Shybynmen shaıqas
Oıpyr-aı, tipti,
Shataq boldy.
Qaptaǵan qara shybyn...
Gýildesip kep,
Kóringen tusqa qondy.
«Kish!» degenińdi uqpaıdy,
Úıden shyqpaıdy,
Tipti, esirip aldy.
Ishetin asyńyzǵa
О́zińizden buryn umtylyp,
О́shigip aldy.
Ony az deseńiz,
Gý-gý etedi esigiń aldy!
– Áı, seni birjola qurtpasam ba! –
Osyny aıtyp Apalaq,
Jumsap edi shapalaq,
Pysqyrmady,
Bosqa ketti istiń bári!
«Dyń-ń» dep baryp óziniń
Basyna qondy,
Qolyn ońdy-soldy
Sermegeninen qaıran bolmady,
Shybyndar
Dyń-dyń ushýyn qoımady.
Endi Apalaq qalaqty aldy,
Shybyndardy
Qyryp salýǵa talaptandy.
Áne,
Shirenip turyp salyp qaldy!
Gý-ý etip jónegen shybyndardyń
Degenmen, bireýi talyp qaldy.
Apekeń aıamady,
Ony qatardan syzyp tastady,
Demek, myjyp tastady.
Apalaq qalaǵyn
Taǵy siltedi!
Biraq bu joly múlt ketti,
Shybyn bitken
Qalaqty kótergennen bult etti.
Apalaq sonda da qoıar emes,
Birde uryp qulatyp,
Birde, tipti,
Birnesheýin qatarynan sulatyp,
Bul qyzyqqa toıar emes!
Biraq bir ókinishtisi,
Qansha uryp soqqanmen,
Qaptaǵan qara shybyndy
Birjola joıar emes.
Tipti,
Bireýin uryp túsirse, ornyna
Eki shybyn qosylatyn sııaqty!
О́zderi múldem
Bilmeıdi eken uıatty.
Sermeı-sermeı
Apalaqtyń qary taldy,
Shybyn shirkinder,
Murty buzylmastan óris aldy.
Apalaq qalaǵyn
Sonda da sermedi,
Ákki bolǵan shybyndar
Oǵan erik bermedi.
Gý-ý etip
Tóbege qaraı órledi,
Shybyn aýlaýshy
Aǵyl-tegil terledi,
Dińkeledi!
Maqsaty úlken edi...
Shybyn qýyp,
Alasuryp óziniń
Shybyndaı boldy aýyr salmaǵy.
Biraq shybyn shirkinderdi
Taýysa almady!
Onyń basty sebebi –
Úıinde tazalyq joq edi.
* * *
Káne,
Budan kim ne túsindi?
Tek Apalaqtyń shybynmen shaıqasy –
Qazaqsha jarnamadaǵy qatelermen
Kúresýshilerdi eske túsirdi.
Kemelbek ShAMATAI
Almaty
Suraq – jaýap
− Gúlnaz, nege seniń kúıeýiń qulaǵyn emdetip, kereńdikten qutylmaıdy? Medısınanyń damyǵan zamany emes pe?
− Ol balalardyń mýzyka mektebin bitirgenin kútip júr.
***
− Neǵyp ajyrasaıyn dep jatyrsyz?
− Kúıeýimnen urys-keriske syltaýym taýsylyp boldy...
***
Taksı kompanııasynyń dıspetcheri:
− On alty, áýejaıǵa asyǵyp otyrǵan kisini ala ketesiń be?
− Árıne, ala keteıin, mende endi bir adamǵa oryn bar.
− Ol óte asyǵys, ushaq týra beste ushady eken. Úlgere alasyń ba dep suraýda.
− Bestegi reıske úlgere-tinine kepildik beremin.
− On alty, qalaı kepildik bere alasyń, qazir keptelistiń ýaqyty emes pe?
− Sebebi, men sol reıs ushaǵynyń ushqyshyn da apara jatyrmyn.
***
Vatson Holmstan surapty:
− Urynyń seıftegi aqsha men baǵaly buıymdardy alǵany túsinikti. Al lordtyń áıelinde ne shataǵy bar, nege ony da qosa urlap ketken?
− Onyń nesi túsiniksiz, Vatson «Lord artynan izdemesin» degeni ǵoı.
***
– Jaryq jyldamdyǵynan da jyldamdyqty qalaı túsindiresiz?
– Ol tońazytqyshty ashyp kep qalyp, ondaǵy jaryq janǵansha onan bótelke syrany alyp úlgerý...
Baýyrymdy satamyn
sýretti salǵan Ǵalym Smaǵululy
Qalıpash aýrýhanaǵa túsipti degendi estip sonda jetsem, ol tósekte jatyr eken.
– Ne boldy?! – dedim birden.
– Jáı, búıregim aýyryp, ota jasattym, – deıdi.
– Endi qalaı?
– Qudaıǵa shúkir, aman qalǵanymdy kórip tursyń.
– Á, durys eken...
Bir aıdan soń Qalıpash qala shetinen úı alypty degendi estip sonda jettim. «Baqsam baqa eken» demekshi, úı degeni japa tam. Biraq Qalıpashtyń kóńili kóterińki:
– Buǵan da shúkir. Endi eki balamdy jetildirip, el qataryna qossam armanym joq, – deıdi.
– Áp, bárekeldi. Mynaýyń durys eken, – dep, baspanaǵa qalaı qol jetkizgenin suradym.
– Ana joly aýrýhanaǵa jattym emes pe...
– Iá, artyńnan bardym ǵoı.
– Onda bekerden-beker jattym deısiń be, saý búıregimdi sattym.
– Ne deıdi?!
– Iá, kádimgi búlkildegen búıregimdi sattym.
– Satqany nesi?! Túsinsem buıyrmasyn...
– Kúnimjan-aý, ómirden qalyp barasyń. Qazir bárin satýǵa bolady. Buryn aıtpaýshy ma edi, aqshaǵa densaýlyqtan basqasyn satyp alýǵa bolady dep. Qazir densaýlyqty da satyp alady. Men sondaı adamdy taptym da, búıregimdi sattym. Bir búırekpen ońaı emes, árıne, biraq ómir súre turýǵa bolady.
– Nege sattyń, nege? Endi yńqylyń men qyńqylyń kóbeıedi. Onsyz da jetisip júrgen joq ediń.
– Sataıyn dep satty ǵoı deısiń be, men beıbaqty. Úıim joq, kúıim joq. Baıym iship ketkenin bilesiń. Balalarym ashtan ólmesin dedim de... Qudaıdyń munysyna da táýbá. Eki balamnyń ezýi eki qulaǵynda. «О́z úıim óleń tósegim» degen osy da. Endi sál keńeıtip alsam ba deımin.
– Aqshań qaldy ma?
– Qaıdaǵy, osyǵan áreń jetti emes pe. Qaıta úı ıesi Qudaıǵa qaraǵan jan eken, arzanǵa berdi.
– Endi qalaı keńeıtpeksiń?
– Baýyrym bar emes pe...
– Á, baýyrlaryń kómektesse durys bolǵan.
– Jo, joq, men óz baýyrymdy aıtyp tumyn.
– Endi seniń baýyryń demegende meniń baýyrym kómektesedi deısiń be.
– Tý, sen túk te túsinip turǵan josyń. Men kádimgi dene múshemdi, ish-qurylysymdaǵy baýrymdy aıtyp otyrmyn.
– Ne deıdi?!
– Iá, baýyrdy da satýǵa bolady eken.
– Sonda qalaı?
– Qalaıy nesi, jańa aıttym ǵoı, myna dúnıede densaýlyqty da satýǵa bolady dep.
– Sonda baýyrsyz qalaı ómir súrmeksiń, baıqusym-aý.
– Baýyr maǵan ne qajet. Átteń ókpem joq, ony da ótkizer edim. Byltyr qaqaǵan qysta qos ókpeme sýyq tıip ókpeletip alǵam. Sodan ókpemen birge ótim de ketti. Qudaıǵa shúkir, baýyr bar. Ol din-aman. Tipti shetelde júrekti de satady eken.
– Júrekti?!
– Iá, júrekti.
– Júreksiz júrý múmkin emes qoı, ólesiń de qalasyń.
– Ash-jalańash júrgen balalardyń joqshylyǵyn kórip kúnige ólgenshe, olardyń toqshylyǵyn kórip bir-aq ret ólgenniń ózi artyq emes pe... Aýrýhanada kóz jumsań qunyń kók tıyn. Bárin doǵdyrlar ózderi sheship, músheńdi kesip alyp qoıady. Olar urlap alǵansha men puldap almaımyn ba?
– Qalımash-aý, ne dep kettiń?..
– Iá, solaı. Endi shetelge shyǵyp júregimdi satsam deımin. Balalarym sonda tamnan da, tamaqtan da tarylmas edi-aý... – dedi úzdige.
Meniń basym meń-zeń. Bu dúnıe ne bop ketti... Mán berseń ánebir ártister júr han saraıyndaı eki-úsh qabatty úıi men sheteldik «shık» kólikterin kórsetip... Ákireńdegen ákimderiń anaý, túkirigi jerge túspeıdi. Shetelge aqshasyn asyryp bankige jasyryp jatqan bıshikeshterden ne úmit, ne qaıyr. Áı, quryp ketsin bári. Men de búıregimdi satam-aý deımin. Aıtpaqshy, baýyrym da bar ǵoı, ony da satylymǵa shyǵarý kerek. Iá, búırek pen baýyr. Alatyn adam bar ma?
Baqytjan SOVETULY
Taraz
Mergenbaı aıtqan eken...
Úlkenderge – jaza, balalarǵa – sabaq
– Meke, balalaryńyzdy urasyz ba? – dedi Sálim.
– Nege uram?
– Endi... balalyqpen bir shalaǵaılyq jasasa...
– Balalyǵy úshin urǵan jón bolmas...
– Tárbıe úshin degenim ǵoı...
– Urý tárbıe me eken?
– Endi, jaman nárseni qaıtalamas úshin jazalaý kerek sııaqty ǵoı. Aıtalyq, temeki tartsa, keıde ishkilikke jaqyndasa, buzyqtyq jasasa...
– Degende, Sálim, sózińniń jany bar, – dedi Mergenbaı. – Temeki, ishimdikke jaqyndaǵandardy jazalasa, rasynda, jón-aý. Biraq balalardy emes, úlkenderdi. Temeki tartatyn, araq iship jurttyń mazasyn alatyn ózderińdi qolǵa túsken saıyn jurttyń kózinshe shyńǵyrtyp turyp sabap otyrsa, úlken senderge – jaza, al balalarǵa jaqsy sabaq bolar edi ǵoı, rasynda.
Aldymen bolý qıyn
– Meni bar ǵoı, Meke, bastyq qoısa, jurttyń báriniń kóńilin tabar edim, – dedi sózi kóp, isi pátýesizdeý Marabaı ózeýrep.
– Bastyq bola qalsań, qaıtetinińdi kim bilipti, al seni bastyq jasaıtyn aqymaqtardyń tabyla qoıýy qıyn shyǵar, – depti Mergenbaı.
Kóp nárse taýsylmaıdy
– Bizdiń qoǵam ómirbaqı ishkilikpen, maskúnemdikpen kúresip keledi, biraq ony jeńe almaı júr, – dedi Mamanbaı aýyldasy, bir jaǵy óziniń ishetinin aqtaǵandaı bolyp. – Soǵan qaraǵanda, Meke, halyq sol ishetinder jaǵynda bolsa kerek.
– Halyq demegenmen, búkil aqymaqtar sender jaǵynda, – depti Mergenbaı sózine ashý aralas-tyryp. – Al sender az emessińder. Áli birazǵa deıin qurymaıtyn shyǵarsyńdar.
Baǵasy árqalaı áreket
О́zi syılaıtyn, jasy úlken Jumat degen aǵaıyny tún ortasynda telefon soqty.
– Mazańdy alǵan joqpyn ba? – dedi ol.
– Joq, siz mazany alǵan joqsyz, – dedi Mergenbaı. – Biraq dál osyndaı ýaqytta Orynbasar sııaqty bir qudaıatqan soqsa, ol mazany alǵan bolar edi.
О́tiriktiń de quny bar
– Meke, siz aqsha úshin ótirik aıtasyz ba? – dedi Kákim degen aǵaıyny.
– Qansha beresiń?
– Endi men emes, basqa aqshasy kópteý bireý usynys jasasa degenim ǵoı...
– Joq, olaı bolmaıdy, naqty taýardy bilý kerek, – dedi Mergenbaı. – Aıtalyq, myna seni maqta, sol úshin aqsha berem dese, az aqshaǵa maqtaýǵa kelisý qıyn. Al kóp aqsha usynsa, perishte emespiz, bul ózi senýge bolatyn, qolynan is keletin, márt jigit dep ótirik aıtýǵa bolar.
Mamadııar JAQYP,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Saıasattaǵy solaqaı sóz
Alǵashqy jıynǵa kelgen jańa depýtat burynnan beri kele jatqan áriptesine:
– Myna jerde pikirtalas, aıtys-tartys ótip, ý-shý bolyp jatady, qalaı uıyqtaısyńdar osy?!
– Basynda bir túrli bolady, keıin úırenip ketesiń...
* * *
Áriptesterdiń áńgimesinen:
– Keshe dúkennen eń sońǵy shyqqan qııal-ǵajaıyp ertegiler jınaǵyn satyp aldym.
– Ne dep atalady eken?
– «Depýtattyq saýaldar...»
* * *
Álemdik ensıklopedııadan: «L.I.Brejnev – Alla Pýgacheva zamanynda ómir súrgen kórnekti memleket qaıratkeri».
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR
