2014 jyly munaı baǵasynyń quldyraýyna baılanysty álemdegi iri munaı kompanııalarynyń jumystary toqtap, myńdaǵan jumysshylar qysqartýǵa ushyraǵany esimizde. Sondaı ekonomıkalyq qıyn sátte de «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ enshiles kompanııasy «Embimunaıgaz» AQ qyzmetkerlerin qysqartýǵa jáne munaıshylarǵa arnalǵan áleýmettik paketterdiń nasharlaýyna jol bermedi. Naryqtaǵy baǵanyń qubylmaly jaǵdaıynan ózgeriske der kezinde beıimdele bilgen kompanııa ǵana tabysty shyǵady. Bul oraıda «Embimunaıgaz» ártúrli baǵyttaǵy aýqymdy jobalardy júzege asyrýdy qolǵa alyp otyr. Onyń tarıhynda alǵash ret gaz baǵytynda belsendi jumystar bastaldy.
«Embimunaıgaz» AQ basqarma tóraǵasy Ánýar Jaqsybekov tolymdy tabystyń kilti ujymdyq birlikte, tatýlyqta ekenin basa aıtady. «Zaman talabyna saı bolý, órkenıet kóshinen qalmaý – bizdiń ustanǵan baǵytymyz. Kez kelgen jańalyqty oń nátıjege jetkizetin – kásibı mamandar, talantty jastar. Sol sebepti kompanııanyń basty qundylyǵy – óz jumysshylary. Bul oraıda mamandardy qaıta daıarlaý arqyly álem elderindegi jańalyqtar men jańa tehnologııalardy Embi óndirisine batyl engizýdi qolǵa alyp otyrmyz. Nátıjeleri jaqsy. Sońǵy 4-5 jylda bilikti mamandar kúshimen birneshe jobany iske qostyq», deıdi ol.
Endi aýqymdy jumystarǵa keńirek toqtalsaq. «Embimunaıgaz» AQ Qaraton-Saryqamys, jańa ashýlar perspektıvasyna ıe Taısoıǵan jáne Lıman barlaý bloktarynda geologııalyq barlaý jumystaryn batyl júrgizýde. Mundaǵy negizgi baǵyt resýrstyq qordyń azaıýyna oraı qordy kóbeıtý úshin geologııalyq barlaý jáne jańa aktıvterdi satyp alýmen baılanystyrylady. Sondyqtan kompanııa geologııalyq barlaý jumystarynyń kólemin ósirip, ónim berip turǵan ken alańdarynda barlaý jumystaryn júrgizýde. Nátıjesinde tuzústi jáne tuzasty perspektıvaly qurylymdar, aldaǵy ýaqytta geologııalyq barlaý jumystary júrgiziletin jańa alańdar anyqtaldy. Árıne, munaı baǵasynyń tómendeýi kezinde geologııalyq barlaý jumystaryn ınvestısııalaý shyǵyndaryn baqylaýda ustap turý kerek. Qolǵa alynǵan jobalardyń maqsaty da óndiris shyǵyndaryn ońtaılandyrý men eńbek tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi.
Bıylǵy maýsymda Atyraý oblysy Jylyoı aýdany aýmaǵynda ornalasqan Embiniń eń iri kenishi – Prorva ken alańynda jylyna 150 mıllıon tekshe metr qýatpen jumys isteıtin Ilespe gazdy daıyndaý qondyrǵysy iske qosyldy. Bul joba jumysyna elimizde tuńǵysh ret qyshqyl gazdy kúkirtten tazartýǵa arnalǵan «Merichem» fırmasynyń «Lo-cat» patenttelgen tehnologııasy qoldanylýda. «Embimunaıgaz» AQ energetıkamen qamtý jáne gaz sharýashylyǵy jónindegi basqarýshy dırektory Baýyrjan Seıtqazıev zaýytty iske qosý arqyly 150 mıllıon tekshe metr gazdy qaıta paıdaǵa asyrýǵa jol ashylǵanyn aıtady. «Prorva ken oryndary tobyndaǵy ilespe munaı gazyn kúkirtten tazartý qondyrǵysy – kópten kúttirgen ári óndiriske óte qajetti joba. Qansha jyldar boıy ilespe gazdy aýaǵa jaǵýǵa májbúr boldyq. Qazir bul másele túbegeıli sheshildi. Atalǵan qondyrǵynyń arqasynda ónim óndirý kórsetkishin arttyrýmen qatar, tazartylǵan gaz, gaz kondensaty jáne túıirshikti kúkirt sııaqty jańa taýarlyq ónimder shyǵarýǵa múmkindik týyp otyr», deıdi ol.
«Embimunaıgaz» AQ aldaǵy ýaqytta ilespe gazdy óńdeý arqyly alatyn taýarlardyń qataryn kóbeıtýdi josparlaýda. Bolashaqta ilespe munaı gazynan daıyn ónim alyp, suıyltylǵan gaz, metanol, sıntetıkalyq munaı sııaqty ónimder shyǵarý da kún tártibindegi ózekti jaıttar.
Kompanııada óndiristik shyǵyndardy aıtarlyqtaı azaıtatyn taǵy bir qanatqaqty joba – Gaz-porshen elektr stansasy qurylysy jumysyn bastady. Ony iske qosý arqyly kompanııa óndiris alańdaryn tolyǵymen elektr energııasymen jabdyqtaýdy kúsheıtpek. «Jaıyqmunaıgaz» munaı-gaz óndirý basqarmasynyń Ońtústik-shyǵys Qamysty men Zabýryn ken alańdarynda qolǵa alynǵan joba endi «Dossormunaıgaz» ben «Jylyoımunaıgaz» basqarmalarynyń ken alańdarynda da qolǵa alynady. «Jaıyqmunaıgaz» munaı-gaz óndirý basqarmasynda engizilgen «Kólikpen qamtý úderisiniń tıimdiligin arttyrý» jobasy da tıimdiligin kórsetip úlgerdi. Búginde bul joba basqa óndiristik qurylymdyq bólimshelerge taratylýda. Nátıjesinde otynǵa ketken shyǵyndar 20 paıyzǵa deıin azaıyp, avtokólik pen arnaýly tehnıka parkin paıdalaný tıimdiligi artýda.
Ekologııalyq talaptardy saqtaýmen jáne munaı óndirisin turaqtandyrýmen qatar, ilespe gazdy keshendi daıyndaý qondyrǵysy taýarlyq gaz, ishki jáne syrtqy naryqqa satý úshin túıirshiktelgen kúkirt pen jeke qajettilikterge paıdalaný úshin turaqty gaz kondensatyn shyǵarady. Mundaı qondyrǵylar qazir «Dossormunaıgaz» basqarmasyna qarasty Shyǵys Maqat jáne «Jaıyqmunaıgaz» basqarmasynyń S.Balǵymbaev ken alańdarynda jumys istep, Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa, Maqat, Isataı aýdandary turǵyndarynyń kógildir otynǵa degen suranysyn jeńildetilgen baǵamen qamtamasyz etýde.
«Qaınarmunaıgaz» basqarmasynyń Ýaz ken alańyndaǵy Intellektýaldy ken alańy konsepsııasy – kompanııanyń shyǵyndardy ońtaılandyrý maqsatynda qolǵa alǵan jobalarynyń biri. Ol tehnologııa onlaın rejim arqyly munaı óndirýdiń barlyq satysynyń parametrlerin baqylap, nátıjesin dıspetcherlik pýnktke jiberedi. Al onda operator jedel túrde sheshim qabyldaı alady. Sonymen qatar barlyq aqparat paralleldi túrde «Embimunaıgaz» AQ О́ndiristik prosesti baqylaý jáne Astana qalasyndaǵy «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ Saraptaý jáne sheshim qabyldaý ortalyqtaryna kelip túsedi. Aqparat munda da saraptaýdan ótip, uzaq merzimdi josparlar qurylady. Intellektýaldy ken alańy jobasy aıasynda Ýaz ken alańynda ótken jyly uńǵymalyq qondyrǵylardy ońtaılandyrý jáne uńǵymalardy paıdalaný koeffısıentin arttyrý negizinde 1,24 paıyzǵa artyq qosymsha munaı óndirildi. Buǵan qosa elektr energııasyn 33 paıyzǵa qysqartý, uńǵymalardy jóndeýge ketken shyǵyndy 25 paıyzǵa azaıtýǵa qol jetkizildi.
Búginde kompanııada 5 myńnan astam adam eńbek etedi. Onda ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa qaramastan, qyzmetkerler men áleýmettik turaqtylyqqa basymdyq berilgen. Iаǵnı bos oryndar qyzmetkerlerdi bir jumys ornynan ekinshisine aýystyrý arqyly ǵana paıda bolady. Ol úshin mamandar daıarlaýdan nemese qaıta daıarlaýdan ótedi. Osy jerde atap óterligi, álem naryǵyndaǵy munaı baǵasynyń tómendeýi saldarynan óndiris shyǵynyn ońtaılandyrý maqsatynda kompanııa kásibı emes eńbek túrlerindegi jumys oryndaryn jaýyp, ol qyzmetterdi aýtsorsıngtik júıege kóshirdi. Kompanııa kadrlyq qyzmet salasynda da birneshe jobany júzege asyrýda. Onyń ishinde kadr rezervi, mamandardy qysqa jáne uzaq merzimdi oqytý, dýaldy oqytý baǵdarlamasy bar. Sonymen qatar «Embimunaıgaz» 58 jastan bastap zeınetkerlik demalysqa shyǵý baǵdarlamasyn iske qosty. Endi eńbek ótiliniń kóp ýaqytyn aýyr jumysta ótkizgen, densaýlyǵynda kináraty bar mamandar merziminen buryn zeınetke shyǵa alady.
Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi kelisim aıasynda kompanııa jyl saıyn О́ńirlik ınfraqurylymdy damytý baǵdarlamasyna belsene qatysady. Bıyl «Embimunaıgaz» AQ bul baǵytqa 840 mln teńge bóldi. 2016-2017 jyldary bólingen qarajat ıgerilip, bıyl birqatar áleýmettik nysandardyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Olar – Qyzylqoǵa aýdanynyń Saǵyz jáne Tasshaǵyl aýyldaryndaǵy eki páterli 5 úı, 100 oryndyq balabaqsha, Maqat aýdanyndaǵy 300 oryndyq O.Sarǵunanov atyndaǵy orta mektep, Isataı aýdanynyń Tushyqudyq jáne Janbaı aýyldaryndaǵy «Qulynshaq» balabaqshasyna japsarjaı jáne 200 oryndyq mádenıet úıi. Qazirgi tańda Qyzylqoǵa aýdanynyń aýyldarynda 424 oryndyq orta mekteptiń, 290 oryndyq balabaqshanyń, feldsherlik-akýsherlik bólimsheniń, bıýjdettik mekeme qyzmetkerlerine arnalǵan 10 úıdiń, Isataı aýdanynyń Aqqystaý aýylyndaǵy dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheniniń qurylys jumystary jalǵasýda.
Qolǵa alynǵan jobalar men maqsattar Embi óndirisine jańa serpin ákeldi. Alaıda munaıshylar bul tabyspen toqmeıilsimeı, aldaǵy kúnge úlken josparlar quryp otyr. Máselen, kelesi jyly tereńdigi 6 000 metr bolatyn uńǵymany burǵylaý bastalmaq. Tereń burǵylaý jumystary Prorva ken oryndary tobyna jatatyn kenishterde bastalady. Bul jumystar Qaraton-Saryqamys kelisimsharty boıynsha júzege asyrylady.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
