Qazaqstan qashannan da ulttar dostyǵynyń altyn besigi sanaldy. Aırandaı uıyǵan tatýlyq pen birliktiń, yntymaq pen berekeniń uıytqysy bola bildi. Qazaq halqy óziniń dalasynyń keńdigindeı, babasynyń órligindeı darhan halyq. Taǵdyrdyń túrli synaǵyn bastan keshken halyqtar jan-jaqtan aǵylyp kelgende, baýyrmaldyq tanytyp, barsha jurttyń balasyna qushaǵyn keń ashty. Olar qazaq dalasynda ósip-órkendep, keńge qanat jaıdy. San taraý taǵdyrlar kóktemde búr jarǵan gúldeı osy qutty daladan baqyt tapty. Sondyqtan kóktem mezgiliniń alǵashqy kúni alǵys kúni dep jarııalanýy tegin emes. Bul kún qorshaǵan álemińe, jaqyndaryńa júregińnen shyqqan jarqyn tilegińdi jetkizip, aq adal alǵysyńdy bildirip, Otan ananyń perzenti ekenińdi sezindiretin kún.
Naǵyz alǵys – jyly júrekten, rııasyz kóńilden shyǵatyn ádemi sezim. Bul adam balasynyń búkil jan dúnıesiniń aınasy ispetti. Ortaq Otanymyzdy mekendegen túrli etnos ókilderiniń barlyǵy bul kúni qasıetti qazaq dalasyna, baýyrmal qazaq halqyna alǵysyn bildiredi. Qysyltaıań kún týǵanda tarydaı bytyrap kelgenderdi qonaqjaılyqpen qarsy alýy qazaq jurtynyń júreginiń darııadaı keńdigin ańǵartsa kerek. Olar osy jaqsylyqtyń barlyǵyn alǵys alý úshin emes, adamdar arasyndaǵy izgilik pen janashyrlyqtyń kerýeni toqtamasyn dep jasady. «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» deıtin hakim Abaı sózinen tereń tamyr alǵan ár qazaq balasy obal men saýaptyń, jaqsy men jamannyń parqyn bir kisideı biledi.
Babalarynyń ata-jurtynda shat-shadyman ómir súrip jatqan meniń atalarym da basqa kúrdter sııaqty ótken ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldary el basyna ekitalaı kún týǵanda, sol kezdegi saıasattyń, halyqtar arasyndaǵy qaqtyǵystardyń salqynymen týǵan topyraǵyn qııýǵa májbúr bolypty. Ol kezeńderde kúrdterdiń bir bóligi Ázerbaıjandy, endi bir parasy Grýzııa men Armenııany panalady. Bas biriktirip, týǵan topyraǵyna qaıta oralar dep qaýiptengen Stalın 1937 jyly halqymyzdy tarydaı bytyratyp jan-jaqqa kóshirdi. Tarıh paraǵynda ashylmaǵan qanshama qatparly syr bar. Jurtymyz jan aıarlyq aýyr haldi bastan ótkerdi. Qys aılarynyń qaqaǵan aıazynda ózimen birge dúnıe-múlkin de alyp ketýge ruqsat bermeı, vagondarǵa tıep Ortalyq Azııaǵa attandyrady. Jol azabynan qanshama qarttar men beıkúná sábıler qyryldy. Osyndaı júk vagondardyń birimen meniń ata-anam da ózderi úshin múlde beıtanys Qazaqstanǵa keldi. О́zderi de qıyn kúıdi bastan ótkerip jatqan qazaqtar eshteńege qaramastan, ashyqqanǵa jarty nanyn bólip berip, taryqqanǵa shekpenin sheship berdi, endi biri óz úılerine panalatty.
Sekseninshi jyldardyń sońynda armıandar men ázerbaıjandar arasyndaǵy qaqtyǵys órship turǵan shaqta, buǵan múlde qatysy joq kúrdterdiń basyna ala bult úıirildi. О́ıtkeni kúrdterdiń Alıev, Mamedov degen sııaqty birqatar famılııalary ázerbaıjandarǵa uqsaıtyn. Bizdiń halyqty negizsizden- negizsiz ázerbaıjandar dep sanaǵandyqtan, qaıta meken aýystyrýǵa týra keldi. Biz Qazaqstandy tańdadyq.
Bul kezde ákem dúnıeden ótken. Anamnyń sondaǵy aıtqan bir aýyz sózi áli kúnge esimde. Ol maǵan qarap turyp: «Qazaqstanǵa kettik, ol jerdiń halqy óte jaqsy, basymyzǵa is túskende olar bizge kómek qolyn sozǵan bolatyn» degen edi. Bir jaǵynan osynda turyp jatqan tanys kúrdter de bar edi. Olardyń ishinde kúrdterden shyqqan tuńǵysh akademık Nadır Nadırov, halyqqa qadirli aqsaqal Ape Zııa Badyrhan, Qazaqstannyń qurylys salasynyń maıtalmany Shırın Mýstafaev sııaqty azamattar bolatyn. Olardyń barlyǵy Qazaq elinde eleýli eńbek etti, Qazaqstandy Otanym dep sanady.
Qıly kezeńderde jan-jaqqa shashyraǵan halqymyz ár ulttyń arasynda júrip óziniń ata-dástúrinen, ana tilinen ajyrap qala jazdaǵany bizdi qatty alańdatty. Osy olqylyqtyń ornyn toltyryp tarıhymyzdy tiriltip, ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtaý úshin Qazaqstan halqy Assambleıasyna qarasty óz qaýymdastyǵymyzdy qurdyq. Tamyrymyzǵa qaıta qan júgirgendeı boldy.
Halyqtardyń birligin saqtap, dostyǵyn nyǵaıtýda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń alatyn orny erekshe. Assambleıa kóptegen dástúrler men mádenıetti bir arnada toǵystyrǵan bizdiń ortaq úıimizge aınaldy. Qasıetti qazaq jazırasyn mekendegen barsha qandastarymnyń atynan Uly Dala eline, Elbasyna rııasyz kóńilden alǵys bildiremin. Bárimizdiń ortaq maqsatymyz Qazaqstanymyzdyń gúldenýi bolashaq urpaqtarymyzdyń jarqyn ómiri.
Rahmet saǵan, Uly Dala eli...
Knıaz MIRZOEV,
«Barbang» Qazaqstan kúrdteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń múshesi, akademık
* * * * *
Alǵysym sheksiz
Árbir adamnyń óziniń ereksheligi, qyzyǵýshylyǵy men senimi bar. Biraq bizdiń barlyǵymyzdy bir nárse biriktiredi. Bul – tatý-tátti ómir súrýge degen qulshynys. Osy úshin bizge bir-birimizge degen toleranttylyq pen tózimdilik aýadaı qajet. Alǵys aıtý kúniniń eń negizgi maqsaty osy bolsa kerek.
Men búgin barsha Qazaqstan halqyna, osynda turatyn kúlli azamattarǵa beıbitshilik pen kelisimde ómir súrip jatqanymyz úshin alǵys aıtqym keledi. Munyń barlyǵy N.Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda múmkin bolyp otyr.
Meniń ultym – tatar, joldasym – orys. Ultymyz ártúrli bolǵanymen bul bizdiń otbasyn quryp, bala tárbıeleýimizge kedergi keltirgen joq. Joǵary bilimdi Reseıde aldym, biraq bul meniń Qazaqstanda ómir súrip, jumys isteýime esh qıyndyǵyn týǵyzǵan joq.
Bizdiń qoǵamda ultyna, nanym-senimi men bilim deńgeıine qaramastan, adamdar bir-birine qurmetpen qaraıdy. Men Elbasynyń «Bul kún barsha qazaqstandyqtyń bir-birine degen meıirimdiliginiń, dostyǵy men qurmetiniń jarqyn meıramyna aınalýy tıis» degen sózimen tolyqtaı kelisemin. Osyndaı keńpeıildi halyqtyń arasynda ómir súrip jatqanyma árqashanda alǵys aıtamyn.
Elena MAKSIýTA,
Joǵarǵy sottyń sýdıasy
