Táńirqazǵan, Bóriqazǵan týraly ne bilemiz?

Áýlıeatanyń Talas topyra­ǵynda shejiremen órilip, ańyzben kómkerilgen kórnekti tarıhı oryndar kóp. Máselen, Boz degen bıdiń taǵdyryna qatysty Boztumsyq, ózge de tarıhı ańyz­dardy qamtıtyn Jalby, Aq­kesene, Jıdelibulaq sııaqty jer­ler baıtaq dalamyzdyń degdarlyǵyn kórsetetin kórikti jerler. Al Táńirqazǵan, Bóri­qazǵan tarıhı jer ataýlary alyp dalanyń aqıqatyn sıpattaıtyn, shyndyǵyn shejireleıtin meken bolyp esepteledi. Tarıh­­­shylardyń paıymdaýynsha, Bóriqazǵan tómengi paleolıttiń shell kezeńiniń sońǵy dáýirinen saqtalǵan qonys mekeni eken. Atalǵan tarıhı oryn Talas aýda­nynyń ortalyǵy Qarataý qala­synan soltústik-shyǵysqa qaraı otyz segiz shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Bul jerden eki jaǵy birdeı óńdelgen shapqylar, ju­myr quraldar, úsh qyrly ótkir qura­ldar jáne úshkir pyshaqtar kóptep tabylǵan.

Ańyz boıynsha erte zamanda Talas jerinde birneshe jyl qatarynan qurǵaqshylyq bolady. Sý izdegen jurt bul qýań­shylyqtan shyǵar amal taba almaı qınalady. Sonda bir bóri eldiń aldyna shyǵyp júrip otyrypty. El de bóriniń sońynan úlken úmit­pen ere beredi. Sol bóri shó­­lirkegen eldi bastap kelip, da­lanyń tósin qazady. Sonda bóriniń qazǵan jerinen sý shyǵyp, búkil halyq aman qalǵan eken. Bul jer sodan beri Bóriqazǵan dep atalyp ketken deıdi. Bóriqazǵan alqaby Talas topyraǵynyń orta­synda. Búginde kıiz úıdiń ornyndaı ǵana bolyp úıilgen topyraq bolmasa, bul jerde basqa belgi joq. Tek halyq sanasynda Bóriqazǵan degen atpen ǵana qalǵan dala qoınaýyndaǵy qasıetti jer tamyryna tylsym jasyrǵan kúıi tur.

Osy Talas topyraǵynda Bó­riqazǵan jeri men Táńirqazǵan turaǵy qatar atalady. Álgi aı­­tylǵan ańyz da bir-birine jalǵas dúnıe. Kúnderdiń kúninde Bóriqazǵannyń sýy tartylady. Halyqtyń qaıǵy-qasireti qaıta údeı túsedi. Arada shamaly ýaqyt ótkende sý izdegen halyq japan dalada taǵy bir jerdiń ózinen ózi qazylyp, sýǵa tolyp turǵanyn kóredi. Bul sýdyń dámi de tátti eken. Keıinnen álgi jer Tá­ńirqazǵan atalyp ketken eken deıdi.

Táńirqazǵan – tarıhshylardyń paıymdaýynsha, paleolıt tu­ra­ǵy. Bul jerden tabylǵan bar­lyq tas buıymdar jalpaq tó­beshikten jınastyrylǵan. Tipti halyq arasynda Táńirqazǵan turaǵyna ejelgi ańshylar kelip qonystanǵan degen de pikirler bar. Áıteýir qazaq dalasyndaǵy qaı qıyrdyń bolmasyn ózindik tarıhy men taǵdyry qalyptasqan. To­pyraqtyń tylsymyna úńilip, ta­rıhyn túgesip bitý múmkin emes. Tek dala qoınaýyndaǵy ta­rıhı turaqtar este joq eski zamandardyń ózinde de bul mekende ómirdiń bolǵanyn, adamzattyń mekendegenin jáne olardyń da ózderine tán mádenıeti men tirshiligi bolǵanyn aıǵaqtaıdy...

Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy