Urlyqty tyıý – damýdyń alǵysharty

Adamzat tarıhynda eń birinshi avtomobıl urlaý faktisi 1886 jyly Parıj qalasynda tirkelgen eken. Sodan bergi 130 jylda bul problema jyldan jylǵa óris­tep keledi. Avtomobıl urlaý­shylardyń qylmystyq bıznesi­nen túsken tabysy esirtki satý tabysynan keıin ekinshi oryn alady. Olardyń jyldyq tabysy 20 mlrd dollardan asqan. Dú­nıe­júzinde árbir 10 sekýnd saıyn bir avtomobıl qoldy bola­dy eken. Sonyń ishinde AQSh memleketinde jyl saıyn urlan­ǵan avtokólikten kelgen zııan 7 mlrd dollarǵa shyǵyp, myń­daǵan adamdar shyǵynǵa ushyraıdy. Ulybrıtanııada tir­kel­gen barlyq qylmystyń 35-ten 45 paıyzyna deıin avtokólik urlaý­shylar alyp otyr. Reseı Federasııasynyń aýmaǵynda tek 2016 jyly ǵana 36 myń avtomobıl urlanyp, sonyń tek jartysy ǵana tabylǵan.

Qazaqstandaǵy jaǵdaı da máz emes, 1993 jyldan beri biz­diń eli­mizde 60 myńnan artyq avto­kólik qoldy bolǵan. Sonyń 43 my­ńy ǵana ustalyp, ıelerine qaı­ta­rylǵan. Bul barlyq urlyqtyń 70 pa­ıyzy ǵana. Búgingi tańda 17 myń 448 avtomobıl urlyǵy ashyl­maı, ıelerin san soqtyryp otyr.

Sońǵy jyldarǵa ǵana toq­talatyn bolsaq, keıingi úsh jylda ǵana Qazaqstanda avtokólik urlyǵyna qatysty 11832 qylmys tirkelgen. Aıta ketetin jaıt, sońǵy 12 jylda bizdiń elimizde TMD elderiniń aýmaǵynan urlanǵan 200-deı avtomobıl shyqqan. Sonyń 66-sy ıelerine qaıtarylypty.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýymen avtokólik quraldaryn urlaýǵa qarsy kúres salasyndaǵy yntymaqtastyq burynǵydan da ózekti bolyp otyr. О́ıtkeni, birtekti Keden kodeksiniń engizilýi urlanǵan kólikterdi odaq aýmaǵyndaǵy bir elden ekinshi elge bógetsiz alyp ketýge jol ashty. Bul qylmystyq toptarǵa qolaıly jaǵdaı týǵyz­ǵanymen qoımaı, urlyq múlkin ońaı legalızasııalaýǵa da múm­kin­dik týdyryp otyr.

Mine, sondyqtan da TMD-ǵa­ qatysýshy-memleketter ara­­syn­daǵy avtokólik qu­ral­da­ryn urlaýǵa qarsy kúres pen olar­dy qaıtarý jónindegi yn­ty­maqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaıtyn zańdy qabyldaý búgingi kúni óte ózekti másele bolyp otyr. О́ıtkeni bul zań taraptardyń osy is boıynsha óz mindetterin ýaqtyly oryndaýy­na jáne urlanǵan avtokólikterdi qaıtarý tetikterin retteýdi tııa­­naqty ázirleýge múmkindik be­redi. Jalpy aıtqanda, bar­lyq saladaǵy urlyqty tyıý – el da­mýynyń alǵysharty ǵoı. Son­dyqtan barlyq tásilderdi, sonyń ishinde barlyq kórshi elder men ekonomıkalyq áriptesterdiń kómegin paıdalanyp osy indetke tosqaýyl qoıýymyz kerek.

Daıyndaǵan

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»