Sonyń biri de biregeıi - jergilikti jurt «Bes saýsaq» atap ketken Qatonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Chernovınsk orman sharýashylyǵy aýmaǵyndaǵy, Aqqaınar aýyldyq okrýgi Maraldy aýylynyń shyǵysyna qaraı 3 shaqyrym jerde ornalasqan granıtti jartas. Jergilikti jýrnalıst Shamıl Bagaýtdınov Ulttyq park mamandary oń jaq qoldyń bes saýsaǵyna uqsas alyp saýsaqtardyń kólemin ólshep shyqqanyn jazady. Bas barmaqtyń eni – 60 sm,uzyndyǵy 160 sm, balań úırektiń eni - 80 sm, uzyndyǵy – 309 sm, ortan terektiń eni – 70 sm, uzyndyǵy - 330 sm, shyldyr shúmektiń eni – 80 sm, uzyndyǵy 260 sm, kishkene bóbektiń eni – 75, uzyndyǵy 250 sm.
Búginde bir ǵana otbasy qalǵan Maraldy aýyly mańyndaǵy tabıǵattyń tylsym eskertkishiniń qupııasy áli kúnge ashylmaı keledi. «Bes saýsaqtyń» naqty qashan salynǵanyn, qaı ýaqyttan beri turǵanyn naqty eshkim bilmeıdi. Biraq boljam, dolbar kóp. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi Qatonqaraǵaı aýdandyq fılıalynyń dırektory Oralǵazy Qajaev tasqa qashalǵan eskertkish neolıt dáýirindegi ejelgi músinshilerdiń, sáýletshilerdiń qolynan shyqqan týyndy bolýy múmkin dep esepteıdi. «Bul jerdi bala kezimnen bilemin. Buryn asa mán bermeıtin edik. Endi-endi kóńil bólip,zertteı bastadyq. Adam saýsaǵyna uqsas bul kórinisti tabıǵat qubylystarynan bolǵan beıne deýge sený qıyn. Iаǵnı bizge petroglıfterdi qalaı qaldyrsa, bul beıne de solaı jetken. Meniń oıymsha, saýsaq izderi áldebir quralmen tasty uńǵylap jasalmaǵan, ol tasty jibitetin qandaı da bir qyshqylmen salynǵan sekildi. Árıne ol qyshqyldy jasaý ádisi bizdiń ǵasyrǵa jetpeı qalǵan. Bul ejelgi dáýirdegi tehnologııanyń qanshalyqty jetik bolǵandyǵyn bildiredi», - deıdi ol.
Oralǵazy Qajaev bul jerdi óńirdiń kıeli oryndar kartasyna engizý jóninde oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine usynys jiberilgenin, olar bul usynysty oblystyq komıssııaǵa joldaǵanyn, alaıda tizimge enbeı qalǵanyn aıtty. «Komıssııa «Bes saýsaq» tabıǵı eskertkish emes, eshqandaı ǵylymı negizdeme joq dep tizimge engizbegen sekildi. Degenmen de aldaǵy ýaqytta bul jer ǵylymı turǵydan zerdelenip, ǵalymdar, arheologtar men tarıhshylar nazaryna alynsa deımiz. Bálkim týrısterdi tartyp, týrıstik nysanǵa aınaldyrýǵa bolatyn shyǵar», - deıdi fılıal dırektory.
Ulttyq parktiń ekologııalyq aǵartý jáne týrızm bóliminiń bastyǵy Aleksandr Kobzevtyń aıtýynsha, keıbir jerdegi saýsaq izderiniń tereńdigi 10 santımetrden asyp ketetin kórinedi. «Jergilikti turǵyndardyń keıbiri bul saýsaq izderin «Paıǵambardyń qoly» dep te atap júr. Osydan birneshe jyl buryn osynda kelgen kanadalyq saıahatshy bul izdi kórip, óz jerinde de osyndaı saýsaq izderi bar ekendigin, biraq onyń sol jaq qoldiki, biraq kólemi budan úlkenirek ekenin aıtyp ketipti. Murajaı mamandarynyń aıtýynsha, kezinde bireýler bul alaqannyń tómengi jaǵyn qazyp kórmekshi bolǵan eken. Alaıda jergilikti halyq qarsylyq tanytyp, qazdyrmapty», - deıdi Shamıl Bagaýtdınov.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany
Sýret Qatonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń jeke muraǵatynan alyndy
