Muhtar Áýezovtiń 120 jyldyq mereıtoıyna oraı týǵan oılar

Birinshi oı
Álem tańǵalǵan qubylys

 Siz áli «Abaıdy» oqyǵan joqsyz ba? Onda siz múldem eshteńe oqymaǵansyz. Bul – tańǵajaıyp, bul – keremet! 
Alfred Kýrella

Kólemine ushqyr qııal bolmasa kóz jetpeıtin kókala muhıt tebirengen bir sátterde qýatty tolqyn aldynda kópirshigen kóbik tolqyndar júgirip ótpeı me? Shymyr shyǵarmanyń qan tamyry bolyp taralatyn oı, sezim, sýret degen de sondaı tolqyndar tárizdi emes pe? Almas qylysh júzindeı aq qaǵazben betpe-bet kelip, oı men sezim qushaǵynda ońasha qalǵan sýretker kókireginde jyldar boıy jaralap, kóz aldyna san sýret bolyp kólbeńdegen sol bir sátte bárin aqyl men talǵam tarazysyna tarta alsa qandaı ǵanıbet! Áıtse de, sondaı tar jol, taıǵaq keshýde tuńǵıyq, tylsym syrlardy, keıipkerlerdiń ishki jan dúnıesindegi azapty arpalystaryn, sharpysqan sezimderin, tuńǵıyq tylsym syrlardy maıdan qyl sýyrǵandaı sýretteý, ár shyǵar­ma, ol ol ma, ár keıipker saıyn jańalyq ashý jazýshy ataýly­nyń bárine birdeı qona bermeı­tin baq. Injý-marjan taıyzda emes, asaý tolqynyn aspanǵa atqan teńizdiń tereń túbinde jatady. Sondaı tuńǵıyqqa tunshyqpaı súńgı bilgen suńǵyla sýretker sóz ónerindegi iri kórkemdik qubylysqa aınalady. Keń tynysty, kemel oıly kemeń­ger Muhtar Omarhanuly Áýezov dert­pen teń sóz ónerindegi álem tańdaı qaǵa tamsanyp, tańǵalǵan tańǵa­jaıyp qubylys!
Muhtar Áýezov álem ádebıetine úlken olja saldy deý az, ol ony jańa bıikke kóterdi, kórkemsóz ben kósemsózdiń keregesin keńeıtip, shańyraǵyn bıiktetti, muhıt oı­dyń tereńinen jaýhar jınap, adam­zat aqyl-oıynyń, parasat-paıy­mynyń kósegesin kógertti. 
Tekkereı: «Romanıst kóp bilýi kerek» dese, Býlver: «Roma­nıst fılosof bolýy kerek» depti. Al Belınskıı «Tarıhı roman­nyń avtory jaqsy tarıhshy bolý kerek» degen talap qoıady jazý­shyǵa. Muh­tar Áýezovtiń tórt kitap­tan turatyn «Abaı joly» epopeıa­sy­nyń ár kitabynan ǵana emes, shy­ǵar­manyń ón boıynan mundaı tilek, talaptyń údesinen shyqqan san qyrly sańlaq talantty taný qıyn emes. 
Eń bastysy, qazaq halqynyń jarty ǵasyrlyq ómiri jan-jaqty sýrettelip, Abaı ómir súrgen ýaqyt pen qoǵamnyń qaıshy­lyq­­tary tabıǵı zor talant­pen beder­li beınelenip, keıipkerlerdiń jan dúnıesindegi qatpar-qatpar qal­tarystar, tereń oılar, tebirengen sezimder, shytyrman oqıǵalar shyrmaýyndaǵy adam psıhologııasy, qubylystar men oqıǵalar fonynda Abaı tóńireginde jarqyraı kórinip, tutas bir dáýirdiń jandy kartınasynyń jasalýynda. Epopeıada keıipkerler qatary qalyń, oqıǵalar da, epızodtar da kóp. Sol kóptiń bári shyǵarmanyń uzaq sıýjettik jelisimen jymy bilinbeı jymdasyp, barlyq oqıǵa bas keıipker – Abaı obrazyn ajarly ashyp, minsiz músindep tur.
Adam janynyń ishki ıirimderin, keıipkerdiń kóńil-kúıin, ishki jan dúnıesin, júrek lúpilin tamyrshydaı tap basyp, anyq ta qanyq sýretteıtin Áýezov sheberligi epo­peıanyń jibek jippen tartylǵan altyn arqaýy.
Abaı men Toǵjan alǵash kezdesken sáttegi keıipker janynyń tereńin sýrettegen sát qandaı ǵa­jap! Sol shaǵyn ǵana kórkem kó­ri­­niste kóp qyrly sýretker Áýezov­­tiń eki qyry ańǵarylyp tur. Onyń biri – joǵaryda aıtyl­ǵan keıip­ker­­diń jan dúnıesin jar­qy­rata ash­­qan sheberlik, biri – qysqa da qyzý­­ly dıalogtar, keıip­ker­le­rdiń júrekten shyǵyp, júrek­ke jet­ken til qatysýlar ar­qyly min­siz mú­sin­delgen obraz. Epopeıa­nyń: «Úsh kúndik joldyń búgingi, soń­ǵy kúnine shákirt bala baryn saldy» dep bastalǵan alǵashqy ta­raýyn­da­­ǵy Abaı men Qodardy ól­ti­re­tin bó­lik­tegi Abaı oıy, sezimi ke­ıip­­ker beı­ne­sin sátti somdaýdyń úzdik úlgisi.
Kórkem shyǵarmanyń kórkin kel­tiretin dıalog, keıipker port­reti, tabıǵat sýretteri, kósem oı, kórkem til jaıly aıtsaq, kóz al­dyńa «Abaı jolynyń» aqbas shyń­dary asqaqtap shyǵa keledi.
Kezinde Muhtar Áýezov: «Úl­ken romansyz úlken ádebıet joq» dep jazyp edi. Kemeńger Áýezov úlken roman ǵana jazyp qoıǵan joq, ádebıet álemindegi úlken qubylys boldy!
On bes jylǵa sozylǵan jan­keshti eńbek pen asa sırek kezdesetin qudiretti talant óz jemisin berdi. 1956 jyly ataqty roman-epopeıa – «Abaı joly» aıaqtalyp, uly Abaı álemdi aralap ketti. Sol sátten bastap Lev Tolstoısha harakter tuńǵıyǵyna boılaý, Fedor Dostoevskııshe oılaý, Mıhaıl Sholohovsha sharyqtaý, Nıkolaı Tıhonovsha tebirený, Aleksandr Fadeevshe qaryshtaý, Onore de Balzaksha músindeý, Stendalmen dostasqan stılıst bolýdyń ozyq úlgisi jáne sol alyptardyń kóleń­kesinde qalyp qoımaı óz oıy, óz boıymen kóringen qudiretti talant degen pikirlerdi jarysa jazdy Lýı Aragon, Benjamın Matıp, Konstantın Fedın, Ǵabıt Músirepov, Andre Stıl, Alfred Kýrella, Berdi Kerbabaev, Oles Gonchar, Shyńǵys Aıtmatov... syndy álemge áıgili sóz zergerleri.
Ne aıtatyny bar, Muhtar Áýezov – álem tańǵalǵan tańǵa­jaıyp qubylys!

