Solardyń iriktelgenderiniń negizinde 1934 jyly Qurmanǵazy orkestrin qurdy. Tuńǵysh rektory ózi bolǵan Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııa da Ahańnyń perzenti. 1946 jyly Qanysh Sátbaev Qazaq KSR-iniń Ǵylym akademııasyn ashqanda, Ahań akademık bolyp saılandy. «Ǵasyrlar pernesi», «Zamana bulbuldary» atty teńdesi joq qos monografııalyq eńbegi úshin «О́nertaný ǵylymdarynyń doktory» atandy. Muhtar Áýezov Abaı álemin ashsa, Ahmet Jubanov Qurmanǵazy qudyretin tanytty. Osyǵan qarap Ahań qazaq halqynyń mýzyka mádenıetiniń negizin salǵan sarabdal sardary ekenin aıqyn ańǵaramyz. Endeshe egemen elimizdiń oqý-aǵartý júıesi, óz baǵdarlamasyna pán retinde oqytatyn akademık jubanovtaný ilimin engizse, nur ústine nur bolar edi.
Qurmanǵazynyń «Saryarqa» kúıi ultymyzdyń rýhanı tólqujatyna aınaldy. Kezinde Ahańnyń dırıjerligimen oryndalǵan nusqasynyń kınotaspasy memlekettik muraǵat qorynda saqtaýly. Sol qundylyqty aragidik teledıdardan kórip qalǵanda, qazaq bolyp týǵanyńa maqtanasyń.
Qurmanǵazy orkestriniń tizginin Ahań súıikti shákirti Shamǵon Qajyǵalıevke senip tapsyrdy. Býhareste ótken jastar men stýdentterdiń búkil dúnıejúzilik festıvalinde «Saryarqa» Ahańnyń úlgisimen oryndalyp, orkestr altyn medal aldy.
Alpysynshy jyldardyń bas kezinde «Sımfonııalyq orkestr dırıjeri bolamyn» dep Shamǵon Lenıngrad konservatorııasyna oqýǵa ketti. Oıdaǵydaı bitirgen soń, Shákeń elge oralyp, burynǵy qyzmetine kiristi. Mine, «Saryarqanyń» reformaǵa ushyraý naýqany osy tustan bastaldy. Tyńdaǵan qulaqqa túrpideı tıetin shekten shyqqan shapshańdyq. Mindetke aınalǵan bul stereotıp uzaq merzimge sozyldy.
«El bolyp er týǵyzbaı tura almaıdy» demekshi, Qurmanǵazy orkestriniń qazirgi bas dırıjeri Maǵjan aqynnyń otty jyryndaı jalyndap janyp turǵan, 31 jastaǵy Arman Júıdebaevtyń sýretkerlik fenomeni sol taptaýryn, kúısúıer qaýymdy ábden mezi qylǵan, keleńsiz kanonǵa túbegeıli tótep bere bildi. О́rshil ózen óziniń baıyrǵy tabıǵı arnasymen aǵatyn boldy. Sóıtip «Saryarqa» óz arnasyna tústi. «Kúsh atasyn tanymas» degen, mine, osy.
10 qazan shyn máninde tarıhı kún boldy. Qurmanǵazy orkestriniń irgetasyn Ahańmen birge qalasqan, dombyrashylar tobynyń tuńǵysh konsertmeısteri bolǵan, Qazaqstannyń halyq ártisi, dúldúl kúıshi Qalı Jantileýovtiń 115 jyldyǵyna oraı taǵzym konserti ótken kún. Sonymen qatar «Saryarqanyń» qaıta túlegen kúni boldy.
Jaryqtyq Qales (Jantileýovti Ahań osylaı ataıtyn) eshkimge uqsamaıtyn qazyna keýde kúıshi edi. Orkestr mýzykantty ózgege qulaq túre bilýge tárbıeleıtin syndarly orta. Osyndaı bir-birimen jipsiz jymdasqan nópirli jıynmen Qales, óziniń múıizi qaraǵaıdaı, aıbyndy kúı serkesi ekenin saqtaı júre, keremet úndestik taýyp, keıingi kúıshilerge tabandylyq úlgisin kórsetti.
Qazaq dırıjerlik óneriniń alyptary Fýat Mansýrov, Shamǵon Qajyǵalıev, Nurǵısa Tilendıev, Qalı Jantileýovten kúı úırenip, onyń týa bitken pedagogıkalyq tásiline tánti boldy.
Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrýynda» kórsetilgen «Ulttyq kodty» tilin taýyp, tıimdi asha bilgen, kóp ýaqytqa deıin án, kúısúıer áleýmettiń esinen shyqpaıtyn kemeldi konsert boldy.
Shámil ÁBILTAI,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, kúıshi-kompozıtor
