Osynaý er minezdi áıel basqaratyn ujym Keńtarlaý aýylynan Boǵasqa deıingi 161 shaqyrym joldy kútip-ustap, jazdyń aptaby, qystyń qaqaǵan aıazy men at qulaǵy kórinbes aqtútek boranynda qardan tazalaıdy. Jazda jeli, qysta borany tynbastan soǵatyn ataqty Baıbýra asýy arqyly júretin jolaýshylardyń qaýipsizdigine de osy kisi jaýapty.
Taksısterdiń «qazgıdrometi»
Búginde jasy alpysqa qaraǵan keıipkerimiz eshqashan bastyqpyn dep basyn kókke kóterip, kabınetinde omalyp otyrǵan emes. Qashan kórseń jol boıynda, qashan kórseń jumysshylarymen birge aq qar, kók muzda qarǵa batqan, aıaz qaryǵan jolaýshylardyń qasynan tabylady. Taksısterdiń «qazgıdrometi» de osy kisi. Olar jolǵa shyǵar aldynda eń áýeli Gúlderaıǵa telefon shalyp, mán-jaıdy biledi. Joǵaryda aıttyq qoı, «taksısterdiń barlyǵyn tanıdy, tipti kólikteriniń nómirlerine deıin jatqa biledi» dep. Iá, dál solaı. «Zaısannyń taksısteriniń kóbi «Toıota» men «Kamrımen», Tuǵyldyń taksısteri negizinen «Folsfagen» men «Granta», arasynda «Kamrı» de bar, al Aqjardyń jigitteri «Kamrı» men «Grantamen» júredi. Taksısterdiń bárimen dospyn desem artyq aıtpaǵan bolarmyn. 8 naýryz meıramynda ǵana emes, basqa da merekelerde gúlderin ákep, quttyqtap jatady. О́tken jyly Jańa jylda Zaısannyń taksısteri «Áıel baqyty» degen gúldi syıǵa tartty. «Semeı – Zaısan», «Zaısan – О́skemen», «Zaısan – Astana» baǵyttarynda júretin avtobýs shopyrlarynyń da barlyǵyn tanımyn. Biz úshin eń qıyn, eń aýyr mezgil – qys ýaqyty. Qandaı jaǵdaı bolsyn jolaýshylardy dalada qaldyrmaýǵa tyrysamyz. Eń bolmaǵanda jyly jerge jetkizip, ystyq tamaǵyn beremiz. Jolaýshylar 24 saǵat tynym tappaımyz. Keıde túngi saǵat úshte, tórtte, beste qońyraýlatyp jatady», – deıdi G.Muhamadıeva.
Ár qystyń ózindik qıyndyǵy, ózindik beıneti bar desek te, 2001, 2010 jáne 2015 jyldardaǵy qys jolshy áıeldiń esinen ketpeıdi. Ásirese 2015 jyldyń 24 jeltoqsanynan 2016 jyldyń 16 qańtaryna deıin, ıaǵnı 20 kúnge jýyq toqtaýsyz, tópeleı jaýǵan qasat qardy, bórideı ulyǵan borandy qalaısha umytsyn?! «Kólikter tek taptalǵan jalǵyz jolmen kerýen bolyp, biriniń artynan biri júrip otyrdy. 400-500 mashınany ózimiz bastap baryp, ózimiz qaıta ákelip júrdik. Kúndiz-túni qyzmet kórsettik. Sol kezderi túngi saǵat 2-de 40 mınýt dalada jalǵyz qalǵanym bar. Áýeli qar arshyǵysh shnekorotormen joldy tazalap avtobýstardy alǵa jiberdik. Odan keıin toǵyz jeńil mashınany de jolǵa saldyq. Eń sońynda turǵan kólikte jalǵyz otyrǵan jigitke: «meni kút, ketip qalma» dep eskerttim de, mashınasyn ıterip jiberdim. Qyzyq bolǵanda álgi jigitim aldy-artyna qaramaı bir-aq tartsyn. Qýyp jeteıin desem, 7 shaqyrymdaı jer. Aqyry Kókpektige qaraı ketken shnekorotordyń izine túsýge týra keldi. Dala aqtútek boran. Túk kórinbeıdi. Áıteýir koleıadan shyqpaıyn dep aıaǵymen qardy tepkilep otyryp, qýyp jettim. 2 shaqyrymdaı júrippin. Jetýin jetip esigin tarsyldatsam ashpaıdy. Bir zamanda ashty-aý áıteýir. Shnekorotordyń shopyry meni kórip: «Apaı, qaıdan júrsiz?!» dep shalqasynan túse jazdady. Nesin aıtasyń, talaı qyzyq bastan ótti ǵoı», dep eske alady áńgimelesýshimiz sol bir qaharly qysty.
Qyzyq demekshi, 2012 jyldyń qysynda mynadaı qyzyq bolypty. Ádettegideı qatty boran. 30 gradýs aıaz. Borannyń ekpini, qardyń qalyńdyǵy sonsha aq ulpa 40 mınýtta «KamAZ»-dyń terezesine deıin jetipti. Oıynda eshteńe joq keıipkerimiz «ÝAZ» mashınasynan túsedi de qarǵa kómile bastaǵan «KamAZ»-dardyń janyna kep, shopyrlaryna «sál shydańdar, qazir qar tazalaıtyn shnekorotor keledi» demeı me? Osyny aıtyp, «ÝAZ» mashınasyna kelse ishine bir emes, toǵyz adam kirip alypty. Onymen qoımaı: «Siz kimsiz? Kórmeısiz be? Oryn joq» dep renjipti jyly jerge jaıǵasyp alǵan bir áıel.
Qansha adamdy qar qursaýynan qutqardy?
«40 jyl az ýaqyt emes qoı. Osy ýaqyt muǵdarynda qansha adamdy qar qursaýynan qutqardym dep oılaısyz?» dep suradyq. «Talaı adamǵa kómektestik qoı. Rızashylyǵyn aıtyp, shyn peıilmen úılerine qonaqqa shaqyryp jatady. «Keıde oılaımyn, sol kisilerdiń bárin aralasam 5-6 jyl úıde qonbaıtyn shyǵarmyn» dep (kúledi). Máselen, 2015 jyly bir kúnde 6 avtobýs toqtap turdy. Árqaısysynda 30 adamnan. Buǵan toǵyz jeńil kólikti qosyńyz. Mundaı sátter keıde kúnine eki ret bolady. Ondaı kezde qansha adamdy qutqardym demeısiń, tek jolaýshylarǵa kómektesýdi, tezirek qar qursaýynan shyǵarýdy ǵana oılaısyń. Endi shamamen, oı mólshermen 8-9 myń adamǵa járdemdesken shyǵarmyn dep topshylaımyn», dep qysqa qaıyrdy.
Kólikterdi qar qursaýynan qutqaratyn Gúlderaı Muhamadıeva kez kelgen tehnıkanyń da tilin biledi. Úıde omalyp otyra almaıtynyn, dalada, taza aýada júrgendi táýir kóretinin, kólikpen kúnine 700 shaqyrymǵa deıin júre alatynyn aıtady. Kólikti de talǵamaıdy. «KamAZǵa» da, shnekorotorǵa da, «K-700»-ge de otyryp júre beredi.
Táýlik boıy tynym tappaıtyn keıipkerimiz tórt aýdannyń taksısterin ǵana emes, ózine qarasty jol aýmaǵyndaǵy ań-qustardyń túr-túsin, sanyn da jatqa biledi. «Ara-tura bulandy kórip qalamyz. Qazir Baıbýranyń ishinde úsh arqar júr. Elikter Boǵas jaqta. Olardyń qaı ýaqytta sýatqa keletinine deıin bilemin. Qarsaq pen qoıandardy da jıi kezdestiremin. Ań shirkin tabıǵattyń kórki ǵoı. Keıbir jolaýshylar jol boıyndaǵy ań, qus músinderin, basqa da eskertkishter men jol belgilerin atyp, bastaryn julyp ketedi. Ony jaı adamdar istemeıdi, myqtylar isteıdi. Muny jazbaı-aq qoıyńyz. Jol ústine qoqys tastap ketetin adamdar da bar. Erteńinde sol qoqys jol tazalaıtyn kólikterdiń qurylǵylaryn zaqymdap jatady», dep tórt aıaqtylardan bastaǵan áńgimesin sanaly eki aıaqtylardyń sanasyz áreketterine kijinýmen túıindegen.
Bul kisini taksısterdiń bári biledi dedik qoı. Buǵan eshqandaı kúmánimiz bolmasa da telefon arqyly bir-eki taksıspen sóılestik. Zaısan men О́skemenniń arasynda júretin taksı Daıyrbek Qanapııanov jolshy áıeldi 15 jyldan beri tanıdy eken. «Mundaı adamdar kemde-kem. Júz jylda bir týa ma, týmaı ma? Ol kisiniń jaqsylyǵyn aıtyp taýysa almaspyz. Tarbaǵataı, Zaısannyń taksısteriniń kez kelgeninen sura. Bári aıtyp beredi. Jaýyn-shashynda, aq tútek boranda traktorda da, greıderde de ózi otyrady. Árkez jumysshylarymen birge júredi. Áı, er adamdardyń ózi búıtip júre almaıtyn shyǵar. Qoldan kelgen kómegin aıamaıdy. Únemi telefon soǵyp otyramyz. Bizden suraıdy: «Joldyń ana bóliginde ne bop jatyr? Myna bóliginde ne bop jatyr?» dep. Bárin aıtyp beremiz. Kelgende traktor jumys istep jatady. Ol kisige qatysty jol aýmaǵy qashan kórseń ashyq ári taza bolyp turady», deıdi ol.
20 jyldan beri Semeı qalasy men Kókpekti aýdany arasynda júretin Talǵat Ábıkenov te aǵynan jaryla lebizin bildirdi. «О́z jumysyn óte jaqsy biledi. Jáne úlken jaýapkershilikpen qaraıdy. Túnde bolsa da ózi júredi. Bul kisiniń tehnıkalary kúndiz-túni bir tynym tappaıdy. Joldyń qıynshylyǵyn umyttyq desek te bolady. «Qaı jerde qar bar, qaı jerde muz bar?» dep bizden bárin táptishtep surap otyrady. О́te rızamyz. Gúlderaı Muhamadıevany jurttyń bári syılaıdy, qurmetteıdi. Basqa aýdannyń taksısshi jigitteri «bizdegi joldyń bastyqtary da osyndaı bolsa ǵoı» dep armandap otyrady. Taksıster qolymyz qalt etkende jylyna bir márte bas qosyp, jınalatynymyz bar. Sondaı kezde Gúlderaı apaıymyzdy mindetti túrde shaqyryp, alǵysymyzdy aıtamyz. Ol kisisiz bizdiń jumysymyz júrmeıdi. Sondyqtan áli de eńbek etip júre berse deımiz», deıdi kókpektilik taksıst.
P.S. Maqalany redaksııaǵa jiberer aldynda bir derekti anyqtaıyn dep telefon shaldym. Sóz arasynda ózi týraly birneshe taksıspen sóıleskenimdi jetkizip: «Zaısandaǵy Daıyrbek aǵa men Kókpektidegi Talǵat Ábıkenov sizge sálem aıtty», dedim. «A-a, Daıyrbek pe, onda 292 nómirli «Kamrı». Talǵat 115 nómirli «Grantamen» júredi» dedi jaı ǵana.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kókpekti aýdany