Ekinshi oı
Ulylyq ulaǵaty

 Ol ulttyq drama óneriniń órkendeýine kóp kómektesti. Mundaı ensıklopedııalyq tek ýaqyt rýhyna ǵana emes, onyń harakterine tán qasıet edi. 
Nıkolaı Tıhonov

Ulylyqtyń bir ólshemi – aspan. Bul dúnıede odan bıik, odan keń ne bar?! Usha bilgen qanatqa dúnıe keń deıtinimiz de sodan. Áıtse de bıikke ańsary aýǵan qushtarlar qanshalyq kóp bol­sa, sol bıikke shyrqap shyq­qan qyrandar sonsha­lyq az. Ol zań­dy da. Bıiktik talant­tar men qanat­tylardyń ǵana meke­ni. Qur qyzyǵý men qurǵaq qushtar­lyq qushaǵyna syımaıdy ol. О́mir­diń osy bir qatal, ádil zańy óner­ge de tıesili. Sodan da bolar, qalam­gerler kóp bolǵanmen, qanaty talmas qyran tektes talant altyndaı az, jarqyraǵan jaquttaı qat.
О́mirdegi sııaqty, ónerde de ońaı baqyt bolmaıdy. Qymbattyń bári qıynǵa túsedi. Jazýshy joly – shyń men shyńyraýdyń eki aralyǵynda qıyn asýǵa órmelegen taýdyń tar jol, taıǵaq keshýi tárizdi. Sondaı qıyn jol, qııan asýda qarsy aldyńnan adastyrmas juldyzyń bop janatyn kemeń­gerdiń biri emes, biregeıi Muhtar Áýezov! Ol alysty nusqar, asqarǵa bastar jaryq juldyz sııaqty.
Sonaý zeńgir aspanda juldyz­dar qanshalyq kóp bolsa, aty men zaty belgili jarqyraǵan jaryq juldyzdar sonshalyq az. Áde­bıet álemindegi sondaı jaryq jul­dyz Muhtar Áýezov ekenin esh­kim­niń ajaryna qaramaıtyn qatal ýaqyttyń ózi dáleldedi. Bir ǵana dálel. Keńestik kezde álem ádebıetiniń 200 tomdyǵy jaryqqa shyqty. On bes respýblıkanyń ádebıetshileri men ǵalymdarynan túzilgen qatal qazylar toby adamzat tarıhyndaǵy barlyq asyl qazy­nanyń eń tańdaýlylaryn irik­tep, tarıh tezinde, zamana daýylynda azyp-tozbaǵan jaýhar shyǵarmalardy sol 200 tomǵa toptastyrdy. Sol asyldardyń asyly jınaqtalǵan baǵa jetpes qa­zy­nadan Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń tórt kitaby oıyp turyp oryn aldy. Nıko­laı Tıhonov, Shyńǵys Aıt­matov, Kons­­tantın Sımonov, t.b. álemge áıgi­li tulǵalardyń ózi kóp qalam­ger­ler­men birge jalpy jınaqta ǵana bas qosqanda, bir ózi bildeı bir tórt tommen top jarǵan ulylyqty qudiret dese bolar!
Toqsanynshy jyldary Ońtús­tik Afrıkada kımberlıt trýba­sy­nan HH ǵasyrdaǵy eń úl­ken al­­mas­tardyń biri tabyldy. Odan gaýhar alý úshin álemd­egi eń tań­daýly zerleýshi shaqyryl­dy. Ataqty sheber kımberlıt trý­ba­syndaǵy almastyń qyr-syryn uǵý úshin tek ony zertteýge ǵana bir jyl ýaqytyn sarp etti. Sodan soń ǵana almasty qyr­nap, óńdep, zerleýge kiristi. Odan keıin tógilgen ter men asqan sheber­lik­­ten ómirge qaı qyrynan qara­sań da jarqyrap turǵan asyl tek­ti gaýhar keldi. Sonshalyqty tyń­­ǵy­­l­yqty zertteýsiz, onyń ta­bı­­ǵatyn uqpaıynsha, shelektep ter tók­peıinshe, sondaılyq ǵala­mat­ty ómirge ákelý múmkin emes edi, zer­leý­shiniń bir ǵana qateli­gi sátsiz­dikke ákelip soǵar edi. Álem­dik deń­geıd­egi uly sýretker Áýezov eń­be­gin, Áýezov talantyn jýsan ıis­ti gaýhar zerleýshiniń asa názik, asa aýyr asqan sheberligimen beıneleýge bolady. 
«Bálkim, syrt kózge bul sózimiz ersi de kórinýi múmkin. Alaıda, Áýezovten keıin qazaq jazýshylaryna ádebı eńbek tym qıyndap ketkenin jasyra almaımyz. Ol jaryq jalǵannyń aldynda jaqsy attan­dyryp ketken ádebıettiń bıik deń­geıin tómendetip almaý qaı-qaı­symyzǵa da ońaıǵa túse qoı­mas», – dep eskertipti kórkem sóz­diń kórnekti sheberi Tahaýı Ahtanov «Sóz sıqyrshysy» atty maqala­syn­da. Oraıymen aıtylǵan osy oryn­­dy sózdi uly ustaz Muhtar Áýezov­­tiń ósıeti dep qabyldasaq ja­za basyp, jańylyspasymyz aıdan anyq.
Qazaq ádebıeti Áýezov kezin­de­gi­den áldeqaıda tereńdep, álde­neshe ósip ketti. Ásirese, proza janryndaǵy jaýharlarymyz bir­neshe ǵasyrlyq tarıhy bar Batys pen Shyǵystyń ozyq úlgileri­men ıyqtasyp tur. Osy ósýge Áýezov shyǵarmashylyǵynyń áseri, us­taz­dyq kómegi kóp boldy. Áıt­se de, «Áýezovten keıin tym qıyndap ketken ádebı eńbek» ázirge Áýezov deń­geıine jete almaı jatyr. Ahtanov aıtqan aqıqattyń bir syry osy.

Úshinshi oı
Kemeńgermen kezdesý

 Bizdiń kóz aldymyzdaǵy osynaý iri mádenı qubylysty men ımenbeı-aq naǵyz ulylardyń sapyna qosar edim... 
Vsevolod Ivanov

Bul oqıǵa ótken HH ǵasyrda, dál aıtqanda 1959 jyldyń kúzinde bolyp edi. Sol kezdegi Kırov, búgin­de ál-Farabı atyndaǵy ult­tyq ýnıversıtetke oqýǵa qabyl­dan­ǵan bir top bozbala Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral aýdanynda maqta terip júrgenbiz. Úlbirep turǵan appaq maqtany qaýashaǵynan alyp, belińe baılap alǵan ala qapshyqqa salatyn bul jumys jigittiń qoly emes eken. Eńkeıe-eńkeıe beliń talady, maqtany tez terseń qolyńdy maqta qaýashaǵy jaraqattaıdy, baıaý terseń kúndik normańdy oryndaı almaı, qabyrǵa gazetinde synalyp, kúlkige ushyraısyń. Tań aldynda turyp, asyǵys tamaqtanyp, kún uıasynan shyqpaı jatyp maqta terýge kirisemiz. Úzilis joq. Túski asty maqtalyqqa ákelip beredi. Sodan qas qaraıyp, kún batqansha damyl joq. Jatatyn jerimizge kelip, keshki as iship bolǵansha túngi on eki bolady. Tańerteń erte, saǵat altyda turý kerek. Sharshaǵanymyzǵa qaramastan túngi on ekiden keıin bolatyn kınoǵa ne bıge baramyz. Ertesine uıqyly-oıaý júrip tańǵy as iship, taǵy da aýyr jumysqa jegilemiz. Sonyń bárine shydas bergen qaıran jastyq-aı! Sol bir bir saryndy ótip jatqan kúzdiń sup-sur surǵylt kúnderdiń birinde Alla taǵala bizge kútpegen qýanysh syılady. Qoınymyzǵa syımaǵan ol qýanysh uly ustaz Muhtar Áýezovpen júzdesý qýanyshy edi.
Ataqty «Abaı joly» roman-epopeıasy álemdi aralap ket­ken Áýezov endi búgingi kún taqy­ry­byna qalam tartyp, zaman talabyna oraı zamandastar beınesin jasaýǵa bekinipti. «Jańa romanyna jańa keıipkerler izdegen Áýezov ońtústiktiń aýdan, aýyldaryn aralap júr» degen habardy qulaǵymyz shalǵan. «Shirkin-aı, Áýezov biz jumys istep jatqan Maqtaaraldyń Kırov bólimshesine kelse ǵoı» dep armandap júrgen kúnderdiń birin­de ózimmen birge ýnıversıtettiń birinshi kýrsyna qabyldanǵan jer­lesim Qoıshyǵara – búgingi bel­gili qalamger Qoıshyǵara Salǵarın:
– Áne, ana jaqqa qarańdar, – dedi. Birneshe jeńil mashına tas­padaı tartylǵan tep-tegis asfalt joldan burylyp, oıqy-shoıqy dala jolymen týra bizge qaraı bettep keledi eken. Alda – uzyn qara «ZIM». «Bular kimder?» dep oılap úlgergenshe mashınalar legi maqtalyqtyń shetine kelip toqtady. Aldyńǵy mashınadan túsken ortadan joǵary boıly, kereqarys keń mańdaıy kún nurymen shaǵylysqan, etjeńdi, buıra shash kisini jazbaı tanydyq. Ol oıly júzin ózimiz gazetterden jıi kórip júrgen sóz zergeri, oı alyby Muhtar Áýezov edi.
