XX ǵasyrdyń 60-70-jyldarynda Alash jurtynyń aıbynyn asyrǵan sport sańlaǵynyń biri ári biregeıi, áıgili voleıbolshy Jánibek Saýranbaev ekenin bilgenimiz jón. Qazaq voleıbolynyń negizin qalaýshy, ataqty sportshy, aıtýly bapker Oktıabr Jarylǵapovtyń tól shákirti Jánibek Nyǵmetuly 1963 jyly dop oıyndaryna den qoıǵan qazaq jastarynan birinshi bolyp KSRO jastar quramasyna qabyldandy. 1964 jyly Saýranbaev Keńes Odaǵynyń ulttyq quramasynyń beldi oıynshylarynyń qatarynan oryn tepti. Oılap qarańyz, ata-babasy voleıbol dobyn ustap kórmegen qazaqtyń qaratory jigiti sol tustaǵy álemdegi eń alyp derjavanyń bas quramasynyń dánekeri (svıazýıýshıı) boldy. Dáneker – shabýylshy nemese qorǵaýshy emes. Dáneker – komandanyń tini, ózegi, alańdaǵy ózge bes oıynshynyń arasyn jalǵap, úılestirýshi aqylmany. KSRO quramasy Jánibek jarqyraı kózge túsken tusta Jer sharyndaǵy eń kúshti quramanyń biri, naqtylaı aıtsaq, Olımpıadanyń eki márte jeńimpazy bolatyn. Saýranbaev sol surapyl quramanyń alańdaǵy eń basty dırıjeri edi. Sózimiz qurǵaq bolmaýy úshin Jánibek aǵanyń bala kezdegi dosy, komandalas serigi, keıin Latvııa quramasyn KSRO halyqtary spartakıadasynyń altyn tuǵyryna bastap shyqqan, Olımpııa oıyndary men álem chempıonatynda kúmis júldeger atanǵan Keńes Odaǵy quramasynyń bas bapkeri Gennadıı Parshınniń myna sózine júgineıik: «Jánibek dosym dúnıe júzindegi eń úzdik dánekerdiń biri boldy!».
Álem chempıonatynyń tuńǵysh júldegeri. Qazaq halqyna Olımpııa oıyndarynyń tuńǵysh medalin 1960 jyly ushpa júırik Ǵusman Qosanov syılasa, Jánibek Nyǵmetuly álem chempıonatynda olja salǵan alǵashqy qazaq sportshysy. Quramynda Saýranbaev oınaǵan Keńes Odaǵynyń quramasy 1966 jylǵy álem birinshiliginde qola medaldy jeńip aldy.
Álem kýbogynyń tuńǵysh jeńimpazy. Olımpıadalyq sport túrlerinen Álem kýbogyn qanjyǵaǵa baılaǵan birinshi qazaq balasy kim deseńiz, taǵy da Jánibek Saýranbaev aldyńyzdan shyǵady. Jánibek aǵamyz 1965 jyly KSRO voleıbol quramasynyń dánekeri retinde Álem kýbogy básekesinde top jardy.
Eýropa chempıony atanǵan birinshi qazaq voleıbolshysy. Saýranbaevtyń tyńnan túren tartqan qadamyn ári qaraı jalǵastyrsaq, 1967 jyly Jánibek Nyǵmetuly qazaq voleıbolshylarynan tuńǵysh Eýropa chempıony atandy.
Dop oıyndarynan tuńǵysh KSRO chempıony. Voleıboldan Keńes Odaǵynyń eń alǵashqy chempıondarynyń qatarynda Jánibek Saýranbaev pen Amangeldi Sultanov turǵanyn kónekóz jankúıerler umyta qoımaǵan shyǵar. Negizin Oktıabr Jarylǵapov qalaǵan Almatynyń «Býrevestnık» komandasy Qazaq eliniń dop oıyndary komandalarynyń arasynan eń birinshi bolyp 1969 jyly Keńes Odaǵy chempıonatynda top jardy. «Býrevestnık» Keńes Odaǵyna qaraǵan azııalyq respýblıkalardyń ishinen odaq chempıony atanǵan jalǵyz komanda. Taǵy eskeretin jaǵdaı: HH ǵasyrdyń 60-70-jyldarynda Qazaqstannyń fýtbol, basketbol, dopty jáne kógaldaǵy hokkeı komandalary Keńes Odaǵy chempıonattarynda tegeýrin tanytyp júrse, solardyń arasynda 1972 jylǵa deıin «Býrevestnıktiń» shoqtyǵy bıik boldy.
Eýropa chempıondarynyń kýbogyn oljalaǵan tuńǵysh qazaq sportshysy. 1970 jyly Almatynyń «Býrevestnık» komandasy Eýropa chempıondary kýbogynyń jeńimpazy atandy. Sol tarıhı jeńiske komanda kapıtany Jánibek Saýranbaev zor úles qosty. «Býrevestnıktiń» sapynda Valerıı Kravchenko men Oleg Antropov sekildi Olımpıada jeńimpazdary oınaǵanyna qaramastan, Saýranbaev uzaq jyl daýylpaz komandanyń kapıtany boldy. Osynyń ózi Jánibektiń azamattyǵy men oıynshy retinde sheberligine berilgen ádil baǵa ekeni anyq. Qazaq sportynyń tarıhynda Eýropa kýbogyn eń birinshi oljalaǵan komandanyń sapynda daryndy oıynshy Amangeldi Sultanovtyń bolǵanyn aıtýǵa tıispiz.
1971 jyly «Býrevestnık» Eýropa chempıondarynyń kýbogyn taǵy da jeńip aldy. Eýropanyń eń tańdaýly klýbyna taǵaıyndalǵan kúmis kýbok qatarynan ekinshi jyl komanda kapıtany Jánibek Saýranbaevqa saltanatty túrde tabys etildi. Saýranbaevpen birge jeńis tuǵyryna Amangeldi Sultanov pen Tólendi Ahmetjanov syndy sańlaqtardyń kóterilgenin eske alýdyń ózi bir ǵanıbet. Sol tusta álemdik voleıboldyń tizgini eýropalyqtardyń qolynda edi. Dúnıejúzilik chempıonattarda Keńes Odaǵy, GDR, Chehoslovakııa quramalary ozyq shyǵyp júrse, Rýmynııa, Bolgarııa komandalary kúmis tuǵyrdan kórinetin. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini: Keńes Odaǵy men Eýropada úsh jyl qatarynan jeke-dara kósh bastaǵan «Býrevestnık» – 1969-1971 jyldarda dúnıe júzindegi eń kúshti voleıbol klýby boldy. Buǵan kúmán keltirseńiz, basqasyn aıtpaǵanda, quramynda birneshe álem chempıony bar cheh, nemis klýbtaryn utqan bas bapker Zańǵar Járkeshev pen Jánibek Saýranbaev komandasynyń jeńis shejiresin paraqtap kórińiz.
Atalarymyz «Taqyr jerge shóp shyqpaıdy» dep tegin aıtpaǵan. Jánibektiń ákesi Nyǵmet Saýranbaev fılologııa boıynsha elimizdegi tuńǵysh ǵylym doktory. 1954 jyly jaryq kórgen 50 myń sózden turatyn oryssha-qazaqsha sózdiktiń avtory. Osyndaı ákeden tálim alǵan Jánibek jas kezinde oqýǵa zerek bolypty. Sonymen birge Muhtar Áýezovten bastap álemdik deńgeıdegi jazýshylardyń kitaptaryn den qoıyp oqyǵan eken. Mine, qazaqtyń alǵyr da bilimdi jasy voleıbolǵa baryp edi – búkil álem moıyndaǵan serke sportshy dárejesine jetti. Al biz keıingi jyldary sportshy balalardyń ata-tegi men bilimine mán bermeıtin boldyq.
Al Jánibek nege Olımpıada jeńimpazy bolmady degenge kelsek, ol 1964 jyly KSRO quramasynyń bazalyq komandasy – SSKA-nyń shaqyrýyn qabyl alǵan joq. Sony kek tutqan Máskeý Saýranbaevty eki birdeı Olımpıadaǵa aparmaı qoıdy. Áıtse de ol Alash oǵlanynyń jetistigine kireýke túsire almaıdy. Álemdik deńgeıdegi qazaq voleıbolshysy Jánibek Saýranbaev týraly derekterdiń bir parasy osyndaı!
Qydyrbek RYSBEK,
jýrnalıst
