Talaı talantqa jol ashady

Kúni erteń mektep ta­bal­dyryǵyn attaǵan jetkin­shek orta bilim salasyndaǵy jańar­tylǵan oqý baǵdarlamasyn jan-tánimen sezinýi tıis. Ja­ńar­tylǵan mazmunǵa kóshý elimiz­diń bilim ordalarynda qazir jal­ǵasyn tabý ústinde. Onyń alǵashqy qadamdary Almaty qala­synda jańa oqý jylynda baı­qaldy da. Iаǵnı, mektep biti­rý­shilerge arnalǵan ótken jyl­ǵy synaq jańa turǵyda – jańa formatpen ótti. Bári tipti biz kútkennen de kúrde­lileý bolyp shyqty. Naýqan ke­zinde salaǵa qatysty eń jaýap­ty degen azamattardyń ózi ýaqyt tapshylyǵyn kórip, qınal­ǵandaı boldy, biraq bilim salasyndaǵy jańa baǵyttyń bolashaǵy úshin barlyǵy birdeı judyryqtaı jumyldy. Dál Almatydaǵydaı qarbalas mezgil elimizdiń ózge de óńir­lerinde baıqaldy. О́ıtkeni óza­ra baılanys arqyly biz eli­miz­diń túkpir-túkpirinde bolyp jaqtan synaq ústindegi barlyq jańalyqtardan habardar bolyp turdyq. 
Aldymen aıtarym, Mem­le­ket basshysynyń qoldaýymen elimizde bilim salasyn reformalaý erte bastan-aq júrip keledi. О́tken jyl syndarly baǵ­dar­lamanyń syn saǵaty boldy desem artyq aıtpas edim. Alǵashqy qıyndyqtar týra­ly sol tusta baspasóz better­inde óz oıymdy bildirdim de. Má­selen, balalar mektep qabyr­ǵasynda júrip, jattaýǵa meılinshe daǵdylanyp aldy. Osyǵan baılanysty mekteptegi synaq pen JOO-daǵy emtıhandy baılanystyrýǵa bolmaıdy degendi ustazdar qaýymy áýel bastan-aq aıtyp júrdik emes pe?! Zaty 11-synypty bitir­genmen de balalardyń JOO-ǵa degen qabileti de ártúrli jolmen qalyptasady. Eń aldymen bizde álemdik tájirıbedegi sekildi, birinshi synyptan bastap balalardy beıimdiligine qaraı jikteý joq edi. Balanyń aty – bala, teń kóremiz, biraq bilim salasynda olardyń qabiletine qaraı beıimdelýge mindetti emespiz be?! Olardyń barlyǵyna birdeı teńdeı bilim berý ómirlik tájirıbe kórsetkendeı, múmkin de emes. Sondyqtan da balanyń orta bilimi jónindegi attestatty alý quqy ózderińiz biletindeı, ótken jyldan bastap bala bi­lim alǵan mekteptiń ózinde qaldy da, JOO-ǵa túsý ádettegi UBT-ǵa júkteldi. Osynyń ózi, ıaǵnı áýelde tańsyq kóringen jańa reformalyq is-áreket kóp­shilikti azdap bolsa da «abyr-sabyrǵa» túsirgeni de ras. Degenmen meniń ómirlik táji­rıbem kórsetkendeı, ústimizdegi jyldan bastap bul jańalyq ta ómirge dendep enedi. Tipti sońyra jańalyq sanalmaı qalady. Mektepte attestat ber­gen muǵalimniń balanyń JOO-ǵa túsýine esh qatysy bol­maýy kerek. Joǵary oqý ornyn­da bala óz tańdaýyn ózi ja­saýy tıis, ózi buryn da solaı emes pe edi? О́tken jyl­dyń taǵy bir ereksheligi – úsh pándi mindetti, eki pándi beıim­di sala etip belgilep qoıý bolatyn. Jasyratyny joq, osy­nyń ózi balalarǵa tosyn qıyndyqtar týǵyzǵany ras. Birin­shi synyptaǵy júrgen jańa júıe 11-synypqa bir­den engizildi. Olar matema­tı­ka­lyq saýattylyq jáne oqý saýattylyǵy dep ekige jik­teledi. Byltyrǵy mektep bi­ti­rýshilerdi muǵalimder shamasy kelgenshe ýaqyttyń tap­shy­lyǵyna qaramastan tez daıyndady, buǵan buryn daǵdy­lanbaǵan balalar úshin ol qıyndyq týǵyzdy. Soǵan qara­mastan bizder, muǵalimder, mınıstrlikke mektep pen JOO arasyn kásibı talaptarǵa saı bólgenine myń rahmet aıtamyz. Sebebi búgin Prezıdent Joldaýynyń árbir tarmaǵyn oqı otyryp, bilim salasyndaǵy bastalǵan bul reformanyń ómirsheńdigine ılanasyń. 

Osy oraıda ótken jyly boı kórsetken taǵy bir «áttegen-aı» týraly aıtpasa jáne bolmas. Beıimdi pánder týraly sóz qozǵar bolsaq, máselen, olar ekeý, talapker olardyń ár­qaı­sysynan 20 ball jı­naýy kerek. Ol 20 balldy kóp dep te aıtýǵa bolmaıdy, árıne, bi­raq az da emes. Balanyń bul jer­de esh jazyǵy joq. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginen synaq taqyryptarynan bas­tap, esse jazýǵa baılanys­ty baǵdarlamalardyń oqý jy­ly­nyń aıaqtalýyna eki aı qalǵanda kelýi de durys emes. Mıllıon suraq bolsa da mektepke erte bastan jetýi tıis edi. Mundaı kem-ketikter ústimizdegi jyly qaıtalanbaıdy dep oılaımyn. 

О́tken jylǵy jańa pishimdegi synaq alýdyń jaǵymdy jaqtary búgingi Joldaý talaptaryna saı jaýap berdi dep taǵy da senimmen aıta alamyn. Balanyń aty – bala, óte bilimdi shákirttiń ózi oılamaǵan jerden súrinedi, tájirıbeden kórip te, bilip te júrmiz. Qudaıdyń jaı kúninde shataspaı jap-jaqsy jaýap berip júrgen balalardyń aıaq astynan júıkesi syr berip qoıatyny bar. Negizgi synnan súringen bala keıin tamyz aıynda týra bastapqydaı synaqtan qaıta ótti. Tamasha emes pe, tap­tyr­maıtyn jaqsylyq emes pe!? Bala múmkindiginiń shektel­me­geni osy.

Áıtse de Joldaýda atap kór­se­til­gen­deı, «bizdegi oqýshylar­dyń júktemesi TMD elderiniń ishinde eń joǵary bolyp otyrǵanyn jáne Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy el­deri­ne qaraǵanda orta eseppen úshten bir eseden kóp ekenin eskerip, ony tómen­detý kerek» degen talaptardy shyn júregimmen qostaımyn.

Joldaýda kórsetilgendeı, táýelsiz Qazaqstannyń jet­kinshekteri elimizdiń bo­lashaǵy úshin qazaq, aǵylshyn, orys tilin erkin meńgerýi kerektigin de eli­mizdiń pedagogtar armııa­sy óte jaqsy túsinedi. Ol úshin qanshama jańa ádis­te­meler ómirge keldi. Ári óziniń laıyq­ty jalǵasyn taba bereri de sózsiz. Bala­larymyzdyń ınternet je­lisin ıgerýdegi shap­shańdyǵy kóńil qýantady. 2025 jylǵa deıin latyn álipbıine kóshý de búgingi bilim berý salasyndaǵy eń ózekti baǵdarlama bolyp otyr. Ozyq bilim berý men quzy­rettilikke qol jetkizgen bala ǵana joǵary oqý oryndarynan ózine laıyqty oryn tabady. Ol úshin pedagogtardy oqytý men olardyń biliktiligin arttyrý Joldaýda kórsetilgendeı qaıta qaraýdy talap etedi. О́te durys. Elimizde talaı talantqa sonda ǵana jarqyn jol ashylady. 

Bir sózben aıtqanda, Mem­­le­ket bas­shysynyń Joldaýynda atap kórsetilgen on mindet bir-birimen úndesip elimizdiń bo­lashaǵy úshin tarıhı órleýge bas­taı otyryp, Qazaqstanda bir­tutas ult bolýymyzdyń al­ǵysharty dep túsinemin.

Aıagúl MIRAZOVA,
Qazaqstannyń Eńbek Eri

ALMATY