jasaý tıimsiz. Jumys kúniniń aıaǵynda ǵana kúndelikti kelisilgen somasyn berip, arzan kúsh retinde paıdalanǵanyn jón sanaıdy. Máselen, kóptegen qurylys kompanııalary qurylysshylardy kelisimshartsyz jumysqa qabyldap, aıaǵynda aqshalaryn tólemeı ketetini de jasyryn emes. Al osy ispetti ózin-ózi jumyspen qamtýshylardyń problemasyna memlekettik deńgeıde mán berilýine densaýlyq saqtaý salasyna jasalatyn reforma sebin tıgizdi.
Sóz joq, medısınalyq qyzmetter sapasynyń jaqsarýy, pasıentterdiń joǵary tehnologııaǵa negizdelgen qymbat operasııalardy qor esebinen jasatýy, dári-dármektiń qoljetimdi bolýy, jaqsy klınıkada emdelýge jol ashylýy halyqqa óte mańyzdy. Bul úshin MÁMS júıesiniń engizilýi de zaman talaby ekeni aıqyn. Eger barlyq jumys berýshi zańdy aınalyp ótpeı, maýsymdyq nemese ýaqytsha kelisimshart jasasyp, áleýmettik tólem túrlerimen salyqty der kezinde aýdaryp tursa, máseleniń oń sheshim tabatyny, odan barlyq taraptyń utatyny anyq.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