Kútpegen qýanyshqa kez bol­ǵan bizder júgire basyp Áýezovtiń qar­sy aldyna kelip kilt toqtadyq ta:
– Assalaýmaǵaleıkým, Muhtar aǵa! – dep japa-tarmaǵaı jarysa sálem berdik.
Sálemdi alyp bizge súısine qaraǵan Áýezov shabyttana sóıledi:
– Páli, ózderiń tórkinderiń kelgen kelindeı qýandyńdar ǵoı. Jón, jón-aq! Men senderdiń tór­kin jurttaryń ýnıversıtetten keldim ǵoı. Iá, balapandarym, jaǵdaı­laryń qalaı? Jumystaryń jeńil emes, árıne. Jatyn oryndaryń jaıly, as-sýlaryń saıly ma? Eshkim renjitken joq pa, senderdi? Bári durys pa?
– Bári durys.
– Jaqsy, – desip jarysa sóılep jatyrmyz bárimiz.
– Al munda ýnıversıtet ustaz­darynan kim bar? Basshylaryń kim? – dep surady Áýezov.
– Men barmyn, Muhtar Omar­hanuly, – dedi otyzdyń o jaq, bu jaǵyndaǵy suńǵaq boıly sulýsha kelgen orys jigiti.
– Sálemetsiz be? Aty-jónińiz?
– Plahın.
– Qaı kafedradansyz?
– Áskerı kafedradan.
– Shamasy, jańa kadr bolarsyz? Birazdan beri bolsa bilsem kerek edi, – dedi Áýezov Plahınge barlaı qarap.
– Ýnıversıtetke jumysqa turǵanyma bir-aq jyl boldy, – dedi Plahın Marshaldyń aldynda turǵan ofıserdeı tip-tik, ashań denesi symdaı tartylyp.
– Al Plahın joldas, ne aıtasyz? Stýdentterdiń jaǵ­daıy jaq­sy ma? Olardyń eńbegi, turmys jaǵ­daıyna oraı jergilik­ti bas­shylarǵa aıtar talap, tilekt­erińiz bar ma? Qysylmaı baıandańyz.
– Eshqandaı ótinish joq. Bári jaqsy, Muhtar Omarhanuly.
– Bizdiń fılfaktan, jýrfaktan qansha stýdent bar munda?
– Fılfaktan otyz, jýrfaktan jıyrma.
– E, meniń leksııamdy tyńdaı­tyndar elý eken ǵoı.
– Elý degen de bir qaýym el, – dep qaldy Plahın.
– Kórip tursyzdar ǵoı, – dedi Áýezov endi bir sát arqa tusynda turǵan jol serikterine basyn buryp – bul tustan zý etip óte shyq­paı qyryq shaqyrym keri júrip kelgen eńbegimiz eselep qaıt­ty emes pe? Balapandarymnyń qýan­ǵanyn kórmeısińder me? Adam­nyń adamǵa qýanysh syılaýynan asqan baqyt bar ma?!
– Durys aıtasyz, Muha! Stý­dent­ter ǵana emes, siz ózińiz de tolqyp tursyz ǵoı. 
– Qýanyp ta turmyn. Bul jas­tar bizdiń bolashaǵymyz. Elimizdiń erteńin kórip turmyn bularǵa qarap, – dedi kelbetti keń mańdaıyn kún sáýlesi aımalaǵan kemeńger Áýezov jumsaq jymıyp.
– О́zińizdeı uly ustazdan tálim alatyn bul jastar baqytty ǵoı, – dedi áńgimege aralasyp, Áýezovtiń taǵy bir jolserigi.
– Bizge at basyn burǵanyńyzǵa rahmet! Sizge myń márte taǵzym, – dedi ortamyzdaǵy bizderden bes-al­ty jas úlken Shafqat atty stýdent.
