Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda sosıalızmniń birjaqty damyǵan, qatań talabyn ańsaýshylar az emes-ti. Solardyń qarsylyǵyn jeńip, erkin qoǵam, úlgili memleket ornatqanyn, táýelsiz rýhymyzdyń qalaı qalyptasqanyn «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda Elbasy júıeli túrde baıandady. Sonymen qatar azǵantaı ýaqyt ishinde jańa sıpattaǵy táýelsiz memlekettiń qalyptasý jolyn egjeı-tegjeıli aıtqan.
Nursultan Nazarbaev bir kezdegi agrarly elden Qazaqstandy ekonomıkasy turaqty ındýstrıaldy elderdiń qataryna jetkizdi. Álemde birinshi bolyp ıadrolyq qarýdan bas tarta otyryp, tajal polıgonyn jaýyp, halyqtardyń beıbitshilikte ómir súrýine jol ashty.
Biz uzaq jyldar basqanyń bodandyǵynda bolǵandyqtan ekonomıkalyq damýda artta qalýdyń oryn alǵany ras,osy tyǵyryqtan shyǵarý úshin Elbasy úlken jumys jasady. Saıasat pen ekonomıka tarazy basyn teń tartyp, ulttyń damýy birinshi kezekke qoıyldy. Artta qalǵan, birjaqty qalyptasqan agrarly sharýashylyqtyń jelisin úzip, kópsalaly damyǵan elder qataryna qosýdaǵy Elbasynyń fılosofııalyq tujyrymdamasy kimdi de bolsa oılandyratyn másele. Osy rette jańa eńbekte «qazaqstandyq damý úlgisiniń» jańasha evolıýsııasy, basty ustanymdary men qozǵaýshy kúshteri saralanǵan.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty, Táýelsiz memleketter dostastyǵyn, Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn qurý jónindegi ıdeıalar men olardyń iske asýy Elbasymyzdyń esimimen tyǵyz baılanysty. Onyń álemdik jıyndardaǵy halyqaralyq máseleler jónindegi oılary da árqashan qyzyǵýshylyq týdyryp júredi. Al «Daǵdarystan shyǵýdyń kilti» atty maqalasyndaǵy memleketteraralyq, qarjy júıesin qaıta qurý týraly paıym-pikirleri de basqa elderdiń basshylaryna oı tastaǵan ózekti másele.
Búginde biz úlken múmkindikteri bar el ǵana emes, sol múmkindikterdi naqty júzege asyryp otyrǵan irgeli memleketke aınalýdamyz. Memlekettiń básekege qabiletin kórsetetin basty kórsetkish – onyń ekonomıkasy. Ekonomıkanyń básekege qabiletti bolýynyń basty baǵyty – ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ekonomıka qurý jáne shıkizattyq emes sektordy damyta otyryp, ınnovasııalyq úderisterge bet burý ekeni Elbasy eńbeginde kórsetilgen.
Elimiz tek qana gaz ben munaı shıkizatyn satyp otyrmaýy tıis. Táýelsiz eldiń óndirisi shıkizatty óńdep, ony álemdik naryqqa shyǵarýy qajet. Sheteldik ınvestorlardy tarta otyryp, Qazaqstan táýelsiz memleketter arasynda bedelge ıe boldy. Kitapta naryqtyq ekonomıkany ıgerip, eldiń ál-aýqatyn jaqsartyp, bolashaqtaǵy «qazaqtyń ulttyq brendin» jasaýǵa kúsh salynǵany atap aıtyldy.
Ekonomıka turaqty damyp, ony ártaraptandyrý úshin ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý strategııasy qabyldanyp, elimiz álemdik reıtıngterde joǵary kórsetkishterge ıe boldy. Osy ekonomıkalyq damýdyń arqasynda elimiz básekege qabilettilik reıtingisinde elý eldiń qataryna kirdi.
Eýropa men Azııa aralyǵyndaǵy saýda-sattyqty jetildirý, Jibek jolyn jańǵyrta otyryp teńizge shyǵar ýaqytty qysqartyp, qurlyqtardaǵy kóne súrleý joldaryn jańartyp, sol joldar arqyly Batys pen Shyǵys elderiniń ekonomıkasyn úılestire damytý – uly murat. Osynaý jańa salynǵan joldar boıyndaǵy ınfraqurylymdy esepteı otyryp, memlekettiń mádenıetin, ekonomıkasyn basqa eldermen baılanystyryp, jańa damý joldaryn kórsete bildi. Elimizdiń Batys pen Shyǵys arasynda qolaıly ornalasýy bolashaq tabystardyń mańyzdy alǵysharty ekendigin de Elbasy óz kitabynda saralaı taratyp aıtady.
HHI ǵasyrdaǵy adamzattyń basty, negizgi qundylyqtary bilimnen bastalatyn bolady. Jastarymyzdy osy baǵytta tárbıelep, álemdik bilim damyǵan iri oqý oryndarynda kadr daıyndap, sol arqyly ekonomıkanyń damýyna jaǵdaı jasady. Ǵylymnyń ár salasynan «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqyp kelgen mamandar qazir is basynda ekendigine atalmysh eńbekte úlken mán berildi.
Ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna ený úshin baǵdarlamalar jasalyndy. Elbasy memleketimizdiń iri óndiris oryndaryn jandandyrý arqyly ekonomıkany odan ári ındýstrııalandyrýǵa serpin berdi.
Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy – keleshekte damýdyń ári kórkeıýdiń kepili. Ol – elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń ınnovasııalyq ózegine aınalǵan, básekelik qabiletin arttyrýdaǵy bolashaqtyń baǵyty. Elbasy eńbeginde elimizdi jańǵyrtýdyń úsh tolqyny keńinen ashyp kórsetilgen. Birinshi jáne ekinshi jańǵyrtý aıasynda totalıtarlyq júıeden túbegeıli ajyrap, naryqtyq ekonomıkany qurý jáne básekege barynsha qabiletti elý eldiń qataryna qosylý mindeti merziminen buryn oryndaldy. Úshinshi jańǵyrtýdyń maqsaty – elimizdi qalyptasqan jańa jahandyq ahýal jaǵdaıynda jańǵyrta otyryp, álemdegi órkenıetti 30 eldiń qataryna qosý.
Qazirgi zaman talaby – uly kóshten qalmaı, elimizdiń ulttyq tehnologııalyq negizin qalaýǵa qadam basý. Elbasy eldi Úshinshi jańǵyrtý jónindegi 2025 jylǵa deıingi damýdyń strategııalyq josparyn ázirleýdi usyndy. Mundaı batyl bastama, iskerlik umtylys keleshekte Qazaqstannyń kórkeıip, ozyq 30 eldiń qataryna qosylýynyń kepili dep kórsetedi.
26 jyldyń ishinde elimiz damyǵan basqa eldermen básekege túsip, kóptegen ultaralyq máselelerdi sheshýge aralasty. Elbasy bir kezdegi ekonomıkasy artta qalǵan elimizdi óziniń strategııalyq josparlaryn júzege asyra otyryp kórkeıte damytýmen birge, eldiń ál-aýqatyn kóterip, agrarly elden ındýstrıaldy elge aınaldyryp kele jatqanyn basa aıtty.
Elbasynyń rýhanı jańǵyrýdaǵy úlken tabysy – qazaqta bolmaǵan EKSPO kórmesi. EKSPO kórmesi arqyly basqa elderdiń jańalyǵyn óz elimizde paıdalanýǵa jol ashyldy. Ǵasyrlar boıy damyǵan elder ótkizgen EKSPO kórmesi Qazaq eline qadam basty. Osylardy aıta kelip jalpy ǵylym, bilim, mádenıet ındýstrııanyń damýynda úlken ról atqaratynyn kórsete bildi. О́ndiriste «jasyl» ekonomıka arqyly elektr qýatyn elimizde keńinen paıdalaný qanat jaıa bastaǵanyna toqtaldy.
Saıyp kelgende, Memleket basshysy burynnan aıtylyp júrgen «jasyl» ekonomıkany qurýǵa berik negiz jasaı bildi. Qazir kóptegen damyǵan elderde energııalyq tapshylyq týýyna baılanysty balamaly energııa kózderin damytýǵa jol ashýy da – kóregendik.
Elbasynyń bala kezden kóp qıynshylyqtardy basynan ótkizgeni belgili. Solardyń barlyǵy búkil qazaqqa tán bolǵan. Mine, osyndaı tyǵyryqtardan shyǵýdyń joldaryn bizdiń Elbasymyz árqashan biledi. Kóptegen tyń oılardan turatyn birneshe teorııalyq joldaýlar men tujyrymdamalar sonyń aıǵaǵy, el basqarýdaǵy tolysqan kemel tájirıbeniń jemisi der edik.
Jyl saıynǵy Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýlary men qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalar, strategııalyq baǵyttardyń barlyǵy da qarapaıym halyqtyń turmysyn jaqsartyp, táýelsizdigimizdi nyǵaıtýǵa baǵyttaldy. Elbasy óz Joldaýynda ishki saıası jáne ulttyq qaýipsizdiktiń 2020 jylǵa deıingi negizgi maqsattary qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý, el qaýipsizdigin nyǵaıtý ekenin atap ótti.
Sonymen qatar, ótken jyldyń EKSPO-2017, ShYU men IYU-nyń sammıti, BUU Qaýipsizdik Keńesine múshelik, Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıy, Halyqaralyq tómen baıytylǵan ýran bankin ashý, Sırııa jónindegi Astanadaǵy bas qosýlar, Ýnıversıada sııaqty aıtýly oqıǵalary elimizdi álem qoǵamdastyǵynyń qurmetti tórine shyǵarady. Bul jaılar da Elbasy kitabynyń nazarynan tys qalmaǵan.
«Qazaqstan álemdegi túrli synaqtarǵa tótep berip, qarqyndy ekonomıkalyq damý jolyna bet aldy. Elimizdiń 2050 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Damý strategııasy júzege asyrylýda. «100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda biz reformalardy júrgizip kelemiz. Indýstrııalandyrý salasyn órkendetý úshin júıeli jumystar atqarylýda. Biz konstıtýsııalyq reformany júzege asyryp, elimizdiń Úshinshi jańǵyrýyn bastadyq. Rýhanı jańǵyrý baǵyty boıynsha keshendi is-sharalar júrgizilýde. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy qabyldandy» dep málimdeý de ár qazaqstandyqtyń maqtanyshyn týǵyzary anyq.
Elbasynyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýy – otandastarymyzdyń ál-aýqaty men turmystyq áleýetin arttyrýǵa jáne el ekonomıkasyn damytýǵa septigin tıgizedi. Elbasy bıylǵy Joldaýynda 10 mindetti aıqyndap, ony júzege asyrý joldaryn kórsetip berdi.
«Táýelsizdik dáýiri» atty tolymdy kitappen ilese jarııa etilgen Elbasy Joldaýy Qazaqstan damýdyń jańa kezeńine, sony belesine qadam basqanyn bildiredi. Táýelsizdik dáýiriniń tabystary mol bola bergeı!
Álııa BEISENOVA,
akademık
