Bul máselede akademık Á.Qaıdar alǵash ret 1993 jyldyń 24 qazanyndaǵy «Ana tili» gazetinde «Latyn álipbıiniń bolashaǵy zor» atty maqala jarııalasa, 2006 jyly Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti sessııasynda: «Qazaq álipbıin latynǵa kóshirý jónindegi máselege qaıta oralý kerek.
Bir kezderi biz ony keıinge qaldyrǵan edik. Áıtse de latyn qarpi kommýnıkasııalyq keńistikte basymdyqqa ıe jáne kóptegen elder, sonyń ishinde postkeńestik elderdiń latyn qarpine kóshýi kezdeısoq emes. Mamandar jarty jyldyń ishinde máseleni zerttep, naqty usynystarmen shyǵýy tıis. Álbette biz bul jerde asyǵystyqqa boı aldyrmaı, onyń plıýsteri men mınýsterin zerdelep alýymyz kerek», degen bolatyn.
Bul saıası reformanyń mańyzy zor. Basqasyn aıtpaǵanda túrki áleminiń bizden basqa 180 mln halqy latyn qarpin qoldansa, dúnıe júzinde ǵylym, tehnologııa jáne ındýstrııa jańalyqtarynyń 80 paıyzy latyn qarpine negizdelgen aǵylshyn tilinde jarııalanady. Olaı bolsa, jınaqtalǵan tájirıbeler negizinde latynǵa tezirek kóshsek, soǵurlym tıimdi bolmaq.
Osy oraıda qazaq qoǵamy latyn negizindegi qazaq álipbıine kóshkende Qazaqstan Qarýly Kúshteri tys qalmaıtyny – zańdy qubylys. Biz kópshilik nazaryna usynylǵan sońǵy jobany qaraı otyryp, áskerı termınderde kezdesetin ıa (dıvızııa – division; batareıa – battery), s (radıasııa – radiation), ıý (parashıýt – parachute), sh (ýchılıshe - institute), e (eshelon - echelon), sondaı-aq (jýandyq belgi), (jińishkelik belgi) áripterin tańbalaý tustary aıqyn kórsetilmegenin ańǵardyq.
Demek, Qarýly Kúshter latyn negizindegi qazaq álipbıine kóshkende kezdesetin birinshi qıyndyq: jazý, oqý jáne úırený prosesinde latyn grafıkasyna negizdelgen orfografııalyq norma (emle erejesi) aıqyn, durys bolýy tıis degen qorytyndyǵa keldik. Ol úshin latyn grafıkasyna negizdelgen jazýda qazaq tiliniń sıngarmonızm zańdylyǵy saqtalýy tıis. Qoryta kelgende, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń latyn álipbıine kóshýi – memlekettik tildiń mártebesin kóterip qana qoımaı, ulttyq jazýymyz arqyly XXI ǵasyr jahandaný zamanynda da áskerı problemany sheshýge qol jetkize alady.
Manasbaı QOJANULY,
fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,
Jekeı HALIDOLDA,
brıgada generaly, áskerı ǵylymdardyń doktory
