Qazirgi tańda adamı kapıtal – qoǵamnyń áleýetin anyqtaýshy negizgi faktorlardyń biri. Álemniń damyǵan elderiniń tájirıbesi adamı kapıtalǵa salynǵan ınvestısııanyń bolashaqta mol tabys ákeletindigin dáleldep otyr.
Álemdik bank kórsetkishterinen álem memleketteriniń ulttyq baılyǵynda adam kapıtalynyń alatyn úlesi joǵary ekendigin kórýge bolady. Mysaly, álemniń 192 memleketiniń ulttyq baılyǵyndaǵy jeke kapıtaldyń úlesi – 16 paıyzdy, tabıǵı resýrstar – 20 paıyzdy, al adamı kapıtal 64 paıyzdy quraıdy. Al bul kórsetkish AQSh-tyń ulttyq baılyǵynda 76 paıyzǵa teń.
2017 jylǵy málimet boıynsha 186 memleket ishinde adam damýynyń ındeksi jóninen Qazaqstan 56-shy oryndy ıelendi.
Adamı kapıtaldyń sapasy bilim berýdiń sapasyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan joǵary bilim berý júıesinde jasandy ıntellektimen jáne «úlken derektermen» jumys isteý úshin aqparattyq tehnologııalar boıynsha bilim alǵan túlekter sanyn kóbeıtý qajettigi týyndap otyr.
Álem sońǵy onjyldyqta sıfrly tehnologııaǵa negizdelgen jańa tıptegi ekonomıkaǵa kóshýde. Qazirgi ýaqytta aqparattyq tehnologııalar men sıfrly transformasııa básekege qabilettilik pen tehnologııalyq ózgeristiń negizgi faktory bolyp sanalady.
Bilim berý salasyndaǵy qyzmetkerler arasyndaǵy baılanysty ońtaılandyrý úshin prınsıpti jańa aqparattyq-bilim berý alańyn qurý maqsatynda M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıteti «Sıfrly ýnıversıtet» tujyrymdamasyna kóshý bastamasyn kóterdi.
Ýnıversıtettiń keshendi sıfrlandyrý qyzmeti strategııalyq mindetterdiń biri bolyp belgilengen. Tujyrymdamany júzege asyrý arqyly stýdentter úshin sapaly bilim alý múmkindigin arttyrý, suranysty qanaǵattandyrý deńgeıin arttyrý jáne jemqorlyq qaýpin tómendetýge qol jetkizý kózdelýde.
Sheteldik joǵary oqý oryndaryn, transulttyq korporasııalardy tartý arqyly sıfrly ekonomıka úshin suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmuny jańartylyp, jańa bilim berý baǵdarlamalar ázirleýge múmkindik berildi.
Qazirgi tańda ýnıversıtet Portýgalııa memleketiniń Bragansa polıtehnıkalyq ınstıtýtymen «Aqparattyq júıeler» mamandyǵy boıynsha birlesken bilim berý magıstrlik baǵdarlamasyn ázirleýdi tabysty aıaqtady. Sondaı-aq qazirgi tańda ınstıtýtpen birlesken qosdıplomdy bilim berý baǵdarlamasy boıynsha aımaq pen respýblıka úshin asa qajet «Hımııalyq ınjenerııa» mamandyǵy boıynsha magıstranttar bilim alýda.
Taraz memlekettik ýnıversıtetinde 2017 jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha qanatqaqty rejimde «Mehatronıka» mamandyǵy ashylyp, birinshi kýrsqa alǵashqy stýdentter qabyldandy. Elbasy aıtqandaı, ýaqyt barysymen kóptegen mamandyqtar eńbek naryǵynda suranysqa ıe bolmaı qalady. Zaman talabyna sáıkes jańa mamandyqtarǵa qajettilik týady. Qazaqstanda joq sondaı mamandyqtardyń biri – «Mehatronıka». Mehatronıka – elektrotehnıka, mehanıka, kompıýterlik jáne aqparattyq tehnologııalardy biriktiretin ınjenerııanyń jańa salasy. Osy mamandyq boıynsha stýdentter alǵashqy eki jyldy bizdiń ýnıversıtette, al sońǵy eki jyldy Polsha Respýblıkasyndaǵy Lıýblın polıtehnıkalyq ýnıversıtetinde jalǵastyryp, eki memlekettiń dıplomyn alatyn bolady. «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysynda «Mehatronıka» asa qajetti mamandyqtardyń biri bolady.
Sonymen qatar tehnıkalyq mamandyqtarǵa qosymsha granttar bólinip, olardyń sany 11 myńǵa jetkizilýi – biz kópten kútken sheshim bolatyn. Sońǵy 5-6 jyldyń ishinde tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha memlekettik granttyń quny ózgergen joq. Memleket tarapynan 1 jylǵa tehnıkalyq mamandyqta oqyp júrgen stýdentke 349 400 teńge bólingen, ıaǵnı bul ulttyq ýnıversıtetterden 2 ese, al pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynan 1,5 ese az. Tehnıkalyq mamandyqtar gýmanıtarlyq, ekonomıkalyq, zańgerlik jáne pedagogıkalyq mamandyqtarmen salystyrǵanda materıaldyq resýrstardy kóbirek qajet etetinin jaqsy bilemiz. Sondyqtan da Elbasynyń tehnıkalyq jáne aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boıynsha barlyq joǵary oqý oryndary granttarynyń qunyn ulttyq joǵary oqý oryndarynyń granttary deńgeıine deıin kóterý kerek degen tapsyrmasy bizdi asa qýantty.
Qoryta aıtsaq, Elbasynyń usynystary joǵary oqý oryndarynda ınnovasııalyq bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa, jastardyń bilim deńgeıi men ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, olardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Mahmetǵalı SARYBEKOV,
M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń rektory
