Ádebıet • 20 Aqpan, 2018

Esqara atanyń amanaty

291 retkórsetildi

Ulytaýdyń tústigine qaraı qojyraı jaıylǵan qyrqaly-qolattyń bir bıigi Shaǵyraıdyń kúngeı betin mekendegen el aǵasy Esqara deıtin baı ótken. Esekeń elge syıly, eskiniń jolyn berik ustanǵan jan eken. Jaryqtyq sonaý Buqardan molda aldyryp, eldiń bala-shaǵasyna hat tanytyp, sharıǵat jolyna jattyqtyrypty. Jalǵyz uly Qabdoldany da sonda jiberip oqytqan. Tipten, qoıshy-qolańnyń aqysyn jemeı, mal-dúnıesiniń sadaqa-zeketin eldegi kedeı-kepshikke úlestirip otyrǵan.  

Biraq ótken ǵasyrdyń bir náýbeti baıtalaý (kámpeske) naýqany Erqarany aınalyp ótpedi. Osyndaı zaýaldyń ja­qyndap kele jatqanyn ańdaǵan baı birneshe jyldyń aldynda senimdi adamdar arqyly úıir-úıir jylqysyn Atbasarǵa sattyryp, ol aqshany altyn-kúmis buıymdarǵa aınaldyryp tyǵyp tastaǵan bolatyn.

Baıdyń malyn talaýǵa kelgen belsendiler «jylqylaryńdy qaıda jasyrdyń dep álek salady». Baı aıtady:

– Malymnyń qalǵany osy, senbeseń myna jurttan sura, – dep qamshynyń ushymen talaýǵa túsken maldy qosaqtap máz-máı­ram bolyp jatqan tobyrdy nusqaıdy.

Belsendiler «dúnıesin jasyrdy» degen jeleýmen Esqara men balasy Qabdoldany aıdap ketedi. Sol ketkennen ákeli-bala­ly ekeýi ıtjekennen bir-aq shyǵypty.

Tumanǵa tunshyqqan jynys orman, besataryn kezengen soldat, dámi sý tatyǵan suıyq kóje. Keshikpeı aýrý meń­degen aqsaqal dúnıeden óter bolady. Qal ústinde jatqan áke ulyna aıtady:

– Balam, bul jerden aman shyqsań elge bararsyń, sen Buqar ketkende men jyl­qylardy zatqa aınaldyryp, kúzeýliktegi kóń qoranyń syr­tyn­daǵy jyqpyldy betkeıge jasyryp edim. Bul múlikti sen tabasyń. Oǵan esh­qandaı kúmánim joq. О́ıtkeni men Alla­nyń úkimin qalt etkizbeı yqylaspen atqarǵan adammyn. Mal-múlkimniń zeketin bererde, ishindegi jaqsysyn, sapalysyn tańdadym. Jıǵan dúnıeme bir mysqal aram aralas­tyr­ǵan joqpyn. Mundaı dúnıe urpaǵyma buıyrmaýy múmkin emes, − dep amanattaıdy. − Biraq − deıdi Esqara ata: – sol dúnıeni sen de adal jumsa!

Qabdolda ákesiniń múrdesin arýlap, ózi janazasyn shyǵaryp, tatar zıratyna jerleıdi. Kúnderdiń kúninde bostandyq alyp eline keledi. Zaman ózger­gen, halyq kolhozdasqan, eski kózderdiń kóbi jer aýyp ketken... Ádil deıtin jamaǵaıyny kolhozdyń qoıyn baǵady eken. Sonyń úıinde kómekshi shopan atanyp júrip jatady. Bir-eki jyl ótken soń, eldiń jaı-japsaryna qanyǵyp, qolyna qujatyn alyp, ózi biletin Bu­qar jaqqa ketýdi oılaıdy. Bi­raq ákesiniń qal ústinde jatyp aıtqan «mal-dúnıeme bir mysqal aram aralastyrǵan joq­pyn. Onyń urpaǵyma buıyr­maýy múmkin emes...» degeni kó­keıinde jań­ǵyryp turdy da qoıdy.

Sodan bir kúni tańnan turyp, duǵa-tilegin jasap, ákesi ama­nattaǵan dúnıeni iz­dep shyǵady. Kún kóterile kóń qorany tabady. Jaıylyp jatqan jyqpyl tastar. Munyń qaı jerinen izdemek. Daǵdaryp turǵanda qar­sy aldyna kishkentaı torǵaı kelip qona qalmasy bar ma. Shyryldaǵan daýsy jy­laǵan balaǵa uqsaı ma qalaı...

Bir attap edi torǵaı ushyp baryp áýdem jerdegi tastyń ústine qonady. Qabdolda taıap barsa taǵy ushady. Biraq uzap ketpeıdi. Osylaı torǵaı ushady, qonady, Qabdolda qalmaı eredi... Munda bir hıkmet baryn Qabań da túsine qoıady. Torǵaı ushyp baryp jalpaq tastyń ústine qonady da, «men mindetimdi atqardym» degendeı, aspanǵa shanshyla kóterilip, joq bolyp ketedi.

Qabdolda jalpaq tasty qoparyp qalsa, astynda qurym kıizge oraǵan ákesiniń dúnıesi jatyr. «Buıyrǵan ketpeıdi, qýǵan jetpeıdi», degen osy eken-aý. Keshikpeı Qabdolda Esqa­ra­uly elimen qoshtasyp Bu­qar jaqqa kóshedi. Sonda júrip úılenedi, turmysy jaman bolǵan joq, 1970 jyldary dúnıeden ótken eken, urpa­ǵy táýelsizdikten keıin elge oral­dy. Qazir bári úlken kásip ıeleri.

Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Berdibek Saparbaev Aqtaý emhanalaryn aralady

Medısına • 11 Qazan, 2019

NZM IýNESKO syıaqysyna laıyq dep tanyldy

Qazaqstan • 11 Qazan, 2019

Oralda «LATYN FEST» jastar forýmy ótti

Aımaqtar • 11 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar