Adamzat jańa ónerkəsiptik revolıýsııa dəýirine aıaq basyp otyr. Zamanaýı tehnologııalar dúnıeni ózgeriske ushyratýda. Jahandyq tehnologııalyq ilgerileýshilikter ózimen birge syn-qaterlerdi de, sondaı-aq ósimniń jańa múmkindikterin de alyp kelýde. Bul bizdiń əlemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna jedel ený úshin tarıhı múmkindigimiz deýge bolady. Iаǵnı elimizdi tórtinshi ónerkəsiptik revolıýsııa jaǵdaıynda damytýǵa arnalǵan. Sondyqtan Elbasy Joldaýda alda júzege asyratyn 10 negizgi mindetti atap kórsetti. Prezıdent Joldaýda qazaq tiliniń basymdyǵy saqtalatyndyǵyn atap ótti. Qazaq tiliniń ári qaraı damýyna basymdyq beretindigi basa aıtyldy. Osy oraıda, memlekettik til qazaq tili ekendigin taǵy da qaıtalap aıtamyz. Adamı kapıtal sapasyn jaqsartý úshin bilim berý salasynda qazaq tiliniń basymdyǵy artýy kezek kúttirmes másele. Prezıdenttiń tek ekonomıkany ǵana emes, sonymen qatar ǵylym men bilim, densaýlyq saqtaý salalaryn barynsha damytýǵa kóńil bólgendigin baıqaýǵa bolady. О́mirdiń basty qundylyǵy – adam densaýlyǵy men biliminiń jetilýi. Joldaýda bul salalar boıynsha mynadaı basymdyqtar naqtylanǵan: bilim berý júıesiniń barlyq deńgeıi zaman shyndyǵy men ekonomıka suranystaryna jaýap berýi tıis. Bul arada muǵalim mamandyǵynyń bedelin arttyrý kerek. Densaýlyq saqtaý salasynda jańa tehnologııalardy qoldaný aýrýlardyń aldyn alý men emdeýdi aıtarlyqtaı jaqsartyp, medısınalyq qyzmet kórsetýlerdiń sapasyn joǵarylatýy tıis. Joǵary bilim berý isinde jasandy ıntellektpen jáne «úlken derektermen» jumys isteý úshin aqparattyq tehnologııalar boıynsha bilim alǵan túlekter sanyn kóbeıtý kerektigi, osyǵan oraı metallýrgııa, munaı-gaz hımııasy, agroónerkásip kesheni, bıo jáne IT-tehnologııalar salalaryn zertteý isinde basymdyq beretin joǵary oqý orny ǵylymyn damytý, qoldanbaly ǵylymı-zertteýlerdi aǵylshyn tiline birtindep kóshirýdi júzege asyrý talap etilip otyr. Bul rette sheteldiń jetekshi ýnıversıtetterimen, ǵylymı ortalyqtarymen, iri kásiporyndarymen jáne transulttyq korporasııalarymen birlesken jobalardy belsendi túrde júzege asyrý qajet.
El bolashaǵy jastardyń qolynda deımiz. Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeń el damýynyń kórsetkishi jáne de jas býyn úshin taǵylym sabaqtary dep aıtýǵa bolady. Elbasymyz árbir is pen tájirıbeniń nátıjesin jastarǵa arnap, keleli oı salýda. Joldaýda jas ǵalymdarymyzǵa ǵylymı granttar aıasynda kvota bólip, olardy qoldaýdyń júıeli saıasatyna basa nazar aýdarylǵan.
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti jalpy jáne teorııalyq fızıka kafedrasynyń, ýnıversıtet janyndaǵy «Eýrazııalyq halyqaralyq teorııalyq fızıka ortalyǵy» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda teorııalyq jáne matematıkalyq fızıka boıynsha 25-ten astam doktorlyq jáne kandıdattyq dıssertasııalar qorǵaldy. Jas ǵalymdardyń 15-20-sy, endi bir 4-5 jyldan keıin Qazaqstan emes, halyqaralyq deńgeıdegi ǵalymdarǵa aınalatynyna senim zor. Maqsat – jastardy keleshekte jaı ǵalym, ǵylym doktory emes, halyqaralyq deńgeıde jumys isteı alatyn bilikti maman bolýǵa beıimdeý. Bizdiń búgingi maqsatymyz – gravıtasııa jáne kosmologııa, onyń ishinde teorııalyq kosmologııa jáne solıtondar teorııasynyń tabıǵatyn túsindirý. Bul baǵytta álem boıynsha kóptegen ǵalymdar jumys isteýde. Sonyń ishinde qazaqstandyq ǵalymdardyń, ıaǵnı bizdiń tobymyzdyń eńbegi elenip, halyqaralyq jáne memlekettik dárejede baǵalandy. Ǵylym salasy boıynsha jetekshi kompanııa «Springer» júldesine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ál-Farabı atyndaǵy ǵylym men tehnıka salasyndaǵy memlekettik syılyǵyna ıe boldyq. Bizdiń elde ǵylym salasy boıynsha jaqsy ózgerister bolyp jatyr. Ol ózgeristerdiń kózi – Prezıdentimizde. Sol kisiden tolqyn taraýda. Ǵylym jalǵasa beredi. Ony jastarǵa berip, halyqaralyq dárejedegi ǵalym etip shyǵarý – paryz.
Barshaǵa tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jobasyn júzege asyrýdy jalǵastyrýdy, sıfrly bilim berý resýrstaryn damytý, keń jolaqty ınternetke qosý jáne mektepterimizdi beınequrylǵylarmen jabdyqtaý jumystaryn jalǵastyrý, jumys berýshilerdi tartý arqyly jáne halyqaralyq talaptar men sıfrly daǵdylardy eskere otyryp, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý kerek ekendigine tolyqtaı qosylamyn.
Memleket qurý jolynda teńdessiz, mol tájirıbe jınap, jańa kezeńge qadam basyp otyrmyz. Aldymyzda qandaı qıyndyqtar kezdesse de, Elbasymyz kórsetip bergen 10 negizgi mindetti de eńsere alatynymyzǵa senimdimiz.
Rátbaı MYRZAQULOV,
Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi
