Bolashaqtyń bekem baspaldaǵy

Ol memlekettik organdardyń, bıznes-sektor men azamattyq qoǵamnyń ózara tıimdi is-qımylyn qamtamasyz etýge tıisti boldy jáne tujyrymdamalyq sheshimder qabyldap, is-qımyldyń naqty josparyn aıqyndap otyrdy. Onyń usynysymen Prezıdent bekit­ken sheshimderdi oryndaý úshin Par­lament zańdar, al Úkimet qaýlylar qabyl­dady. Mınıstrler men ákimderdiń basta­malarynyń tıimdi bolýyn jáne júzege asyrylýyn Ulttyq komıssııa qatań baqylaýǵa aldy. Sonymen qatar Ulttyq komıssııanyń janynan bedeldi sheteldik sarapshylardan turatyn halyqaralyq konsýltatıvtik keńes te quryldy. Bul keńes te óz tarapynan usynymdar jasap, reformalardy oryndaý nátıjeleriniń táýelsiz, júıeli monıtorıngin júzege asyryp keledi.

Ult josparyn oryndaý 2016 jyl­dyń 1 qańtarynan bastaldy. Osy aı­dyń 6 qańtarynda jarııalanǵan «Ult jospary – qazaqstandyq armanǵa bas­taıtyn jol» atty maqalasynda El­basy Nursultan Nazarbaev ony iske asy­rý jolynda qandaı daıyndyqtar jasalǵany týraly dáıekti túrde baıandap berdi. Onda Prezıdent: «Memleketti, ekonomıka men qoǵamdy damytý úshin qaǵıdatty jańa quqyqtyq orta qalyp­tastyratyn 59 zań kúshine endi. Olar bizdiń qazaqstandyq armanymyz – HHI ǵasyrda kóshbasshy otyz ulttyń biri bolýǵa qol jetkizýimizge jol ashady. Ár urpaqtyń óz armany bar, olarda tek jeke jáne otbasylyq ıgilikterge ǵana umtylys kórinis tappaıdy. Olarda qashanda týǵan jerge degen súıispenshilik sezimi, óz halqy men Otanynyń baqyty týraly arman aıqyn kórinedi. Ata-babalarymyzdyń kóptegen urpaqtary úshin Qazaqstannyń Táýelsizdigi asyl arman bolyp keldi. Biz olardyń azat jáne táýelsiz Otandy ańsaǵan kóp ǵa­syrlyq qııaldaryn is júzine asyr­dyq. Qazirgi qazaqstandyqtar úshin Táýel­­sizdik kópetnosty qoǵamymyzdyń naq­ty, joǵary sapadaǵy ómirlik qundy­ly­ǵyna aınaldy. Biz osydan bar-joǵy shırek ǵasyr buryn ǵana barlyq aqyl-oıymyz ben júregimizdi baýrap alǵan kóptegen oı-nıetterimizge qol jetkizdik. Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi Konstıtýsııa men zańdardyń berik arqaýy men halyq múddesine qyzmet etetin memlekettik apparattyń kásibı jáne negizdi is-qımylyna arqa súıeýin qam­tamasyz ettik. Ony Qazaqstan eko­no­mıkasynyń naqty tabystarymen, ulttyq baılyqtyń jáne halyq ıgiliginiń ósimimen nyǵaıa túsetin ettik», dep jazdy.

Prezıdenttiń Ult jospary qazaqstan­dyqtarǵa eldiń jarqyn bolashaǵyna qandaı baspaldaqtar shyǵaratynyn aıqyn kórsetti. «100 naqty qadam» – memlekettik damý men qoǵamdyq ómirdiń barlyq qyrlaryn reformalaýdyń joldaryn ashyp berdi. Sonyń ishinde alǵashqy 15 qadam memlekettik appa­rattyń kásibıligin arttyrýdyń joldaryn qamtyǵan. Kelesi 19 qadam sot júıesi men quqyq qorǵaý organdaryn jańǵyrtýdyń tıimdi joldaryn qaras­tyrdy. Búgingi qoǵamnyń turaqty jáne tynyshtyqpen damýynda bul júıelerdiń mańyzy asa zor. Sot salasynda buryn zańnyń baptaryn bura tartyp qoldaný arqyly qoǵamdyq narazylyq týǵyzý oqıǵalary jıi kezdesip otyrǵan edi. Osyndaılardyń jolyn kesý úshin Ult josparynyń 19-qadamynda sýdıalardyń esep berý tártibiniń kúsheıtilýi qaras­tyrylǵan. «Esepti dos aıyrylmas» demekshi sýdıalardyń eseptiligi artyp, onyń nátıjesi qoǵam aldynda aıty­lyp otyrsa, sýdıanyń bura tartýy da tolastaıdy. Sonymen qatar osy qadam sýdıalardyń jańa etıkalyq kodek­sin jasaýdy belgilegen. Sýdıalar oda­ǵy­nyń kezekten tys VII sezinde jańa etıkalyq kodeks qabyldandy. Sony­men qatar 20-shy qadam barlyq sot prosesterine beıne jáne taspaǵa jazý sharalaryn qarastyrsa, bul másele de qazir sheshimin tapty. «Sýdıanyń beıne jazýdy toqtatýǵa nemese aýdıo jazý materıaldaryn redaksııalaýǵa múmkindigi bolmaýy tıis» degen talap olardyń jaýapkershiligin arttyra túskenin búgin kórýge bolady. Zańnyń baptaryn burynǵydaı bura tart­qany úshin qoǵamdyq narazylyqtardy týdyrý oqıǵalary azaıyp keledi. Osy reformanyń ishindegi 32-shi qadam «Qylmystyq quqyq buzý kartasy» ult­tyq aqparattyq júıesi negizinde ın­ter­net-portalyn qurýdy qarastyrǵan. Qazir bul karta jasalyp, oǵan elimizde 1 aptadan ári ketpeıtin merzimde jasalǵan barlyq qylmystyq quqyq buzýshy­lyq tirkelýde. Sóıtip karta ishki ister organdary jumysynyń tıimdiligin baqy­laýǵa múmkindik berdi. Árbir aza­mat kartaǵa óz mekenjaıyn engizý arqy­ly sol radıýsta tirkelgen qylmys­tar týra­ly aqparat ala alady. Ol suranys berýshiniń elektrondy poshtasyna jibe­rile­di. Portalda polısııa bólimderi, polı­sııaǵa, ýchaskelik polısııaǵa aryz jazý, aryzdy tekserý syndy qosymsha qyzmet túrleri bar.

Sóıtip qazaqstandyq sot tóreligi men quqyq tártibi júıesi ashyqtyq jáne kásibılik turǵysyndaǵy jańa sapaǵa ıe boldy. Qazaqstandyqtar men bıznes sýbektileriniń quqyqtaryn sotta qorǵaý deńgeıi endigi jerde Eko­no­mıkalyq yntymaqtastyq pen damý uıymy (EYDU) memleketteriniń jo­ǵary standarttaryna sáıkes keledi.

Ult josparyndaǵy «Indýstrııalan­dyrý jáne ekonomıkalyq ósim» refor­masyn qamtamasyz etý 50 naqty qadam­da qarastyrylǵan. Búgingi tańda olar da kezeń-kezeńimen iske asyrylýda. Máselen, aýyl sharýashylyǵynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myrzah­metovtiń el turǵyndaryna esep berý­degi aıtýyna qaraǵanda, ınvestı­sııalyq klımatty jaqsartý maqsatynda transulttyq kompanııalardyń qatysýy­men Qazaqstannyń eksporttyq taýar­laryn álemdik naryqqa shyǵarýǵa baǵyt­talǵan jobalardy jasaý jumys­tary júrgizilýde. Al óndiris boıynsha transulttyq kompanııalardyń qaty­sýy­men 4 joba tańdap alyndy. Bul joba­lar et, sút ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý, ósimdik sharýashylyǵy (qyza­naq pastasyn óndirý) salasyn­da júze­ge asyrylýda. Transulttyq kom­panııa­lardan basqa, AО́K salasynda sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen júzege asyrylatyn 40-qa jýyq joba bar. Investorlardyń basym bóligi Germanııa, Reseı, Túrkııa, Ýkraına, Ońtústik Koreıa jáne QHR, Fransııa memleketterinen. 2021 jylǵa qaraı aýyl sharýashylyǵy eksportynyń kóle­min 0,8-den 1,5 mlrd dollarǵa arttyrý qarastyrylǵan.

Bıznesti damytý múddesi úshin ekono­­mı­ka men eńbek qatynastary salasyn­daǵy ulttyq zańnamalar túbe­geıli túrde qaıta jańartyldy. Fermer­ler men agrarlyq kásiporyndar­dy qosa, otan­dyq iri, shaǵyn jáne orta bıznes úshin barynsha qolaıly jaǵdaılar men ynta­landyrý sharalary jasaldy.

Ult josparynyń júzege asyrylýyna barlyq Qazaqstan halqy, sonyń ishinde árbir azamat múddeli, óıtkeni ol bizdiń jarqyn bolashaǵymyzdyń bekem bas­paldaǵy.

Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan