Jol­daý mindetterin júzege asyrýǵa qatysty pikirler legi

«Máńgilik eldiń» mańyzdy baspaldaǵy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev jyl­dyń basty qujatyna «Tórti­n­shi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵ­da­ıyndaǵy damýdyń jańa múm­kin­dikteri» ataýyn berdi. Osy sóz­derdiń ár býynynda sanany ser­pilter órliktiń ózegi bar. Osy sózderdiń qanatty ekpininde táýel­­siz­digimizdi tuǵyrlandyrǵan ór hal­qymyzdyń jańashyl qadam­darǵa daıyn ekendigin meńzeı­tin as­qaqtyq qol bulǵaıdy. Bul  za­ma­na talabyndaǵy Joldaý­dyń tereń mazmunyn bildire­tin tuǵyrnamalyq qaǵıdat, qazaq­stan­dyqtardyń erik-jigerin tasqyn­datqan «Máńgilik elge» bastaıtyn senimdi baspaldaq retinde baǵalanýda.

Elbasynyń árbir Joldaýy qazaqstandyqtardyń jaqsy tu­r­mysyn ǵana emes, alańsyz bola­shaǵyn ditteıtindigimen qundy. Táýelsizdigimizdiń 26 jyldyq saltanaty muny barynsha dálel­de­di. Qazaqstandy qurmet tuta­tyn, úlgi etetin memleketter sa­naty qalyńdady. Sebebi Qazaqstan únemi qozǵalystaǵy, únemi alǵa basýshy, yntymaǵy yrysqa jetelegen el. Maqsat – qazirgi aza­mat­tyq qoǵamdy birtutas ultqa aın­aldyrý. Sondyqtan Tuń­ǵysh Prezıdentimizdiń sarabdal saıa­satyna negizdelgen jańa Jol­daýyndaǵy negizgi 10 mindetti min­siz oryndaý barshamyz úshin úlken abyroı bolmaq.
Respýblıka Úkimeti Elbasy Jol­daýyn júzege asyrýdyń jal­­pyu­lttyq josparyn belgi­ledi. Mun­daıda ýaqyt uttyr­ma­ǵany­myz ǵanıbet. Biz de Joldaý jarııa­la­nar tusta el ishin aralap, jurtshylyqpen kezdesýler ótkizdik. Halyq erteńin ýaqyt al­ǵa tartqan ózgeristermen baıla­nystyratynyn, ońtaıly ister­ge beıimdele bastaǵanyn baıqa­dyq. Aınalamyzda ilim men bilim­niń ozyq úlgilerine suranys, qajet­tilik paıda boldy. Adamı kapıtal jańǵyrý ústinde.

Aqmola oblysynan depýtat bolyp saılanǵandyqtan jerlester tynysynan birer mysal keltireıin. О́ńirde ónerkásiptik serpilis úlgi tutarlyqtaı. In­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq ba­ǵyt­ta jumys istep turǵan ká­sip­­oryn­dar qatary kóbeıgen. «Qazaq­­standa jasalǵan» markasymen ónim shyǵarýshylar ishki-syrt­qy naryqta keńinen tanymal. Ob­lys shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelik qarjylandyrýdan birin­shi orynǵa shyqqan. Oblystyń ındýs­trııalandyrý kartasyna, ıaǵnı, kásipkerlikti qoldaýǵa 782,5 mıl­lıard teńgeni quraıtyn 90 joba engizilip, 12,3 myńnan as­tam turaqty jumys oryndary quryldy. Qaıtarymnyń salma­ǵyn osymen de baǵamdaýǵa bolady. Buǵan qosymsha «Aqmola obly­synyń memleket-jekemenshik aımaq­tyq ortalyǵynyń» jumys istep turýy ortaq istiń oralym­dyǵyn ańǵartady.

Elbasy halqymyzǵa Jol­daýyndaǵy mańyzdy mindetter qatarynda «Bilim berý baǵdar­lamalarynyń negizgi basymdyǵy ózgeristerge únemi beıim bolý jáne jańa bilimdi meńgerý qabi­letin damytý bolýǵa tıis», degen tujyrymdy atap kórsetti. Bul turǵyda da ózimizdiń ozyq júıemiz qalyptasyp úlgerdi. 

Kókshetaýdaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi 2009 jyly «Tuńǵysh Prezıdenttiń 20 ıntellektýaldy mektebi» jobasy sheńberinde jumys bastaǵan edi. Qazirgi kúni fızıka-matematıka pánderin tereńdetip oqytatyn mektepte eksperttik, moderatorlyq deńgeıdegi 191 pedagog 860 daryndy balalarǵa sabaq beredi. Ujym álemniń 112 eliniń ozyq oqý oryndaryn biriktiretin Halyqaralyq mektepter keńesinde (CIS) akkredıttelgen. Mektep túlekteri halyqaralyq SAT, IELTS, TOEFL emtıhandaryna qatysady. Byltyr kámelettik attestat alǵan balalardyń 90 paıyzy arnaıy granttarmen Reseı, Qytaı, Malaızııa, Kıpr, Polsha, Bolgarııa, taǵy basqa elderdiń joǵary oqý oryndaryna túsken. Sondaı-aq óńirde «Barshaǵa tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý» jobasy oıdaǵydaı júzege asyrylýda.

Qazaqstan Parlamenti de Jol­daý mindetterin júzege asyrý múd­de­lestiginde qyzmet atqara­dy. Qujattaǵy on mindettiń bar­lyǵy Senattaǵy bizdiń komıtet­tiń úılesimdi jumysyn talap etedi. Sondyqtan meniń áriptesterim óz reglamenti deńgeıinde Tór­tinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń múm­kin­dikterin alǵa jyljytý tetikterine saı zańdyq aktilerdiń áreket ja­saýyna belsendilikpen úles qosatyny anyq.

Rashıt ÁKIMOV,
Parlament Senatynyń depýtaty 

Muǵalimderdiń mereıin ósirdi

Elbasy Joldaýyn Qazaq­stan halqy jyl saıyn asyǵa kútedi. Sebebi ár Joldaýdyń óz ereksheligi bar. El ómirine qatysty salmaqty dúnıeler aıtylady, áleýmettik salaǵa qatysty mańyzdy jańalyqtar jarııa etiledi. Qazir Qudaıǵa shúkir, eldiń ál-aýqaty jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. Qazaqstandy tórtkúl dúnıe tanyp, bilip, mo­ıyndap jatqany árkez qýantady, marqaıtady. 2017 jyly elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaq­ty emes múshesi bolsa, mine, qazir oǵan tóraǵalyq etip jatqan jaıy­myz bar. Bul – eldiń mereıi. Ege­­mendik shapaǵy tógilgen 26 jyl muǵdarynda memleketimizde úlken, aýqymdy strategııalyq jos­par­lar jasaldy. Búgingi kúni onyń birqatary oryndaldy. Prezı­dent bıylǵy Joldaýynda «100 naqty qadam» Ult josparynyń 60 qadamy qazirdiń ózinde oryndalyp qoıdy», dedi.

Qalǵan 40-y úlken, iri jobalar. Ol da oryndalady. Bári sátimen, jónimen kele jatyr deýge bolady. Halyq­tyń Jol­daýdan asyǵa kútetini – áleý­mettik salada jasalatyn oń ózgerister. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda bıýdjetten áleýmettik salaǵa bólinetin qarjy kólemi 12 paıyzǵa óskeni aıtylyp jatyr. Bul degenińiz – 4 trıllıon teńgeden artyq soma. Sonymen qatar 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap yntymaqty zeınetaqy 8 paıyzǵa artqany tilge tıek etildi. Jasyratyny joq, jumyr basty pende bolǵannan keıin aldaǵy 20 jylda ne bolatynynan góri, búgingi kúnimizge, búgingi tur­mysymyzǵa kóbirek alań­daıty­nymyz ras. Bul – aldaǵy san jyl­ǵa baǵdarlanǵan keshendi, pers­­pektıvaly jobalardyń ma­ńyzyn joqqa shyǵarý emes. Osy rette Memleket basshysy báriniń basyn ashyp aıtyp berdi. 2017 jyly ne jasalǵanyn, 2018 jyly ne bolatynyn jurtshylyqqa jarııa etti. Qoǵamda muǵalimderdiń eń­begi durys baǵalanbaı júr degen pikir­ler jıi aıtylýshy edi. El­ba­sy bilim berýdiń jańartylǵan maz­munyna kóshken ustazdardyń laýazymdyq jalaqysyn 30 paıyz­ǵa kóbeıtýdi tapsyrdy. Bul – ult pen urpaq tárbıeshisi ustazdar qaýy­myn bir serpiltip tastaǵany anyq. 

Indýstrııany kóterý, jańa tehnologııalardy, ınnovasııalyq jobalardy engizýdiń mańyzy aıtpasa da túsinikti. Tehnologııa men ınnovasııany jurt ıgiligine jaratý – bizdiń elimizde ǵana emes, dúnıe júzinde kún tártibinde tur. 

О́zim mádenıet, rýhanııat pen áleý­mettik salada kóp jyl­dar qyz­met istegendikten osy sala­da­ǵy ózgeristerge, jańashyl­dyq­­tar­ǵa árkez eleńdep kóz tigip oty­­r­a­myn. Joldaý aldynda ar­na­ıy málimdeme jasalǵanda má­de­­nıet salasyna qatysty kóńil­ge qo­nym­dy sóz aıtylsa dep tilep edim ishteı. Qudaıǵa shúkir, Pre­zı­dent bul salany da nazardan tys qaldyrmaı, «ulttyń áleýetin kóterý úshin mádenıetimiz ben ıdeo­­lo­gııamyzdy damytýymyz kerek», dep shegelep aıtty. Rýhanııat salasy qyzmetkerleriniń jaǵdaıyn jasaý, olardyń eńbekaqysyn artty­rý osy sala jumysyna tyń ser­­pin beretini anyq. О́ıtkeni óner­­­diń órken jaıýy mádenıet sala­­syn­daǵy qyzmetkerlerdiń jaǵ­­daıy­na, olardyń kóńil kúıine tike­­­leı baılanysty. Elbasynyń aýzy­nan shyqqan eki aýyz sóz, ási­rese má­denıet tóńireginde júr­gen aza­­mat­tarǵa úlken medeý bolyp jat­­­qa­nyn erekshe atap aıtqym keledi.

Túsiphan TÚSIPBEKOV, 
qoǵam qaıratkeri, salalyq mádenıet, sport jáne aqparat 
qyzmetkerleri kásipodaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy
О́SKEMEN

Sıfrlandyrý — basty másele

Biz eń aldymen Elbasynyń Qazaqstan halqyna ar­na­ǵan Joldaýyna qatysty Málimdemesin erekshe yn­­tamen tyńdadyq. Aqıqatyn aıtsaq, odan tyń j­ańa­­lyqtar, jaqsy ózgerister nyshanyn kúttik. Al Jol­daýmen tanysqan sátimizde onyń árbir jo­lyn­­daǵy­ il­gerileýge bastaıtyn izgi nıetterdi aı­qyn sezindik.

Birinshi mindet qatarynda «Elimizdiń birneshe ónerkásiptik kásipornyn sıfrlandyrý jónindegi qanatqaqty jobany iske asyryp, bul tájirıbeni keńinen taratý kerek. Sıfrly jáne basqa da ınnovasııalyq sheshimderdi ázirleýshilerdiń óz ekojúıesin damytýy asa mańyzdy máselege aınalyp keledi» dep atap kórsetildi.

Bul, meniń baıqaýymsha, mańyzdy da aýqymdy jobanyń bastaýy. Onyń máni, Málimdemede atap kórsetilgendeı, ónerkásiptegi eńbek ónimdiligi deńgeıin kóterýge septigin tıgizetindiginde.

Maǵan unaǵany – jańalyqty engizýdiń nátıje­lerine saraptama-boljamdar jasalýy. Máselen, «Ekonomıkany sıfrlandyrý tabys ákelgenimen, jumys kúshiniń kóptep bosap qalý qaýpin de týdyrady. Bosaıtyn jumys kúshin eńbekpen qamtý úshin kelisilgen saıasatty aldyn ala tııanaqtaý kerek» degen tujyrym adamdarǵa degen qamqorlyqty sezdiredi.

Eń bastysy, jańa 2018 jyly memleketimizde at­qa­rylatyn mańyzdy ister naqty atap aıtyldy. El­basymyz on negizgi máselege nazarymyzdy aýdardy.

Men joǵary oqý ornynyń oqytýshysy jáne ǵylym adamy retinde bul baǵdarlamalyq qujatty oıǵa toqı oqyp shyqtym. Aldaǵy kúnderde de jumys barysynda birneshe márte qaıta aınalyp qarap, árbir sóılemniń astaryna tereń úńilip, zerdelep otyrý qajettigin jáne sezinemin.
Joldaýdaǵy bilim berý sapasyn kóterý, ony jetildirý baǵytyndaǵy naqty sharalar kóńil aýdarady. Ustazdarǵa qurmet lebi aıqyn seziledi.

Bilim berý salasyn ekonomıkanyń jeke tarmaǵy retinde qaraý týraly usynys kóńilge qonady. Joǵary oqý oryndaryna bilim berý baǵdarlamalaryn jasaýǵa kóbirek quqyq berý jónindegi mindet zaman talabyna saı keledi dep bilemiz. Al oqytýshylardy qaıta daıarlyqtan ótkizý, joǵary oqý oryndaryna sheteldik menedjerlerdi tartý, álemdik ýnıver­sı­tetterdiń kampýstaryn ashý – bizdiń bilimge um­tyl­ǵan jastarymyz úshin jasalyp jatqan qam­qor­lyq, keler kúnniń qamyn oılaý dep uǵyndyq.

Altaı TAIJANOV,
fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor

Jańa tehnologııalar jetistik kepili

Memleket basshysy halyq­qa Joldaýynyń «aqyldy tehnologııalar – agroónerkásip keshenin qarqyndy damytý múmkindigi» bóliminde aldaǵy ýaqyttarda eńbek ónimdiligin arttyrýdyń jaqsy, jańa joldaryn kórsetti.

Qazaqstan – agrarly el. Biz dúnıejúzilik naryqqa agro­keshen­derimizdi zaman talabyna saı úılestire alsaq erkin shyǵa­tynymyz aıqyn.
Jumys saparymen shetelge shyǵýyma kóp múmkindik boldy. Sonda baıqaǵanym, ǵylymy ilge­rilegen elderdiń aýyl shar­ýa­shylyǵy da qaryshtap damyp keledi. Máselen, AQSh fer­­merleriniń qolynda bir-bir p­lan­shet júredi. Jerine qan­daı daqyl ekken qolaıly, topy­raq­tyń qunary qandaı, ol bas aýyr­typ oılanatyn másele emes. Bir ýys topyraǵyn qaǵaz qal­t­aǵa sa­lyp, jer máselesimen aı­na­ly­sa­tyn ǵylymı-zertteý ın­s­tıtý­tyna beredi. Bar bol­ǵany sol. Biz­degideı kelsin-kel­mesin ýly hı­mık­attardy berip, jerin azdy­ryp almaıdy. Bári ǵylymǵa ne­giz­delgen. Sýdy da, qajetti mıneraldy da ornymen paıdalanady.

Amerıkada maqta ósiretin dıqandarmen pikirlesip qaldyq. Bir sharýanyń 20 gektar sýarmaly jeri bar eken. Babasy maqta ekken, atasy ekken, ákesi ekken. Bala­sy da egedi maqtany. Bizde aýys­paly egistik bolmasa jer toza­tyn­­daı kóremiz. Al ǵylymy órlep turǵan elde olaı emes. Ty­ńaı­týdyń tehnologııa­syn saq­ta­sań bolǵany jer jaryqtyq tozbaı­dy. Iаǵnı bul týraly Elbasy Joldaýynda aıtylǵan.

«Agrarlyq saıasat eńbek ónimdiligin túbegeıli arttyrýǵa jáne óńdelgen ónimniń eksportyn ulǵaıtýǵa baǵyttalýy kerek. Biz egin egip, dándi daqyl­dar­dy ósirýdi úırendik. Ony maq­tan tutamyz. Alaıda qazir ol jetkiliksiz. Shıkizatty qaıta óńdeýdi qamtamasyz etip, álemdik naryqtarǵa joǵa­ry sapaly da­ıyn ónimmen shy­ǵýy­myz qajet. Bul máseleni she­shýge bar­lyq agrarlyq keshen­niń túbegeıli bet burýy ma­ńyzdy. Agrarlyq ǵy­lymdy da­mytý máselesi bas­ty nazarda bolýǵa tıis. Ol eń al­dy­men jańa tehnologııalardy tran­­s­fertteýmen jáne olardy otan­dyq jaǵdaıǵa beıimdeýmen aınalysýy qajet», degen joldar óte oryndy dep sanaımyn. 

Elbasymyz qaıta óńdeýdi qam­tamasyz etip, álemdik na­­ryq­­qa sapaly daıyn ónimmen shy­­­ǵa­­­ıyq d­e­gende ózimizdiń otan­dyq ǵa­lym­darǵa zor úmit artyp otyr. 

Agrarlyq ǵylymdy túbe­geı­li damytý kerektigi kún tárti­bine shyqty. Ketpenniń dáýiri ótip barady. Ol úıirgelik jerdi óńdeýge ǵana jaraıdy. Dıqan atamnyń kózi ǵoı dep áli de kóz sata bersek eshbir memleket Qazaqstan qatarymyzǵa qosylsyn dep tosyp turmaıdy.

Máselen, sheteldikter Re­seı­di kóp moıyndaı bermeı­di. Al osy Reseı ǵalymdary júr­gizýshisi joq, ortalyqtan basqarylatyn traktor oılap shyǵardy. Adam faktory joq, eńbek ónimdiligi joǵary. «Adıdas» sııaqty myqty fırmalar tiginshilerdi robot-tiginshilerge aýystyryp jatyr. Kúni-túni sharshamaıdy. Osyndaı kezge keldik.

Elbasy jol kórsetti. Endigi sóz otandyq ǵalymdar men agro­keshendi basqaryp otyr­ǵan aza­mat­­tarda. Ǵylymǵa negiz­del­­gen jańa tehnologııalar mem­­­­le­ketimizdi jańa belesterdi ba­ǵy­n­dyrýǵa septesedi.

Serik TURBEKOV,
Ońtústik Qazaqstan oblysy
aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy