Biz de S.Qırabaev, T.Kákishev, R.Berdibaı, 3.Qabdolov, N.Ǵabdýllın, M.Bazarbaev sııaqty abzal aǵalarymyzdy qazaq ádebıettanýyndaǵy «alyptar toby» dep ataǵymyz keledi. Árıne, bul bulardyń aldynda osyndaı ataqqa laıyqty aǵalary bolmady degen sóz emes. Bolǵanda qandaı?! A.Baıtursynov, M.Áýezov, S.Muqanov, Q.Jumalıev, E.Ismaılov, B. Kenjebaevtar shyn mánindegi qazaq ádebıeti ǵylymynyń asqar shyńdary edi. Oǵan eshkim talasa da almaıdy. Ulttyq ǵylymdy qalyptastyrý úshin aldyńǵy toptyń qanshama qýǵyn-súrginge ushyraǵany da belgili.
Soǵysqa deıingi, soǵystan keıingi saıası naýqandarda qazaq ádebıeti men ǵylymy, mádenıeti óziniń ulttyq qaımaǵynan aıyrylyp, túri ulttyq, mazmuny sosıalıstik mádenıet pen ǵylymnyń qalpyna túsip te qalǵandaı edi. Mine, osyndaı kezde, ıaǵnı totalıtarlyq júıe barynsha kúsheıip turǵan elýinshi jyldardyń orta tusynda ádebıetke aralasqan bir top daryndy jastar aǵalar salǵan qıyn jolǵa kelip tústi. Balalyq, jastyq shaqtary otyz jetiniń oıranyna, 1941-45 jyldardyń qyrǵynyna týra kelgen bular erte eseıip, armanda ketken aǵalarynyń ornyn basýǵa, solar bastaǵan isti jalǵastyrýǵa májbúr boldy.
Biz bir topqa jatqyzyp otyrǵan bular – bir jyldyń, ıaǵnı 1927 jyldyń tólderi. Osy toptyń serkesi jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy qazaq ádebıetiniń bilgiri, akademık Serik Qırabaev jyl basy naýryzda ómirge kelipti. Ǵylymı jumysty memlekettik qyzmetpen ushtastyrǵan M.Bazarbaev mamyrda týypty. Týrasyn aıtamyn dep, keıde týystaryna da, dostaryna da jaqpaı qalyp júretin, qazaq ádebıeti synynyń uńǵyl-shuńǵylyna qosa S.Seıfýllın men S.Muqanov sııaqty jazýshylardyń shyǵarmashylyqtaryn búge-shúgesine deıin qoımaı zerttegen Tursynbek Kákishevtiń tamyzdyń aptabynda kindik qany jerge tamypty. Al qashan da salmaqty da sabyrly Rahmanqul Berdibaı, jazsa da, sóılese de kara sózdi qaınatyp, maıyn aǵyzǵan Zeınolla Qabdolov, syrbaz Nyǵmet Ǵabdýllın – úsheýi qaqaǵan qysta, jeltoqsannyń borandy kúnderinde dúnıege kelipti. Bir jylda týǵan qurdastardyń ár qaısysy – jeke-jeke kesek tulǵa. Sirá, bular ómirge kelgende, juldyzdary kók kóginde barynsha bıikte jarqyrap turǵan bolýy kerek.
Endigi bizdiń áńgimemiz osy beseýdiń ishindegi biregeıi Rahmanqul Berdibaı haqynda bolmaq. Rahmanqul Berdibaı – HH ǵasyr men HHI ǵasyr basyndaǵy qazaq ádebıettaný ǵylymynyń asa kórnekti ókilderiniń biri. «Týrasyn aıtý kerek bolsa, Rahań aıta alady» deıtin, esimi elge tanymal, aıtýly tulǵalarymyzdyń biregeıi edi. Izdenimpazdyq pen bilimpazdyq, paıymdylyq pen parasattylyq, qarapaıymdylyq pen ǵulamalyq, sabyrlylyq pen salmaqtylyq, dosqa, ǵylymǵa degen adaldyq pen qamqorlyq, eń bastysy, ult múddesin bárinen de joǵary qoıyp, halqyna qyzmet etýdi ómiriniń basty máni sanaýy – R.Berdibaıdyń azamattyq bolmysyn bıiktete tústi. Ásirese, ultjandylyq qasıet Rahańnyń sóılegen, jazǵan árbir sózinen, oıynan ańqyp turatyn. Ǵalymdy óz áriptesterinen erekshelendirip turatyn boıyndaǵy basty qasıeti de onyń osy ultjandylyǵy, ultshyldyǵy bolsa kerek.
«Ultshyldyq» sózin ádeıi qoldanyp otyrmyn. Keńestik nasıhat jetpis jyl boıy osy «ultshyl» sózin «baryp turǵan ońbaǵan», «halyq jaýy» maǵynasynda qulaǵymyzǵa quıyp jiberdi. Otarshyldar aldymen, bar materıaldyq baılyǵymyzdy alyp, endi eń sońǵy rýhanı baılyǵymyzǵa, tilimiz ben dilimizge qol salǵan tustarda ultshyl azamattardyń oǵan qarsy shyqqany belgili. Alashordashylardyń bar kinási olardyń ultshyldyǵynda, ıaǵnı ultyn, halqyn súıgendiginde edi. Ultshyldyq keńes ókimetine qaýip tóndirgendikten de, bılik basyndaǵy kompartııa birneshe dúrkin saıası naýqan uıymdastyryp, ultshyldyqty túp-tamyrymen qurtýǵa, ıaǵnı halyqtardy ultsyzdandyrýǵa, máńgúrtke aınaldyrýǵa bárin saldy.
Sondaı naýqannyń biri elýinshi jyldardyń orta kezinde tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý degen syltaýmen Qazaqstanda júrgizildi. Kelimsekter kóbeıdi. Qazaq halqy 30 paıyzǵa jetpeı, óz jerinde azshylyqqa aınaldy. Osy kezderde 700-deı qazaq mektebi jabylyp, barlyq joǵary oqý oryndaryndaǵy oqý orys tiline kóshirile bastady. Instıtýttarǵa túsý úshin orys tilinen emtıhan tapsyrý mindet-tuǵyn. Orys tilin bilmegen adam joǵary oqý ornyna túse almady.
Mine, osyndaı kezde qazaq tiliniń, mádenıetiniń joǵyn joqtaǵan R. Berdibaıdyń «Eń úlken mádenı baılyq» («Qazaq ádebıeti», 22.08.1956) atty problemalyq maqalasy jarq ete qaldy. Negizinen qazaq tiliniń jaı-kúıi kóterilgen maqalada aıtylǵan sózder kúni búgin aıtylǵandaı, atoılap tur. Endeshe, Rahańdy tyndaıyq: «Bárinen buryn qazaq mektepterinde qazaq tilin oqytý jaıy máz emes ekendigin aıtýymyz kerek. Qazaq tilinde grammatıka mektepterde 7 klasqa deıin ótiledi. Árıne, osy ýaqyt ishinde kópshilik oqýshy saýattana alady. Biraq osydan keıin mektep bitirýshiniń basym kópshiligi qazaq tiline qaıta oralmaıdy. О́ıtkeni, Qazaqstannyń birde bir joǵary oqý oryndarynda qazaq tili páni júrmeıdi.
Qazaq tili fakýltetin ashýdyń qajettiligin aıtpaǵannyń ózinde, ınstıtýttarda oqıtyn qazaq stýdenti qazaq tilin oqýy - shart. Joǵary oqý ornynyń, ásirese, tehnıkalyq, jaratylystaný fakýltetin bitirýshilerdiń basym kópshiligi qazaqtyń ádebı tilin múldem bilmeı shyǵady. Osydan baryp oryssha sóıleı, jaza alatyn, biraq oıyndaǵysyn qazaq tilinde aýyzsha da, jazbasha da durys jetkize almaıtyn kadrlar paıda bolady. Munyń aqyry nege soǵatyndyǵyn ómirdiń ózi kórsetip keledi. Bizde qazaq tilinde jaza biletin ınjener, agronom, fızık, zootehnıkti ilýde bir kezdestirýge bolady. Munyń ózi keıde kisi kúlerlik jaıǵa dýshar etedi. Qazaq ıntellıgenti óz ana tilin bilmeıdi».
