# Tarıh

Tarıh • 04 Tamyz, 2020

Osh qalasy nege qasıetti jer dep atalǵan? (Shoqan Ýálıhanov jazbalarynyń izimen)

Qyrǵyzdyń halyq dastany «Manastan» alǵash ret úzindilerin jazyp alyp jarııalaǵan Shoqan Ýálıhanov qyrǵyzdardyń HIH ǵasyrdaǵy turmys-tirshiligi, dini, geografııasy jaıly da qundy derekter qaldyrǵan. Ensıklopedııalyq aýqymda baıandalǵan Shyǵys Túrkistan týraly ocherkinde ǵalymnyń Osh qalasy týraly jazbalary da bar.

Tarıh • 04 Tamyz, 2020

Jaýynger taǵdyry

Adamzat tarıhynda aýqymy, adam shyǵyny jáne basqa da jaqtarynan alyp qaraǵanda Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan asatyn alapat soǵys joq shyǵar. Osy bir qan-qasap soǵysqa qatysyp, Jeńisti jaqyndatqandardyń bel ortasynda Sarybaevtar áýletiniń ulandary da boldy.

Tarıh • 28 Shilde, 2020

Alash-arman

(Sońy. Basy 141-nómirde) Alash avtonomııasynyń oblystary men úıezderinde Alashorda Keńesterin qurý, zemstvo jumysyn jańǵyrtý, qazaq sottary men tergeý komıssııalaryn taǵaıyndaý, Alashorda janynan Áskerı keńes qurý sharýalary júrgizildi. Ombydaǵy Ýaqyt­sha Sibir úkimetine 1918 jylǵy 10 shildede qazaq avtonomııasyn taný jáne onymen qyzmettestik kelisimderge kelý jó­ninde hat berildi. Arnaıy komıssııa qu­­­­ryp, birlesip atqaratyn sharalar ke­she­­nin qarastyrý kózdeldi.

Tarıh • 27 Shilde, 2020

Alash-arman

Tuńǵysh ret óziniń halyqtyq ataýymen XV ǵasyrdyń ortasynan óte bere eldik týyn kótergen Qazaq Ordasy tórt ǵasyr derbes ómirden soń samoderjavıelik qýatty ımperııanyń otaryna aınaldy. Sodan XX ǵasyrdyń basyndaǵy tegeýirindi revolıýsııalyq qozǵalystar nátıjesinde qaıta túledi. Tarıh qoınaýyna tastalǵan Qazaq Ordasy ataýy monarhııa qulatylǵannan soń týǵan bostandyq tańy araıymen, órkenıetke laıyq saıası kúres týyndysy retinde Alash Ordasy atalyp, qazaqtyń memlekettiligin jańǵyrtty.

Tarıh • 23 Shilde, 2020

Qart Torǵaı – saqtar men sarmattar mekeni

Astanada ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıiniń Astana-Arqa keshendi ekspedısııasy bıylǵy dalalyq maýsymda Torǵaı ólkesine arheologııalyq qazba jumystaryn júrgizip, nátıjesinde kıimi altynmen aptalǵan saq bıleýshisiniń qorymyn tapty. Osy oraıda, biz qazba jumysynyń ǵylymı mańyzyn bilý úshin ekspedısııa jetekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıi «Halyq qazynasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Aqan Ońǵarulymen suhbattastyq.

Tarıh • 15 Shilde, 2020

Qazaǵyna qyzmet qylǵan qaıratker (Shárip О́tepovtiń Qobda beti qazaqtary arasyndaǵy saıası qyzmeti)

(Sońy. Basy 133-nómirde)   Ártúrli kedergilerge qaramaı, qazaq­standyq ókilder Qobda beti qazaqtary arasyna alǵash ret zamanaýı mektep ashyp, balalardy oqytý úshin úkimet bergen aqshaǵa eki kıiz úı satyp alady. El ishine júrgizilgen úgit-nasıhattyń nátıjesinde biraz kedeı otbasy balalaryn oqýǵa ózderi ákelip tizimdetedi. Sóıtip jańa oqý jylynda bilim alýǵa qushtar bala sany 25-ke jetken eken. Kelesi kezekte balalardy oqytatyn muǵa­lim kerek. «Birneshe adamnyń ishi­nen rýy arǵyn-tobyqty-kókshe Baı­muhamet Qanapııauly moldany ustaz­dyqqa tańdap aldyq» – dep jazady Sh.О́tepov. «Bul kisi 1905 jyldary eki inisi Baızikir men Dúısebaıdy er­tip Qarqaraly ýeziniń Baýyr bolysynan Shyńjań – Altaıǵa ótken eken. Keshikpeı Qobda betine kelip Oıǵyr, Soǵaq, Sarybókter, Oryqty, Daıyn, Sengil ólkelerinde kóship-qonyp ómir súredi. Ol jádıtshe bilim alǵan, tatar, shaǵataı, orys tilderin óz deńgeıinde bilgen. Mońǵolııaǵa kelgen soń uranqaı, tyva tilderin de úırenedi. Osyndaı bilimdiligin ańǵarǵan jergilikti aýqatty adamdar: «Myna jigittiń bilimi bar eken, balalarymyzdy saýattandyraıyq»,  dep dinı sabaq oqytady. Sóıtip Baımuhamet molda Qobda betinde turyp qalady. Baıekeńniń bir ul, eki kyzy bolǵan. Uly Kámalash kóp jyldary sumynda ákimshilik, partııa qyzmetkeri, muǵalim, mektep meńgerýshisi bolsa, qyzy Shórke áıelder ortasynan shyqqan joǵary bilimdi alǵashqy zııalylardyń biri, úlgili ustaz, Uly Qural depýtaty bolǵan qaıratker tulǵa. Nemeresi Bıqumar Kámalashuly tarıh ǵylymdarynyń dok­tory, etnograf birneshe kitaptyń avtory. Jaryqtyq molda atamyz 1938 jyly 18 shilde kúni 49 jasynda «halyq jaýy» degen jalamen ustalyp, osy jyldyń 19 tamyzda atý jazasyna buıy­rylypty.

Tarıh • 12 Maýsym, 2020

Kashmırdegi qazaqtar

AQSh-ta jaryq kóretin "Neıshnl djıografık megezın" jýrnalynyń 1954 jylǵy  61-shi sanynda "Qazaqtar azattyqqa qalaı attandy" deıtin maqala jarııalanǵan. Onyń avtory Mılton Dj. Klark  degen amerıkandyq azamat. Osy maqalamen birge qazaqtar ómirinen túsirilgen túrli-tústi sýretter de berilgen. Bajaılap qarasańyz, sýretterden naǵyz qazaqy turmysty, etnografııalyq ómir salty ańǵarasyz. Sýretter Pákstannyń Srınagar qalasynan 90 shaqyrym jerde bıik taýdyń ańǵarynda túsirilgen. Sonda bul qazaqtar kimder?

Tarıh • 10 Maýsym, 2020

Astrahan qalasy mańynan Altyn Orda dáýirine qatysty tyń oljalar tabyldy

Reseıdiń Astrahan oblysyndaǵy Selıtrennoe aýylyna jaqyn jerde júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary barysynda ǵalymdar jańa artefaktilerdi tapty, - dep jazady halyqaralyq Túrki akademııasynyń baspasóz qyzmeti.

Tarıh • 09 Maýsym, 2020

Qoqan ezgisine qarsy shyqqan batyr

Halqymyzdyń beıbit te baqytty ǵumyr keshýi úshin tolarsaqtan saz keship, etigimen sý keship, tas jastanyp, muz tósenip, kúndiz kúlki, túnde uıqyny umytyp jaýmen jaǵalasyp ótken batyrlarymyz barshylyq. Olardyń qaı-qaısysy bolsyn maqtanýǵa turarlyq, erlik pen eldiktiń asqan úlgisin kórsetip ketken sara sańlaqtarymyz. Mine, sondaı batyrlarymyzdyń biri qazaqtardyń Qoqan basqynshylyǵyna qarsy ult-azattyq kúresinde eren erligimen kózge túsken qolbasshy Musabek Qaldarbekuly. Ol Arys (qazirgi Ordabasy) aýdany «Birlik» aýylynda 1815 jyly dúnıege kelgen.

Sońǵy jańalyqtar

Túrkistan – jigerli jeńimpazdar mekeni

Aımaqtar • Búgin, 17:17

Aqyn esimi jazylǵan brasletterdi taratty

Aımaqtar • Búgin, 15:33

Memlekettik BAQ portaly iske qosyldy

Qazaqstan • Búgin, 15:08

Ulylyqty ulyqtaýdyń ustanymy

Abaı • Búgin, 11:13

Foto