– Rahmet degen uly sóz, – dedi Áýezov oń qolymen murynyn saý­malap – Bizdiń qyryq shaqyrym beri burylyp, qyryq shaqyrym keri qaıtatyn uzyn-yrǵasy seksennen aspaıtyn az eńbegimizge budan artyq baǵa bolmasa kerek.
– Durys aıtasyz.
– Dál solaı, – desti Áýezovtiń jol serikteri.
– Al, jas dostarym, Almatyda, ýnıversıtette kezdeskenshe. Jo­lyq­qansha jol jaqsy, kórisken­she kún jaqsy bolsyn! – dep stýdentterge meıirlene qarady uly ustaz. Sol sát muńly, oıly janary tańǵy shyqtaı móldirep, nur tógilgen Áýezovtiń júzinen onyń tebirengen tereń sezimin kórgendeı boldyq.
– Bizder, sol jyly stýdent atanǵan jastar kedir-budyr dala jolynda shaıqalyp bara jatqan jeńil mashınalarǵa qadala qarap biraz turyp qaldyq.
– Qap, fotoapparattyń bolma­ǵany-aı, – dedi О́tejan Nurǵalıev. – Áýezovtiń ózimen sýretke tústik dep maqtanyp júretin ek.
Sol kúngi sol bir qýanysh áli este...
Sol keremet kórkem kermıyq kórinis, sol symbaty bólek sulý sýret kúni búgin de kóz aldymda. Sirá da esten ketpeıtin sol bir sáýleli sát eske túskende júrek shirkin syzdap sala beredi. Alys­taǵan saıyn bıikteı beretin uly Áýezov­ti bir biz ǵana emes, keler ur­paq, kemel tarıh ańsaıdy, saǵyna­dy. Saǵyndym seni, uly ustaz! Ańsadym seni, Muha!
Bul sarqylmaıtyn saǵynysh, máńgilik saǵynysh!
...Áýezovti asa joǵary baǵala­ǵan parasatty pikirlerdi Mıhaıl Sholohov ta, Aleksandr Fadeev te, Andre Stıl de, Nıkolaı Tı­honov ta, Aleksandr Korneıchýk ta, Berdi Kerbabaev ta, Mustaı Kárim de, Rasýl  Ǵamzatov ta, Ben­­jamın Matıp te, ózimizdiń Ǵabıt Músirepov te, talaı eldiń ta­­laı tarlanbozdary aıtypty. Solar­­d­yń biri – Nıkolaı Pogo­dın­­niń: «Qazaqstan úshin Áýezov ekin­shi Abaı, biz úshin shyǵystyń Sho­lohovy» degen sóziniń ekinshi bóli­gine baqıǵa attanǵan sátte aı­ty­lǵan sóz uly sýretker tulǵa­syn ashýda kemel emes, kem soǵyp otyr. Olaı deıtinim, Áýezov shyǵystyń ǵana emes, álem ádebıeti men máde­nıeti­niń Sholohovy. Uly ustaz Muh­tar Áýezov ult ádebıetin ǵana emes, álem mádenıetin da jańa bıik­ke kóter­gen uly sýretker. Kór­­kem­sóz ben kemeńger oıdyń alyby ol! 
Tarıh – Ana uzaq tolǵatyp, sıórek týatyn uly tulǵalar bir ha­lyq­­­ta ǵana emes, bar halyqta da bar. Olar bir ulttyń ǵana emes, bar­lyq ult, barsha halyqtyń maq­tany­shy. Álemdik asyl qazy­naǵa olar qosqan jaýharlar adamzat­tyń or­taq ıgiligi. Kórkemsóz ben kemeń­ger oı alyby Muhtar Omar­hanuly Áýezov osy sanattaǵy sańlaq. Ol ót­ken – jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy alyp­tar tobynyń kóshbasshysy. 

Tórtinshi oı
Kemeńgerdiń jaryǵy

Onyń tabıǵı bolmysy, óz halqynyń mádenıeti men elimizdiń ıntellıgensııasy tabystaryndaǵy alatyn orny shekten tys mańyzdy da poetıkalyq qubylys.
Konstantın Fedın

Sonaý tý alysta qalǵan aty bel­­gisiz arǵy dáýirlerden kúni bú­gin­ge deıin adamnyń aqyl-oıy men qııalynan nebir ǵajaıyptar týyp, adam qolymen talaı keremet­ter jasaldy. Perǵaýyndar pıramıdasy, Semıramıdanyń aspaly baǵy, Efes qalasyndaǵy ǵıbadathana, Zevs músini, Mavsol patsha mavzoleıi, Rodos alyby, Aleksandrııadaǵy ejelgi dúnıe shyraǵy – álemniń jeti keremeti, onan soń segizinshi keremet Táj Mahal mazary ómirge keldi. Adam­nyń aqyl-oıy atom qýatyn beı­bit maqsatqa paıdalana bastady. Kári tarıhtyń ózin tańǵaldyryp ǵaryshqa ushty. Sóz joq, munyń bári adamzat týǵyzǵan ǵajaıyptar. Osy keremetterdiń biri ǵana emes, biregeıi – adamzat dana­lyǵy týǵyz­ǵan beıneler álemi – áde­bıet. Ǵa­syr­lar boıy saqtala bere­tin baı­lyqtary bar ádebıettiń eń úz­dik úlgi­lerin týǵyzǵan talant as­pan­daǵy aı men kúndeı aıaýly. Kemel oıly kemeńger talanttyń ózi de, onyń qaıtalanbas has týyndy­lary da zeńgir kóktegi kún, alys juldyz jaryǵyndaı qýatty da shýaqty!
Qudyretti talant Muhtar Áýezov­tiń kemel oıly kemeńger týyn­dy­larynyń jaryǵy álem áde­bıetine nur shuǵylasyn tógip tur. Tas tóbeden quıylǵan sol sáýlege shomylǵan, kemeńgerlik pen ǵulamalyqtan nár alǵan Mustaı Kárim, Rasýl Ǵamzatov, Shyń­ǵys Aıtmatov, Oljas Súleı­menov, Evgenıı Evtýshenko, Rımma Kazakova, Anar, Momyn Kanoat, German Kant, Robel, Paýlo Kýelo, Aleks la Gýma syndy san eldiń sań­laqtary bul kúnde álem ádebıetine úl­ken olja salǵan álemdik deń­geı­degi tulǵalar. Kemeńgerdiń jary­­ǵy oıyn oıatqan, sanasyna sáý­le quıǵan oqyrman sany myń emes, mıl­lıondarmen ólshense kerek. 
Kemeńger jaryǵy álemge ortaq!
Ol aspandaǵy Aı men Kúndeı álemge únsiz sáýle shashyp tur!

Sábıt DOSANOV, 
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty

Almaty