Biraz jyl mektepte jumys istep, oqý-aǵartý salasyndaǵy qazaq tiliniń jaǵdaıyn jaqsy biletin Rahań ashy shyndyqty taısalmaı jaıyp salady:
«Qazaq mektepteriniń ereksheligimen sanaspaýshylyq joǵary oqý oryndaryna qabyldaý emtıhandarynda aıqyn kórinedi. Qazaq mektebin bitirýshiler kóbinese oryssha óz oıyn tereń jetkizerlik bolyp shyqpaıtyny málim. Bul, árıne, bir jylda sheshiletin másele emes. Endeshe, osy shyndyqpen eseptesý kerek. Árbir abıtýrıenttiń qabyldaý emtıhanyn ana tilinde ótkizýine múmkindik týǵyzý kerek. «Bilseń de, bilmeseń de oryssha sóıle» deý zorlyq emes pe?».
Tolyp turǵan aǵyn sýdyń tyǵyny ashylǵandaı, ishte tyǵylyp, syımaı jatqan halyqtyń kókeıkesti oıy eshteńeni elemeı birinen soń biri jaryqqa shyǵa bastady. Bul iske «Qazaq ádebıeti» gazeti (redaktory S.Máýlenov) muryndyq boldy. Kommýnısterdiń ıdeologııalyq tas qamalyn buzyp shyqqan ekinshi maqala Á.Narymbetovtiń «Ana tilin ardaqtaıyq» («Qazaq ádebıeti», 01.06. 1956) edi. Osydan keıin «Qazaq ádebıeti» gazeti osy máselege arnap, taǵy da birneshe maqala jarııalap jiberdi. Bulardyń ishinde Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Partııa tarıhy ınstıtýtynyń qyzmetkerleri T.Kákishev, A.Baıshın, Á. Muhtarov, R.Sársenbaev, T.Álisherov, X.Hasenov, «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynyń bólim meńgerýshisi Q. Ábildaev, «Úgitshi» bloknotynyń jaýapty hatshysy Q.Álıasqarov barlyǵy 8 jigit birigip jazǵan «Til mádenıeti» («Qazaq ádebıeti», 24.06.1956) atty maqalanyń da shyqqanyn atap ketken jón.
Árıne, ana tilin qorǵap, sol úshin shyryldap otqa da túsip ketýge daıyn júrgen jigitterdiń bul «qylyqtary» joǵary jaqtaǵylarǵa unamaıtyndyǵy belgili. Artynsha-aq avtorlardy qýǵyndaý bastaldy. Sol kezde qalyptasqan dástúr boıynsha bularǵa aldymen ıdeologııalyq turǵydan soqqy berildi. «Sosıalıstik Qazaqstan» (29.01.1957) gazetinde basylǵan «Qazaq halqynyń mádenıetin kórkeıte bereıik» atty kólemdi redaksııalyq maqalada osy másele saıası jaǵynan tıisti «baǵasyn» aldy.
«Qazaq ádebıeti» gazetinde R. Berdibaıdyń jáne ony qoldap maqala jazǵan qazaqtyń bir top ult zııalylarynyń «ultshyldyq kózqarastaryn» aıyptaǵan «Ádil syn – alǵy mindetter» (01.02.1957), «Ushqary pikirler, eleýli qateler» (08.02.1957) maqalalary jaryq kórdi.
Biraq buǵan R.Berdibaı moıyǵan joq, alǵan betinen qaıtpady. Endi onyń qazaq tili men ádebıetiniń joǵyn joqtap, muńyn muńdaǵan maqalalaryna baspasóz beti jabyq boldy. Soǵan qaramastan, Rahańnyń «Qazaq ádebıeti tarıhynyń keıbir máseleleri» atty problemalyq maqalasy («Ádebıet jáne ıskýsstvo», 1956, №12; «Kókshetaý pravdasy», 04.01.1957) jaryq kórdi. Maqalaǵa kóz salaıyq: «Zertteýshiler orys mádenıetiniń, ádebıetiniń Rossııadaǵy basqa halyqtarǵa etken ıgilikti áserin durys túsindire kelip, sol halyqtardyń eski ádebıetinen ylǵı bir uqsas jaılardy, móldir dostyqqa shaqyrǵan ıdeıany izdedi... Jyrda nemese jeke shyǵarmada orys otarshylaryna qarsy ilýde bir sóz aıtylsa, ol shyǵarma halyqtar dostyǵyna zııan dep tabyldy... Kez kelgen zertteýlerdiń kúrdeli bólimi sovet memleketin, onyń basshysyn maqtaýǵa arnalatyn.
Osynyń ózi asqan tereń oılylyq sanalatyn. Olar beınebir ultshyldyqqa qarsy kúresken bolyp otyryp, ádebıettiń eń tańdaýly shyǵarmalaryn joıǵysy keldi». Avtor sol kezdegi qazaq ádebıetiniń tarıhyn zertteý isterindegi osyndaı óreskeldikterdi batyl synaı kelip, mysalǵa negizgi avtorlary M.Sılchenko men N.Smırnova bolǵan «Sovet dáýirindegi qazaqtyń halyq poezııasynyń ocherkteri» (1955) atty kólemdi zertteý eńbegin keltirip, osy turǵydan iske alǵysyz etedi. Rahmanquldyń bul isin erlik demeske sharańyz joq.
Kóp kúttirmeı-aq, R. Berdibaıdyń bul pikirlerine saıası turǵydan resmı túrde baǵa berile bastady. Sol kezdegi Qazaqstan Kompartııasynyń «kózi», «qulaǵy» «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde redaksııa atynan jazylǵan «Bir zııandy maqala týraly» («Sosıalıstik Qazaqstan», 05.02. 1957) degen maqalada Rahmanquldyń qazaq ádebıetiniń tarıhy týraly «teris kózqarastaryna» saıası soqqy berdi.
Osy oqıǵalardan keıin Qazaqstan Kompartııasynyń Ortalyq Komıteti ultshyldyqqa qarsy arnaıy qaýly qabyldady, uıymdyq sharalardy júzege asyrdy. «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory S. Máýlenovten bastap, basshylary túgeldeı ornynan alyndy. Al R. Berdibaev bolsa, partııadan qýylyp, qyzmetimen qoshtasty.
Ǵalymnyń ult aldynda atqarǵan taǵy bir abyroıly isi – onyń 35 jyl boıy (1965-1995) Almaty qalasyndaǵy M.Áýezovtiń mýzeı-úıinde qazaq ádebıeti men óneri halyq ýnıversıtetin basqaryp, 500-deı dáris ótkizýi. Maqsat «múlgip jatqan oıdy oıatý, qazaqtyń óz murasyn ózine qaıtarý» bolǵan. Halyq ýnıversıtetinde ótkizilgen sabaqtardyń negizgi deni qazaq ádebıeti men mádenıetiniń ózekti máselelerine arnaldy. Ol kezde joǵary jaqtyń yqylasyna iline bermeıtin kóptegen «jabyq» taqyryptar alǵash ret osy jerde kóterilip jatty. Ulttyq ádebıetimizdiń, mádenıetimizdiń, tarıhymyzdyń ejelgi dáýirinen bastap, búgingi kúnge deıingi zárý máselelerine sheıin munda sóz bolmaǵan taqyrypty tabý qıyn. Mádenıet bıýrokrattarynyń, laýazym ıeleriniń qanshalyqty qysym jasaǵandaryna qaramastan, mundaǵy leksııalarda qazaq tarıhynyń qıly kezeńderi, ádebı, ǵylymı shyndyqtar alǵash ret óz atymen atalyp, kópshiliktiń múlgip ketken oılaryna qozǵaý saldy.
Halyq ýnıversıtetinde, ásirese, folklorlyq muraǵa, qazaq ádebıetiniń jete zerttelinbeı, zerttelinse de óz dárejesinde sheshimin taba almaı kele jatqan ózekti máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. «Qazaqtyń batyrlyq eposy», «Aýyz edebıetiniń tarıhı negizderi», «Qazaq eposynyń genezısi», «Epos jáne ony aıtýshylar», «Aqyn-ımprovızatorlar óneri haqynda», «Aıtys janry jáne onyń ózindik erekshelikteri», «Qazirgi aıtys óneri» t.b. taqyryptarda leksııalar oqylyp, aýyz ádebıetiniń ómirmen baılanystylyǵy, tarıhı negizi, kórkemdik-ıdeıalyq qasıetteri, búgingi tańdaǵy jańasha damýy sekildi problemalar tóńireginde keńinen áńgime boldy. Qazaq ádebıetiniń tarıhyna arnalǵan dárister de taqyryp sonylyǵymen este qaldy. Sonaý Túrki qaǵanaty (XV ǵ.) kezindegi Bilge qaǵan men Kúlteginge arnalyp jazylǵan ádebı eskertkishterden bastap, qazaq ádebıetiniń bir myń bes júz jyldyq tarıhy júıeli túrde karastyryldy.
О́tken ǵasyrlarda ómir súrgen Baıjigit, Toqa, Súgir, Bapysh, Razdyq, Álshekeı, Aqbala, Ábdi sekildi kúıshilerdiń belgisiz bolyp kelgen birsypyra kúıleri alǵash ret osynda oryndalyp, kúıtabaqqa jazylyp alyndy.
M.Áýezovtiń mýzeı-úıinde qazaqtyń S. Muqanov, Ǵ. Músirepov, Ǵ. Mustafın sııaqty ataqty qalam qaıratkerlerinen bastap kóptegen aqyn-jazýshylarymen ótkizilgen kezdesýler qatysqandar jadynda uzaqqa saqtalynyp qaldy.
Sóıtip M. Áýezovtiń mýzeı-úıinde R.Berdibaıdyń basshylyǵymen jumys istegen Almaty qalalyq qazaq ádebıeti men óneri halyq ýnıversıteti toqyraý jyldarynda qanshama saıası qysymdarǵa qaramastan, ulttyq ádebı-mádenı káýsar bulaqtardyń móldirinen mádenı sýsaǵan elin sýsyndata bilgen birden-bir halyqtyq mádenı oshaqqa aınalǵan bolatyn. Osynshama qyrýar jumystardy uıymdastyryp, júzege asyrý Rahań sııaqty ultyn, onyń ádebıeti men mádenıetin, ótkeni men búginin barynsha súıgen, onyń jarqyn bolashaǵyna kúmánsiz sengen azamattyń ǵana qolynan keleri anyq.
R.Berdibaı sarabdal synshy, zerdeli zertteýshi bolýmen birge azamat retinde qazaq qoǵamynda oryn alyp kele jatqan túrli rýhanı keselderge qarsy aıaýsyz kúres júrgizdi. Bul rette ol pýblısıstıka sııaqty búgingi kúnniń jaýynger janryn qoǵamdaǵy keleńsizdikterge qarsy kúreste qýatty qarý retinde sheber paıdalana bildi. Sondyqtan da onyń qaı maqalasyn, nemese qaı kitabyn oqyp qarasańyz da ǵylymı parasattylyqpen qatar, dáýir talabymen úndesip jatatyn azamattyq, ǵylymı baǵyty aıqyn sezilip turady. Onyń ana tiliniń taǵdyry, mádenı murany saqtaý, halqymyzdyń demografııalyq ahýaly, tabıǵattyń kórkem sulýlyǵyn saqtaı bilý, eski tarıhı eskertkishterdi qorǵaý, halyqtyq jaqsy dástúrlerdi damytý, el ishindegi daryndy óner ıelerine nazar aýdarý jaıynda jazǵan áleýmettik sıpattaǵy maqalalary kóptiń kókeıinen shyǵa bildi.
Qazaq eli táýelsizdik alǵanymen de naǵyz rýhanı táýelsizdikke áli jete qoıǵan joq. Ǵalymdy osy másele kóp oılandyrady. Buǵan sebep bolyp otyrǵan kedergiler degende ulttyq sana-sezimimizdiń álsizdigin, halyqtyń áli rýhanı oıanbaýyn, sanamyzǵa ábden sińip ketken máńgúrttik pen kózqamandyqty atady. Al osyndaǵy máńgúrt sózi túsinikti bolsa, «kózqaman» termınin Rahań usynyp, ony bylaısha túsindiredi: «Máńgúrttik pen kózqamandyq – bir-birinen aıyrmasy úlken, eki túrli qubylys... Máńgúrtter esinen aırylǵan miskinder bolsa, kózqamandar eldigimizge sanaly túrde qarsy shyǵatyn qaskúnemder» («Baıkaldan Balqanǵa deıin». A., 1997, 49-bet).
R.Berdibaıdyń oıynsha, búgingi tańdaǵy kazaq qaýymy úshin eń basty másele – ishki birlik. Ol qazaq halqynyń egemendi eldigi bekip, durys, dańǵyl jolda damýy úshin úsh túrli shart qajet dep biledi. Olar: qazaq halqynyń ishki bútindigi, túrki halyqtarynyń birligi, dinge arqa súıeý. Ol el ishinde áli de kezdesip qalatyn rýshyldyq, júzge, jerge bólinýshilik sııaqty qurt aýrýdaı qalmaı, ár kezderde boı kóterip qoıatyn keleńsiz qubylystardan saqtandyrady.
Qazaq ulty birliginiń negizgi faktory sanalatyn ana tiliniń búgingi ahýaly ǵalymdy kóp oılandyrady. Ol sózimen ǵana emes, isimen de qazaq tiliniń qoǵamymyzda ózine laıyqty ornyn alý úshin kúrese bildi. Rahań biraz jyldar Almaty qalalyq «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy bolyp, sol kezdegi astanamyzda bosaǵada qalǵan ana tilin tórge shyǵarýǵa kóp eńbek sińirdi. Qalada qazaq bala baqshalarynyń, mektepteriniń kóptep ashylýyna, kóshedegi jarnamalardyń qazaqshalana bastaýyna, joǵary oqý oryndarynda qazaq toptarynyń ashylýyna ultjandy azamat az ter tókken joq.
Rahań – izdenimpaz, eńbekqor qalamger. Onyń synshylyq, ádebıetshilik, pýblısıstıkalyq eńbekteri barlyǵy elýdeı kitap, 1500-deı maqala túrinde jaryq kórgen. Bul, árıne, bir adamǵa az eńbek emes. Ǵalymnyń izdenisterin taqyryptyq jaǵynan júıeleıtin bolsaq, qazaq keńes ádebıetiniń máselelerin aldymen aıtamyz. Ol osy salada 1961 jyly fılologııa ǵylymynyń kandıdaty atansa («Qazirgi qazaq romanyndaǵy sıýjet problemasy»), 1971 jyly doktorlyq («Qazaq romandarynyń teorııalyq máseleleri») dıssertasııasyn qorǵaǵan. Ǵalymnyń keıingi ǵylymı izdenisteri halyqtyń aýyz ádebıetin, týysqan túrki halyqtary ádebıetin zertteýge ulasyp, tyń paıymdaýlar jasaǵan ondaǵan kitaptary jaryq kórdi. О́miriniń sońǵy jyldarynda túrki halyqtarynyń ortaq ádebıeti, mádenıeti jaıly eńbektendi. Osy saladaǵy jemisti eńbekteri úshin ol halyqaralyq «Túrik álemine sińirgen eren eńbegi úshin» syılyǵyn aldy.
R. Berdibaıdyń qazaq ádebıetiniń syny, tarıhy, folklory salasynda júrgizgen eńbekteri joǵary baǵalanyp, oǵan «Qazaqstan ǵylymyna eńbek sińirgen qaıratker» (1983), «Qazaqstannyń eńbegi sińgen mádenıet qyzmetkeri» (1992) ataqtary berilgen. Ol Qazaqstan Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Túrik til qurylymynyń (Túrkııa), Halyqaralyq Sh.Aıtmatov akademııasynyń, Reseıdiń halyqaralyq psıhologııa akademııasynyń múshesi, Sh. Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. «Parasat» ordenimen, «Eńbektegi erligi úshin», «Eńbek ardageri», «Ana tili», Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Dańq» medaldarymen marapattalǵan.
Túrkitanýshy, abzal azamat Rahmanqul Berdibaıdyń búkil ǵalymdyq shyǵarmashylyǵynyń basty qasıeti, ózi aıtqandaı, «bas taqyryby – qazaq halqy jáne onyń taǵdyry» boldy. Ol osy baǵytta nebir qıyndyqtarǵa kezdeskenimen de týra joldan tanbaı, halqynyń rýhanı tazalyǵy úshin kúrese bilgen ardager azamattyń bıik tulǵasy qazaq halqymen birge jasaı bermek.
Dandaı YSQAQULY,
fılologııa ǵylymdarynyń
doktory, professor
