Jıyndy ashqan G.Isımbaeva Elbasy Nursultan Nazarbaev qoǵamdy sıfrlandyrý prosesin ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin qalyptastyrýdyń asa mańyzdy tetigi retinde aıqyndaǵanyn atap ótti. Sondaı-aq ol bilim berý júıesin sıfrlandyrý árbir qazaqstandyq úshin tıimdi orta qalyptastyrýǵa baǵyttalýy kerektigine toqtaldy.
Odan ári bilim berý júıesin sıfrlandyrýǵa kedergi bolyp otyrǵan birqatar máselelerdi atady. Vıse-spıkerdiń pikirinshe, bilim berý aqparattyq júıelerin memlekettik organdardyń basqa da júıelerimen ıntegrasııalaý boıynsha jumystardyń deńgeıi tómen. Bilim berý uıymdarynyń jetkiliksiz jaraqtandyrylyp, mektepterde, ınternet jelisine qosylý jyldamdyǵynyń tómendigi mańyzdy problemaǵa aınalyp otyr. Sondaı-aq G.Isımbaeva bilim berý júıesin sıfrlandyrýdy qoldaý boıynsha biryńǵaı operatordyń joqtyǵyna qynjylys bildirdi. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııa ınfraqurylymyn qamtamasyz etý úshin biryńǵaı tehnıkalyq talaptardyń bolmaýy, kásibı quzyrettilik deńgeıiniń tómendigi de sóz boldy.
Buǵan qosa ol «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasynda» bilim salasyna erekshe den qoıylǵanyn atap ótti. Elbasy Úndeýde bilim grantynyń sanyn kóbeıtý jáne jataqhana oryndaryn arttyrý jóninde mindet qoıǵany belgili. Tóraǵa orynbasarynyń aıtýynsha, bul – jastardyń joǵary bilim alýyna qol jetkizýdi kózdeıtin ilkimdi bastama.
Vıse-spıker jas býynnyń shyǵarmashylyq qabiletterin jáne synı oılaýyn damytý maqsatynda baǵdarlamalaýdyń daǵdylaryn qalyptastyrý úshin halyqaralyq tájirıbelerdi zertteý qajettigin eskertti. Bul baǵyt boıynsha bilim berý baǵdarlamasynyń mazmunyn únemi jańalap otyrý qajet. Sıfrlandyrýdaǵy negizgi maqsat – básekege qabilettilikti arttyrý, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, kez kelgen prosesti, qazirgi jaǵdaıda, oqý-tárbıe prosesin jedeldetý jáne jeńildetý, balalarǵa, ustazdarǵa, ata-analarǵa júktemeni azaıtý. Eń bastysy – bilim berý sapasyn arttyrý.
«Bizdiń balalarymyz halyqaralyq deńgeıde ártúrli salalarda, onyń ishinde jasandy ıntellekt jáne «aýqymdy derekter» jasaý salasynda básekege qabiletti bolýǵa tıis. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, «eldi sıfrlandyrý – bul maqsat emes, bul – Qazaqstannyń absolıýttik artyqshylyqqa qol jetkizý quraly». Búkil prosess júıelilikti, rettilikti jáne keshendi tásildi talap etedi. Taǵy bir másele – balalardyń densaýlyq jaǵdaıyna jańa tehnologııalardyń áseri. Balalardyń tehnıkamen jumys isteýi úshin ruqsat etilgen, qatań tekserilgen sanıtarııalyq-gıgıenalyq normalar bolýǵa tıis», dedi Májilis Tóraǵasynyń orynbasary.
Taqyryp boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev mınıstrlik bilim men ǵylymdy sıfrlandyrýdy damytý boıynsha orta bilim júıesinde aqparattandyrýdy damytý, bilim berýdi jáne ǵylymdy basqarý prosesin avtomattandyrý jáne IT mamandardy daıarlaý baǵytynda tıisti jumystardy atqaryp jatqanyn jetkizip, árbir baǵyt boıynsha naqty málimetterge toqtaldy.
Vedomstvo basshysynyń sózine qaraǵanda, bilim jáne ǵylym salasyn sıfrlandyrýdy damytý boıynsha 3 baǵytta jumys júrgizilip jatyr. Birinshisi – orta bilim júıesin aqparattandyrýdy damytý, ekinshisi – bilim berýdi jáne ǵylymdy basqarý prosesin avtomattandyrý, úshinshisi – IT mamandardy daıarlaý.
Orta bilim júıesin aqparattandyrýdy damytý boıynsha birqatar ózgerister engizilmek. Máselen, buǵan deıin «Informatıka» 5-shi synyptan oqytylsa, bıyl 3-shi synyptan bastalady. Al 5-11 synyptardaǵy osy pánniń oqytý baǵdarlamasyn qaıta qarastyrý josparlanyp otyr.
E.Saǵadıevtiń aıtýynsha, osyǵan baılanysty muǵalimderdiń biliktiligin, oqýshylarǵa roboto-tehnıkanyń qoljetimdigin arttyrý maqsatynda jumystar atqarylǵan. Qazirgi tańda úsh myńnan astam mektep pen oqýshylar saraıynda robotty-tehnıka boıynsha elektıvti kýrs engizilgen. Búginge deıin bes myńnan astam ustaz biliktiligin arttyrsa, bıyl úsh myńǵa jýyq muǵalimdi oqytý josparda bar.
«Mektepterdiń ınfraqurylymyn damytyp jatyrmyz. Qazirgi tańda mektepterdiń 99 paıyzy (6 960 mektep) ınternetke qosylǵan, onyń ishinde 62 paıyzy jyldam ınternetti qoldanady. Onyń jyldamdyǵy 4 Mbıt sekýndqa jetedi. Eki jarym myń mektepte (35%) Wi-Fi tartyldy. Barlyq mektepterge bilimland degen úsh tildegi ınnovasııalyq kontent berildi», dedi E.Saǵadıev.
Mınıstr keltirgen derekterge súıensek, 2016-2017 jyldary 14 myńnan astam mýltımedııalyq jıyntyq satyp alynǵan. Bıyl osy baǵytta respýblıkalyq bıýdjetten taǵy da alty mıllıard teńge qarastyrylǵan. Sonymen qatar 4 myńnan astam mektepte elektrondy kúndelik engizildi. Vedomstvo basshysy bul baǵdarlamany úsh jarym mıllıon adam qoldanatynyn jetkizdi.
«Muǵalimder júrgizetin qujattardy bekittik. Olar tek bes qujat toltyrady. Eger elektrondy júıege qosylsa, barlyǵyn elektrondy túrde júrgizýge múmkindigi mol. Osyǵan baılanysty tıisti buıryq qabyldandy. Aldaǵy ýaqytta muǵalimder ózderiniń fýnksııalaryna sáıkes emes jumystardy istemeý úshin barlyq deńgeıdegi basshylar muny óz baqylaýynda ustaý tıis», dedi E.Saǵadıev.
Mınıstrlik júrgizip jatqan ekinshi baǵyt – bilim júıesin basqarý prosesterin avtomattandyrý. Osyǵan sáıkes, balabaqshalarǵa kezekke turý jáne joldama berý kezegin avtomattandyrýdyń jańa standarty bekitildi. Mektepterge qabyldaý, ózara aýysý elektrondy rejimde iske asyryla bastaǵan kórinedi.
E.Saǵadıev úshinshi baǵyt – IT mamandardy daıarlaý boıynsha da birqatar jumystar jasalyp jatqanyn málimdedi. Onyń sózine saı, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy bilim sapasyn arttyrý maqsatynda ýnıversıtetter reıtıngi ázirlengen. Mundaı qadam joǵary oqý oryndarynda básekelestiktiń artyp, oqý sapasynyń jaqsarýyna járdemdesedi.
Budan keıin mınıstr bilim jáne ǵylym salasyndaǵy jańa sıfrlandyrý tujyrymdamasyn tanystyrdy. Osy joba aıasynda aqparatqa qoljetimdilik pen jedeldikti arttyrý kózdelgen. Sondaı-aq júıeni ashyq ári ádil etip, bilim sapasyn kóterý mindeti qoıylǵan. Tujyrymdamanyń taǵy bir baǵyty – «Big Data» júıesin quryp, onlaın taldaý jasaý.
Vedomstvo basshysy atalǵan jobany sátti aıaqtaýǵa qajet birqatar máselelerge toqtaldy. Eń áýeli, muǵalimder men oqýshylardy kompıýterlermen, noýtbýktermen, smartfondarmen jabdyqtaý qajet. Kelesi másele – bilim ordalaryndaǵy ınternet jelisine qoljetimdilik. «Joǵary jyldamdyqty ınternetpen mektepterdiń 62 paıyzy jabdyqtalǵan, qalǵany qosylmaǵan. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyna sáıkes, barlyq mektepterdi qosý boıynsha Úkimette naqty jospar bar», dedi mınıstr.
Sonymen qatar qoldanylatyn baǵdarlamalardyń mobıldik versııasy bolýy tıis. E.Saǵadıev bul baǵytta jumys bastalyp ketkenin jetkizdi. Taǵy bir sheshilýi tıis másele – derekterdi bir ortaǵa jınap, ıntegrasııa jasaýdyń qajettigi. Mınıstr bul baǵyttaǵy jumystyń byltyr bastalǵanyn, eki jyl ishinde ony aıaqtaý josparda bar ekenin málimdedi. E.Saǵadıev sóz sońynda depýtattardan birqatar normatıvtik qujattarǵa, «Bilim týraly» jáne basqa zańdarǵa ózgerister engizýdi surady.
Jıynda qosymsha baıandamany Májilis depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnar Iksanova jasap, salanyń birqatar máselelerine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, sıfrlandyrý bilim jáne ǵylym salasynyń qoljetimdiligin arttyryp, basqarýshylyq pen ákimshilik qyzmetin jetildirýge kómektesedi.
Otyrys barysynda depýtattar kóptegen ózekti suraqtardy alǵa tartty. Úkimettik saǵattyń nátıjeleri boıynsha arnaıy usynymdar qabyldandy.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
