Jaıdary Ábish, jabyrqaý Ábish...

Qazaq kınosyna qan júgirtip, dem­­ berý­ge kelgen jas prozashylar­ «Qa­­zaq­fılmdi» shyrqatyp jiberme­genmen, bizderdi jetekke alyp qamqor bolǵan Ábishke sóz keltire qoımadyq. О́zgemizden buryn Dýlat ıkemdilik ta­nytty: alǵashqy qarqynmen eki-úsh ssenarıı jazyp tastap, «Gaýhartasy» óndiriske qabyldanyp túsirile bastady. Meniń Mańǵystaý munaıshylary ómirinen jazylǵan «Juldyzdy jon» povesimniń jelisimen «Jas dáý­ren» telefılmi túsirilip, odaqtyq kór­setilimder qataryna endi. Al esesine «Ata­man Annenkovtiń aqyry» atty úsh serııaly ssenarııimniń mańdaıy tasqa soǵylyp, joly bolmady.

Bizdiń boı salyp qatarǵa engen tusy­myzda «dostasyp júrgen qatar qurbyńa laýazymdy qyzmet ber, onyń kim ekenin sonda tanısyń» degen sóz jıi aıtylyp júrdi. Ábish jas kezinen-aq jaýapty memlekettik qyzmetterdiń tutqasyn ustady. Mádenıet mınıstriniń orynbasary bolýy, tabandaǵan on jyl KP­ Ortalyq Komıtetiniń sektor meńgerýshisi, bólim meńgerýshisi bolýy – respýblıkanyń ıdeologııa salasyna eleýli yqpal etkeniniń aıǵaǵy. Adam qyzmetke úırenedi, qyzmetpen keletin abyroıǵa úırenedi, qaıda barsa aıaǵyn jerge tıgizbegen iltıpat, jumsaq kreslo, jaıly mashına, úı ishi turmysy da túzelip sala beredi. Qyzmetten ketken kúni osynyń bári bir sátte tyıylady. Keshegi demimen úı jyqqandaı bolǵan azamat jeli ketken doptaı bir ýys bolyp, júnjip qalady.

Ábish degeni bolyp dáýirlep turǵan kez­de qyzmetten eki ret ketti, dáliregi eki­ ret tómendedi. Biri – Jazýshylar oda­ǵy­nyń ekinshi hatshylyǵynan tarıhı já­ne mádenı eskertkishterdi qorǵaý qoǵa­myna ketýi, ekinshisi – Respýblıka Joǵa­rǵy Keńesi tóraǵalyǵynan bosap qa­lýy.

Jazýshylar odaǵynan Ábishti keti­rip artyq qylam degender tyrtyq qyl­dy. Ábishtiń ornyna kelgen basshylar ádebıettiń esigin kim kóringenge ashyp, qo­qsyq-qobyrdy qaptatyp, jazýshylar sanyn eki esege kóbeıtti. Biz ja­zýshylyqqa qatysy joq bireýlerdiń odaq­qa múshelikke qabyldanǵanyna narazy bolyp, talaǵymyz tars aıyrylyp jú­rip, der kezinde bul sharalardyń ár­gi astaryn tereń ańdamappyz. Baq­saq, ádebıette avtorıtet joq, Ja­zý­shylar odaǵynyń múshesi bári birdeı degen teńgermeshilik júrgizile bas­tapty. Jazýshylar odaǵynyń jańa basshylarynyń minberde turyp qazaq ádebıeti aqsaqaldaryn saqaldan alýy, aqsaqaldarǵa kezek tıgende, odaq múshe­ligine jańadan qabyldanǵan qoqsyq-qobyrdyń eden tepkilep sóıletpeýi – bir-birine jalǵasty isterdiń tizbegi eken.

Ábish joǵary laýazymdy Qazaqstan par­lamentiniń tóraǵalyǵynan ketkende, men «Jazýshy» baspasynda kishigirim bas­shy bolyp júrgem. Dırektorymyz Maral Sqaqbaev. Ábishpen birge oqyǵan, uzaq jyldar SK-da birge istegen, aralarynan qyl ótpegen adal dos Maral Ábish­tiń basynda oryn alǵan jaǵdaıǵa qat­ty kúızeldi. Ornynda otyryp ba­ıyz tappaı, býma-býma qoljazbaǵa kó­mi­lip otyrǵan meniń bólmeme qaıta-qaı­ta bas suǵady. Bir kelisinde ol Ábish­­tiń pýblısıstıka men ádebı syn ma­qa­lalaryn daıyndap júrgenin, sony­synyń basy jınaqtalsa, kitap qyp shy­ǵaryp jibereıik degen usynys jasady. Ba­syna is túsken tusta jalǵyzdyq se­zinbesin, bizdiń qarlyǵash qanatymen sý sepkendeı dostyq qoldaýymyz bolsyn degen nıeti kómeıinen kórinip turdy.

Aqyry Ábishpen jolyǵýǵa meniń ba­rýyma týra keldi. Qoljazbany alyp kelip, tezdete­ oqyp, kitapqa «Zamana» dep at qo­ıyp,­ jınaqty tezdetip óndiris­ke jiber­dim. Úkimettiń kitap basý isin jy­­ly­ ja­­ýyp qoıǵan kezi. Baspanyń qy­syl­shań jaǵdaıynan habardar Ábish Mań­ǵys­taýdaǵy tanystaryna qu­laq­­­qaǵys qylsa kerek, aıaq astynan demeý­shiler de­ tabyla ketti.

Ábishtiń ártúrli basylymdarda­ ja­­rııa­­­­­lanǵan ádebı syn, kósemsóz  janryn­­­­­da­ǵy maqalalaryn oqyp júrgen­men,­ onyń shyǵarmashylyǵynyń bul sa­lasyna pikirim tolyq qalyptaspaǵan kez edi. Osy joly onyń aıaq alysyn anyq tanydym: Ábish kósem de, sheshen de,­ kemeńger eken. Ol maǵan aǵysy mol, arnasy keń, túbi tereń, jaıylǵan je­rin sýlandyryp, nýlandyryp, yrys-nesi­bege keneldirip jiberetin, taýsylmaı sarqyrar alyp darııa sııaqty kórindi. Sal­ǵannan baıqaǵanym, alyp darııanyń al­tyn dińgegi – kól darııa bilim ekeni. Ábish alty shardy sharlap, alty ilimdi ıgerip baryp ádebıetke kelipti. Zor daıyndyqpen kelipti.

Osynaý qazynany arnaıy daıyndyq oryndarda oqyp úırenbeı, óz betinshe oqyp úırenipti. Bilim men ilimniń tunyp tur­ǵan qaınar kózi – kitaptyń qadirin óz­gelerden erte uǵypty.

Baqsaq, qalamgerdiń kósemsóz, ádebı syn maqalalary qoǵamdyq ortada Ábish­tiń tez tanylýyna tikeleı septesken eken. Bul saladaǵy izdenisterin ádebı syn­nan bastaǵan qalamger kósemsózge egemendik bastaýyndaǵy serpilis jyldarynda keldi. Ult aldynda odaqtan ajy­rasyp enshi alý, jeke shańyraq qurǵan egemendikke qol jetkizý, otar­shy­lyqtyń aýyr zardaptarynan ary­lý, memlekettiń saıası baǵytyn tań­daý, alys-jaqyn kórshilermen qa­rym-qatynas, turalap qalǵan ekonomıkaǵa dem berip, toqtap qalǵan ón­diris oryndaryn ilgeri bastyryp, úki­metke qarap aýyz ashyp, qol jaıǵan bu­qarany kúndelikti tirlik mınımýmymen qamtamasyz etip, dastarqanyn jú­detpeý syndy asa mańyzdy máseleler Ábishtiń «Táýelsizdik tolǵaýynyń» bas­ty arqaýy. Syrttaı baqylaýshy bol­maı, júzde bir nusqasy joq áljýaz mem­lekettiń aıaǵyna táı-táı turǵan kezin kózimen kórip, el ıyǵyna túsken aýyr júktiń bir basyn kóterise júrgen Ábish sol bir jarǵaq qulaq jastyqqa tı­megen qıyn kezderde Elbasy men el aǵa­larynyń jolsyzdan ótkel salyp, jol tapqandaryn qaz-qalpynda sýrettep, «О́t­peli kezeńniń» shynaıy sýretin qa­lyptaıdy. Egemendik bastaýynyń tiri kýágeri Ábish jazbalary talaı urpaqqa azyq bolary sózsiz.

О́z basym Ábishtiń kósemsóz sa­la­syn­daǵy eńbekteriniń ekeýine ala­bóten den qoıdym: biri – Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń Prezıdent bolyp taǵaıyndalyp, ant bergen salta­natyndaǵy sóılegen sózi de, ekinshisi – Rım Papasy men qazaq ıntellıgensııa­synyń kezdesýindegi sózi. Ábish ǵula­malyǵynyń shyńy – osy eki traktat bolsa kerek. Mundaı keń qamtylyp, tereń taratylyp, óziniń de, týǵan hal­qynyń da kemeńgerligin aspandata kó­ter­gen kemel tolǵaýdy estigen de, kór­gen de emespin. Aspan teńselip, bas aı­nalǵandaı bir kemeńgerlik edi ǵoı. Tuńǵysh Prezıdentti marapattaý, Rım Papasy sııaqty mártebeli qonaqtyń izgilikti saparyna tilek bildirý – bizdiń tirligimizde buryn oryn almaǵan tyń qubylys bolǵandyqtan da, bálkim, ásire áser­ge berilip, artyq baǵalap otyr­ǵan da shyǵarmyn. Alaıda ózimniń uzyn-qys­qa ǵumyrymda aýzymen qus tistegen talaı júırikterdi kór­genmen, osy tol­ǵaýlardaǵy Ábish ke­meńgerligindeı ǵu­lamalyqty kórgen emespin.

Qalamgerdiń shyǵarmalaryna sarapshy kózimen shola qarap otyrsań – bizdiń ádebıetke patsha, han, bıleýshi taqyrybyn dendep engizgen Ábish eken. Álbette «Han Keneni» jazǵan Úlken Muhtar, «Alasapyrandy» jazǵan Ki­shi Muhtar esepten qalmaıdy ǵoı. Al Ábish shyǵarmashylyǵynyń basty ózegi osy taqyryp desek te bolǵandaı: «Ańyz­dyń aqyry», «Úrker», «Eleń-alań», «Abylaı han», «Hansha darııa hıkaıasy». Ábishti Ábish etken basty shy­ǵarmalary osy emes pe? «Abylaı handy» neshe qalamger jarysa jazdy, biraq Ábishke jetken biri joq. Ábishtiń «Abylaıhany» urpaqtan-urpaqqa kete­tin ónegeli óre bolyp qaldy.

Avtordyń «Abylaı hanyna» shań juq­pady, maqtaýy jeterlik boldy. Esesine «Úrkeri» dóreki syndardyń toq­paǵyna ushyrady. «Úrkerdiń» bas keıipkeri Ábilqaıyr estimegendi es­ti­di, kórinde jatyp kúńirengendeı jaǵ­daıǵa keldi. Ábilqaıyrdy jamandap, sol arqyly Ábishti ilip-shatyp ket­kenderdi túgendemeı-aq qoıalyq. Bir­de kóshede kezdesip qalǵanymyzda: «Ábilqaıyrdy damylsyz ǵaıbattap jatyr. Ábilqaıyr arqyly sizge kúl shashýshylar joq emes. Al siz bolsańyz jumǵan aý­zy­ńyzdy ashpaısyz. Ábilqaıyrdy nege qor­ǵamaısyz?» degen aýjaı aıttym. Ábish maǵan bir qarap alyp, kózin kó­sheniń uzyna boıyna qydyrtyp: « Men Ábilqaıyrdy jazyp berdim. Endigi tóreshisi – halyq pen ýaqyt!»  dedi. «Oı­baı-aý, halyq pen ýaqytyńnyń aýyz qısaıysyn kórmeısiz be?», dep shyr-pyr bolyp edim, «Bulardan keıin de halyq bar, budan keıin de ýaqyt bar!»  dep burylyp júre berdi.

Alaıda Ábilqaıyr tragedııasy bir sát­ke esimnen shyqqan emes. Izdene oqyp júrip, qaısybir shala tarıhshylar men odan shala qalamgerlerdiń Ábilqaıyr týraly aıtqandary túgel qate ekenine kózim jetti. Máselen, ol Kishi júzdiń hany bolǵanymen, qazaqtyń bas hany bol­ǵan joq, onyń bas han bolýǵa ná­sildik dárejesi jetpedi, ol qazaq han­darynyń «kishi butaǵynan» edi degender múlde kelege kelmeıtin shalaǵaı pi­kirler. Jánibek hannyń kenje eki uly – Úsek pen Jádik, Úsek – úlkeni, Jádik – kishisi. Qazaqtyń dástúr-joralary bo-ıynsha: ata oshaǵy kishi balada qalady. Biraq ol Jánibektiń basqa balalaryna han bolýyna kedergi bolmaǵanda, Úsek ur­paǵyna qalaı kedergi bolady. Úsek ur­paǵy qalaısha «kishi butaq» atanady. Aqylǵa syımaıtyn sandyraq.

Qazaq qaýymy ortasynda oryn al­ǵan osyndaı ári-sári túsinikke Abylaı kózi tirisinde naqty jaýap bergen. Ol 1767 jyly 14 jeltoqsanda Omby ákimshiligine joldaǵan hatynda: «Meniń ata-babalarym Baraq han, Jánibek han, Jádik han, Shyǵaı han, Esim han, Jáńgir han, Táýke han, Bolat han, Qaıyp han, Ábilqaıyr han, Ábilmámbet han, olardan keıin endi men Abylaı han­myn» degen. Abylaı joǵaryda aty atalǵan tulǵalardyń qazaqtyń Bas handary bolǵandaryn jarııalaı otyryp, ózi­­niń solarmen qandas týystyǵyn da pash etken. Endeshe, biz orys sheneý­nikteriniń ár qoldan, ár aýyzdan es­tip jazǵan aqparlaryna senemiz be, joq, Abylaıdyń óz qolynan shyqqan hat­qa senemiz be? Talas, tańdaýǵa oryn joq, Abylaıdyń sózi – sóz. Osyǵan toqtaǵanymyz jón.

Al Ábilqaıyr Qaıyp hanmen til ta­byspaı shataqtasý saldaryn Aıagóz shaıqasynda qazaq qoly jeńilis tapty deý – sátsizdiktiń sebebin izdeýden paıda bolǵan bos áńgime. Kezinde bul shaıqasqa Tobyl ákimderi aıryqsha mán berip, kýágerlerdiń aýzynan onyń shyndyǵyn jaqsy jınaqtap alǵan. Hattamalar Aıagóz soǵysyn bastan-aıaq tú­gel baıandaıdy. Biraq ol mátinderdiń bir­de-birinde Qaıyp han men Ábilqaıyr ara­syndaǵy kelispeýshilik týraly lám-mım sóz joq. Bul soǵys Qaıyp han­nyń basshylyǵymen júrgizildi, onyń jeńisine de, jeńilisine de sol jaýapty. Jáne solaı boldy da. Keshikpeı Qaıyp han qarsylastary tarapynan mert boldy.

Al bas handyqqa saılanbaǵan Ábil­qaıyr Ańyraqaı maıdanyn tastap ketti degen de qur dalbasa. Jolbarys han, Sá­meke han, Ábilqaıyr han Qaldan Seren­men sharttasyp, kelisimge qol qoıǵan soń handar óz ıelikterine qaıtqan. Uzaq jol úzeńgi qaǵysyp qatar júrgen Jol­barys han, Sámeke han, Ábilqaıyr han­dardyń el taǵdyryna qatysty jaǵ­daılardy sóılep, budan bylaıǵy us­tanatyn baǵyttaryn aqyldasqany daý­syz.

Ábilqaıyr orysqa bodan bolý má­se­le­sin birinshi bolyp qozǵady, ol isi­niń abyroı-ataǵy da, qarǵys-ǵaı­baty da sonyń bir óziniń moınynda.­ Alaıda kóregen saıasatkerlikpen qa­zaqqa qolaısyz baǵytta damyǵan orys syrt­qy saıasatynyń betin burdy. Máse­leniń túpqazyq máıegi osynda. Ba­sy arylmas daýǵa da qaldy. Biraq ol óz qolymen istegeninen jaltarmaı,­ bar jaýapkershilikti moınyna aldy. «Esh­kimmen aqyldaspaı, óz betimshe istedim» degennen tanbady. Onyń bir syry keıin bodandyqtan bas tartqandaı kún týsa, bul hannyń qalaýy, halyq qa­laýy emes degenge sańylaý qaldyrý ama­ly edi.

Tevkelev jazbalarynda starshınalar májilisinde «Han degen atym ǵana bar, qaramaǵymdaǵylar meniń buı­ryǵymdy qulaqqa ilmeıdi» degen Ábilqaıyr Tevkelevtiń «Ne sebepten elińdi bodandyqqa ákelip otyrsyń?» degen ońasha saýalyna Reseıdiń qol­daýymen shynaıy bılikke jetýdi kóz­deıtinin aıtady. Osyny jeleýletken bizdiń tarıhshylar Ábilqaıyr óz qara basynyń qamy úshin halyq múddesin satty dep dabyralasady. Ábilqaıyr bodandyqqa moıynsunýdyń sebebin alǵashqyda Tevkelevten jasyryp, shyndyqty kólegeılep baqty. Shyndyq – jońǵardan qazaqtyń kúıreı jeńilip, astanasy men eldiń máıegi bolǵan Syr boıy qalalarynan túgel aıyrylyp, Uly júzdiń jaý qolynda qalǵany, Orta júzdiń jarym-jartylaı Samarqandqa aýyp ketýi edi. Bul shyndyqty bilse, orys elshisi tizeni qattyraq batyryp, taqymdaýdy kúsheıte túseri bel­gili edi. Mine, osyny boldyrmaý úshin Ábilqaıyr qara bastyń qamyn kól­deneń tartyp, ózin de, óziniń ataq-aby­roıyn da qurbandyqqa shaldy. Osy­naý dıplomatııalyq «oıyndardyń» as­taryn uqpaǵan qazaq qalamgerleri Ábil­qaıyr qara basynyń qamyn el qamynan joǵary qoıdy, Reseıdiń qoldaýymen ózge handardan dáreje art­tyryp, bılikke jetýdi ǵana kózdedi dep shýlasady. Shynyna kelgende, biz­diń qatardaǵy oqyrmandar men qa­lamgerlerge jáne osy taqyrypty zert­tegen talapty ǵalymdarymyzǵa Tev­kelev jazbalaryndaǵy orys dıplomatııasy men oǵan qarsy qoıylǵan qazaq dıp­lomatııasynyń ara jikterin aıyra bilgen jón edi.

Ábilqaıyr Reseı bodandyǵyn qa­byl­­da­ǵan kezde qazaqtyń el tizginin us­taǵan elıtasynyń birde-biri qarsy shyqpaǵan. Kerisinshe Ábilqaıyrdyń áre­ketine qoldaý bildirgen. Máselen, Ábilqaıyr, Bókenbaı, Eset batyr, Qu­daınazar myrzalar 27 adam bolyp, Re­seı bodandyǵyna 1731 jyldyń 10 qa­zanynda ant berse, Ábilqaıyrǵa qarsy toptyń basshysy 13 myń Shekti eli­niń sultany Batyr sultan 3 jel­toqsanda, Orta júz hany Sámeke 19 jel­toqsanda ant berip, Ábilqaıyr us­tanymyna qoldaý bildirdi. Al 1733 jy­ly Reseı bodandyǵyn qabyldaýdy ótingen Tóle bı, Qodar bı, Hangeldi bı, Sataı batyr, Bólek batyr qol qoıǵan hatty Qonaı bı Orynbor jolynan adasyp ketip, Samara qalasy ákimshiligine tapsyrǵany belgili. 1734 jyldyń 10­ maýsymynda Uly júzdiń Reseı qa­ramaǵyna qabyldanǵany týraly Anna Ioannovna jarlyq shyǵardy. Al 1735 jyl­dyń 20 jeltoqsanynda Kúshik han, Ba­raq sultan ózderiniń qaramaǵyndaǵy on bes shaqty bı, sul­tannyń atyn atap, olardyń arasynda Qabanbaı batyr da bar, aralaryna kelgen Orynbor el­shisi M.Bekchýrınge hat tabys­tap, Orynbor ákimdigine óz taraptarynan Yrysmuhamed, Qonaqbaı, Baınazar, Jansarylardy elshi ǵyp jibergenderi tarıhshy Ábilseıit Muqtardyń zert­teýleri boıynsha anyqtalyp otyr. Ol hatta «Ábilqaıyr han qalaı baǵynsa, biz de solaı baǵynamyz. Bilmestigimiz bol­sa, keshirim suraımyz» degen joldar bar. Eń aqyr sońynda Ábilmámbet pen Abylaı sultan da 1740 jyldyń 28 tamyzynda Orsk qalasyna óz aıaq­tarymen kelip, Reseı bodandyǵyna ant etti. Sóıtip atalmysh saıası aktige qosylmaǵan eshkim qalmady.

Mine, shynaıy shyndyqtyń ajary­ osyndaı: Ábilqaıyr ustanǵan baǵyt Ki­shi júz sheńberinde qalmaı, qazaqtyń úsh júziniń oı-sanasyn túgel meńdep, olar­dyń el tutqan ıgi jaqsylary Ábilqaıyrdyń tosyndaý saıası qada­myna qoldaý bildirgen. Olar el basyna tóngen mynaý náýbetten túgeldeı qu­ryp ketpeı, amaldap jan súıretip shyǵýdyń jolyn izdegende, batys kór­shiden basqa jansaýǵa tappady. Qazir biz ózimizden úsh júz jyl buryn bolǵan oqı­ǵaǵa jyly kabınetterdiń jumsaq kreslosynda shalqaıyp otyryp tórelik aı­tamyz, al sol óń men ǵaıyptyń arasyndaı bolǵan qasireti aýyr zamannyń zilzalasyn ıyqtarymen kótergen tul­ǵalarymyzdyń aýyz lámderi men is-áre­ketteri basqaǵa meńzeıdi. Álbette Reseıdiń otarshyl ezgisinen endi quty­lyp, es jıǵandaı bolyp jatqanda, keý­demizdegi yza-kegimiz basylmaı, ja­­nymyz ben tánimizdiń tyrtyqtary jazylmaı turǵanda, ony túsiný de, mo-ıyndaý da ońaı emes. Alqynǵan ashý, alaburtqan sezim sabasyna túskende ǵana paıymdaı alamyz. Ábilqaıyr orysqa, Abylaı úsh birdeı elge – orys, jońǵar, qytaıǵa bodan bolǵanda, erikkennen bolǵan joq, sońyna ergen yzǵyndaı jurtyn soqtalańnan aman alyp shyǵýdyń qamymen boldy. Keıingi urpaq ony durys túsingeni abzal.

 Ábilqaıyrdyń zar ǵyp aıtqandary aına-qatesiz keldi. Qytaılarmen ke­lisim­shartqa otyrysymen, Qaldan Seren otyz myń áskermen 1739 jyly Orta júz qonystaryna tap berdi. Arqany joıqyn shabýylmen ońnan solǵa, soldan ońǵa súzgendikten, joń­ǵar­dyń bul joryǵy el aýzynda « Sú­zeki» ataldy. «Súzeki» shabýylyna ki­riserde jońǵar elshileri Sibir general-gýbernatory Batýrlınde bolyp, Reseıdiń bodandyǵynda joq rý-­taıpalardyń tizimin alyp, aldymen shabýyldyń nysanasyn solarǵa ba­ǵyt­tady. Nátıjesinde Ábilmámbet han Kishi júzdegi Elek ózenine qashyp, Abylaı jońǵarǵa tutqyn boldy. Orta júz qatty kemip qaldy.

Ábish týraly jazbalarymnyń sońyn Ábil­qaıyr taǵdyryna ákep tireýimde zańdylyq bolmasa, oǵashtyq joq dep oılaımyn. Ábilqaıyr Ábishtiń basty kitaptarynyń bas qaharmany, Ábishti aıtsań Ábilqaıyrǵa, Ábilqaıyrdy aıtsań, Ábishke soqpaı tura almaısyń. Qazirgi qazaq prozasynda eki ólshem ǵana bar dep túsinem. Biri – Áýezov ólshemi, ekinshisi – Kekilbaev ólshemi. Kórkem týyn­dylardyń ádebı qundylyǵyn ta­­­ra­zylaǵanda osy eki ólshemmen ól­shesek, eshqashan jańylyspaımyz, ba­rar baǵytymyz, shyǵar shyńymyz da anyq bolmaq. Ábish halqyna rýhanı­ azyq bolatyn ólmes, óshpes mura qal­dyrdy. Onyń baıybyna baryp, ba­ǵasyna jetý – Ábishtiń ustanǵan shyǵarmashylyq baǵdary, kórkemdik tuǵyrlary, áleý­mettik-saıası aýqymdary men tereń fılo­sofııalyq paıymdaryn túsinip, onyń ádebıetimizdegi kórkemdik-este­tıkalyq qubylys ekenin moıyndap, qalamger salǵan ónegeli joldy baıan­dy etýge qarlyǵash qanatymen sý sep­ti septigimizdi tıgizý kózi tirilerdiń min­deti dep bilemin.

Ánes SARAI,

jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty