Bizdiń qoǵamnyń aldynda qazaq qalamgerleriniń quny bir tıyn bolyp qaldy. Burynǵydaı kóshede eshkim tanymaıdy, shyǵarmalaryn oqymaıdy, teledıdardan sóılese tyńdamaıdy. Aqparat pen tehnıka jaryq jyldamdyǵyndaı damyǵan zamanda biz modernızasııalana almaı jatyrmyz. Naryqtyq aǵynǵa daıyn bolmaı shyqtyq. Qazir qoǵamǵa arzan sóz ben kóbik oı ótimdi. Keıde qoǵamdy da kinálaı almaısyń. Salmaqty oı men tereń sózdi qorytýǵa halyqtyń ýaqyty joq. Osyndaı kezderde ádebıet kerek pe degen pendeýı oı basyńa sart ete qalatyny bar. Sondyqtan bolar qazaq qalamgerleri qazir azdap únsizdeý. Biraq bul ýaqytsha kezeń dep oılaımyn. Bálkim, meniń sózderim Kobe Abeniń keıipkerindeı ózimshildeý sózder bolar.
Qazaq ádebıeti jańǵyryp, kitap satatyn agenttikter qurylsa, bizdiń de óz Mark Levıimiz, óz Koelomyz, Den Braýnymyz, Nıkolas Sparkimiz, Roýlıngimiz bolar ma edi dep oılaımyn. Barlyq ónerdiń, ǵylym-tehnıkanyń bastaýy ádebıette jatyr. Kitap naryǵyn jolǵa qoıyp, aınalamyzǵa qaraıtyn ýaqyt jetti. Endi keshikseń bir orynda kóp otyryp, jaý kelgende asyǵyp turam dep shalǵaıyn basyp qulaǵan ápendi-qazaqtyń kúıin kesherimiz haq.
Ataqty Gomer týǵan elde qazir aqyn joq dep jatady. Ras-ótirigin kim bilsin. Biraq jastar qazir osy kúngi kózi tiri álem aqyndarynan góri prozaıkterin kóbirek biledi, izdep oqıdy. Demek, álemde prozanyń baǵy janyp tur degen sóz. Bizde kerisinshe poezııa basym. Elimizdiń túkpir-túkpirindegi ádebı ortalarda aqyndar toptanyp júredi. Tam-tumdap óz betterinshe jazyp júr. Ádebıette eń qıyn da eń ońaı janr poezııa dep jatady ǵoı. Sodan baryp óz enshisin alǵan tuńǵysh baladaı biri proza, biri syn, biri basqaǵa baryp jatady. Keıde qazaq ádebıetindegi jas aqyndardy kórip, beıne bir olar startta turǵandaı elesteıdi maǵan. Álemdegi ádebıetke biz fentezı, ǵylymı-fantastıka, detektıv janrlaryn ıgere almaı jatqanda taǵy da kıberpank, LıtRPG deıtin janrlar qosyldy. Jastarymyzdy kompıýter oıynyna qumar, mıy suıylyp ketti dep aıyptap jatamyz. Sol oıyndardyń bastaýynda ádebıet turǵanyn, ǵylymı fantastıkalyq janr jatqanyn, aldymen kitaptar jazylyp, sol kitaptar jelisinde oıyndar qurastyrylǵanyn birimiz bilsek, birimiz bilmeımiz. Bulardyń damýyna Dmıtrıı Rýs, Mark Kýzmın, Nam Hı Son sııaqty jazýshylar súbeli úles qosyp júr. Jastardy kitapty qolyna almaıdy dep aıyptaı bergenshe oıynǵa jaqyn ba, sondaı janrdaǵy kitaptardy oqytaıyq, anaý qalamgerlermen tanystyraıyq. Osylaı aqyryn ádebıetke baýlıyq. Qoǵamdaǵy aǵymmen sanaspaýǵa bolmaıdy. Jastar jappaı kompıýterlik oıynǵa qumar bolsa LıtRPG janryn ózimizde damytyp jazaıyq, ol úshin joǵarydaǵy aıtqan starttaǵy jigitterdiń tomaǵasyn sypyryp qoıa bersek jetkilikti. Ádebıetpen birge basqa óner túrlerin de damytaıyq, ásirese kenje óner túri kınoǵa da kóńil bóleıik. Ádebıet, mádenıet jaǵynan aınalamyzben terezemizdi teńestireıik. Abaıdyń syny arqamyzǵa taıaq bop tıgeli qaı zaman. Qımyldaıyq. Esekti de ursań áýdemjer shabady emes pe?!
Tursynbek Bashar
Almaty
