Bıyl zańǵar jazýshy, akademık Muhtar Áýezovtiń týǵanyna 120 jyl. «Abaı joly» roman-epopeıasy arqyly óshpes dańqqa bólengen jazýshynyń ádebıet pen ǵylym úshin sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Ol eńbekterdiń kóbi zertteldi, báriniń basyn qossa tom-tom kitaptar shyǵatyny da daýsyz. Oǵan qosa jazýshynyń mańdaıy jarqyrap, jan-jaǵyna nur shashqan beınesin somdaǵan estelikter men esselerden, basqa da materıaldardan halqymyzdyń uly jazýshyǵa degen qurmeti men súıispenshiligin tanýǵa bolady. Áýezovtiń sán-saltanaty kelisken sulý álemi barlyq kezde ózine magnıtteı tartyp turatynynyń dáleli bul. Dóńgelek ústel barysynda aıtylǵan oı-pikirlerdiń qaı-qaısysy da jazýshyny jaqsy bir qyrynan kórsetip, tulǵasyn bıiktete túskendeı áserde boldyq.
Shara barysynda saıası ǵylymdar doktory, professor Kamal Burhanov kezinde Áýezovtiń 90 jyldyǵy toılanǵan úlken jıynǵa kýáger bolǵanyn baıandady. Sol kezeńderde Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵan Kolbınniń jıynda shatyp-butyp, kisi attaryn da durys aıtpaı jasaǵan baıandamasynan soń aqyn Oljas Súleımenovtiń jaryssózge shyqqanyn aıtty. Oljas Áýezov týraly aıtylǵan «ızvestnyı pısatel» degen sózge shúılikken. «Biz osydan on jyl buryn Áýezovti «uly» degenbiz. Ol uly jazýshy bolǵan, uly jazýshy bolyp qala beredi» – degen maǵynadaǵy sózdi aıtqan eken aqyn. Kamal Burhanov jer betinde qazaq degen halyq barda Áýezovtiń de dańqy bıikteı beretinine senim bildirdi.
Sondaı-aq aqyn Serik Turǵynbekulynyń da Muhtar Áýezov týraly aıtqan oı-pikirleri tartymdy ári qyzyqty boldy. Ol zańǵar jazýshynyń túbi túrki eki tulǵaǵa úlken jaqsylyq jasaǵanyn jetkizdi. Onyń biri tatardyń úlken aqyny – Musa Jálel bolsa, ekinshisi – «adamzattyń Aıtmatovy» atanǵan qyrǵyz jazýshysy Shyńǵys Aıtmatov. Ekeýiniń de Lenındik syılyq alýyna yqpal etken. Ras tatardyń aqyny ol kezde tiriler sanatynda joq edi. Al Shyńǵys Aıtmatov sondaı iri syılyqty alǵanda nebári 28 jasta eken.
Jalpy dóńgelek ústel barysynda iri jazýshynyń kisige jasaǵan qamqorlyǵy týraly az aıtylǵan joq. Sondaı-aq onyń ádebıet pen ǵylymdaǵy súbeli eńbekteri de ataldy. Tipti áli kúnge «Abaı jolynyń» tasasynda qalyp kele jatqan eńbekteri týraly da sóz boldy. Muny dóńgelek ústeldi júrgizgen fılolog ǵalym Imanǵazy Nurahmet basa aıtyp otyrdy. Ol bolashaqta osy eńbekterdi zertteý qajettigine de basa mán berdi.
Aıgúl SEIIL,
«Egemen Qazaqstan»
