Jıynǵa qatysýshylar aldynda sóılegen sózinde Elbasy táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda amerıkalyqtarmen birlesken kompanııany qurýǵa qalaı qol jetkizilgenin, Qazaqstan ekonomıkasynyń tiregine aınalǵan bul kelisimniń endi qurylǵan jas memleket úshin qanshalyqty mańyzdy bolǵanyn baıandady.
«Ken orny burynǵy Keńes odaǵy dáýirlep turǵan kezde 1979 jyly ashylǵan bolatyn. Ol óte tereńde jatqan álemdegi eń alyp kenishtiń biri edi. Ony ıgerý Keńes odaǵy kezinde qıyn boldy. Esterińizde bolar, tutanǵan 36 qubyrdy óshire almaı, bir jyldyń ishinde 100 myń tonna munaı aýaǵa ushqan bolatyn. Ony ıgerýge Qazaqstan táýelsizdigi kezinde ǵana qol jetkizildi. «Shevron» kompanııasymen kelisim jasalǵannan keıin osy isti qolǵa aldyq. Osy kezden bastap munaı-gaz salasy erekshe serpin alyp, elimizdiń qarqyndy damýyna óz úlesin qosyp keledi. Qazaqstanǵa kelgen tuńǵysh úlken kompanııa, tikeleı ınvestısııa quıǵan kompanııa basqa ınvestorlarǵa jol salyp berdi. Teńiz jobasy sheteldik áriptestermen tabysty seriktestik ornatýdyń jáne elge ınvestısııa tartýdyń jarqyn úlgisine aınalǵanyn bárimiz bilemiz. 25 jyl birge atqarǵan orasan eńbekterińiz úshin barshańyzǵa el atynan rızashylyǵymdy bildiremin», dedi Elbasy.
Memleket basshysy, sondaı-aq «Teńizshevroıl» kompanııasynyń kelýimen elimizde munaı óndirý 30 esege artqanyn atap ótti. «Byltyr 3 mlrd barrel munaı óndirildi, bul – tarıhı kórsetkish. Osy kezeńde Qazaqstanda munaı óndirý tórt esege artyp, 85 mln tonnaǵa jetti. Bul elimizge 38 mlrd kóleminde ınvestısııa quıǵan «Teńizshevroıldyń» arqasy der edim. Elimizde munaıdyń úshten birin «Teńizshevroıl» óndiredi. Bul – Qazaqstan ekonomıkasyna qosyp otyrǵan úlken úles», dedi Elbasy.
Iá, «Teńizshevroıl» JShS 1993 jyly Qazaqstan Úkimeti men «Shevron» korporasııasy arasynda Teńiz kenishin ıgerý maqsatynda qurylǵan bolatyn. Búgingi tańda ol – Qazaqstandaǵy eń iri kompanııalardyń biri. Shıki munaı, gaz jáne kúkirt ónimderin óndiredi.
«Kompanııa arqyly Qazaqstan ekonomıkasy 26 mlrd dollarǵa ósti. Bul salyqtar, dıvıdendtter, qazaqstandyq kompanııalardan taýarlar men qyzmetterdi satyp alý jáne t.b. «Teńizshevroıl» myńdaǵan qazaqstandyq kásiporynnyń jumysyn jandandyryp, kólik qurastyrý, servıs, qurylys jáne basqa da salalardyń damýyna úles qosty. О́zara keliskenimizdeı, kompanııa aımaqtardaǵy áleýmettik jobalarǵa erekshe kóńil bóldi. Bul qarjy mektepterge, emdeý mekemelerin jabdyqtaýǵa, jańǵyrtýǵa, elektr jelisi jáne taǵy basqalarǵa bólindi», dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti, sonymen qatar «Shevron» korporasııasynyń búginde álemniń 20 elinde jumys isteıtinin, munaı óndirýde Qazaqstannyń úlesi 23 paıyzdy quraıtynyn atap ótti. Al búginde «Teńizshevroıl» kompanııasy ornalasqan Atyraý óńirine de zor ekonomıkalyq qoldaý jasap otyrǵanyn aıryqsha atap ótýge bolady. Bul rette Elbasy da kásiporynnyń qala, jalpy oblystyń damýyna qosqan úlesin joǵary baǵalady.
«Kompanııa bizben kelise otyryp, óńirdegi áleýmettik salaǵa basa mán berdi. Osy salaǵa 1,4 mlrd dollar bólindi. Bul qarjy aýrýhanalar men mektep-
terdi salýǵa, sý qubyrlaryn tartyp, elektr jelilerin jańǵyrtýǵa jumsaldy. Kóptegen jumys júrgizildi. Biz, aǵa býyn ókilderi Atyraý qalasynyń qandaı bolǵanyn jaqsy bilemiz. Búgingi tańda shahar túbegeıli ózgerip, zamanaýı qalaǵa aınaldy. Bul kompanııalar men ınvestısııanyń arqasy», dedi Memleket basshysy.
Prezıdent budan ári birlesken kásiporynnyń eldiń áleýmettik áleýetine áserin tilge tıek etti.
«Bul joba boıynsha 30 myńnan astam azamatymyz jumyspen qamtyldy. Al jobanyń barlyq shyǵynynyń 32 pa-
ıyzdan astamy Qazaqstanda óndiriletin taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń úlesine tıedi. Jas qazaqstandyqtar «Shevronnyń» basqa kompanııalarynda tájirıbeden ótti. Olar eń úzdik munaıshylarmen qatar turatyn mamanǵa aınaldy. Kompanııa qyzmetkerleriniń 80 paıyzdan astamy – qazaqstandyqtar. Bizdiń de qoıǵan shartymyz osylaı bolatyn. Kóptegen mamandar daıyndaldy. Qazaq menedjerleri ósti. Ozyq tájirıbe jınady. О́tken 25 jylda kompanııa barynsha turaqty, tabysty jumys istedi. Endi aldymyzda damýdyń jańa kezeńi bar. «Teńizshevroıl» Qazaqstandaǵy basqa kompanııalarǵa úlgi bolýy tıis, solaı bolatynyna senimdimin. Búgingi mereke, eń aldymen, Atyraý jáne basqa oblystardaǵy ken oryndarynda jumys isteıtin munaıshylardyń, ınjenerlerdiń, jumysshylardyń merekesi jáne olardy osynaý merekemen quttyqtaımyn», dedi N.Nazarbaev.
Elbasy birlesken kásiporynnyń búgingi jetistikteri «Teńizshevroıl» qyzmetkerleriniń qajyrly eńbeginiń arqasy ekenin aıtyp, olarǵa aq tilegin jetkizdi.
Nursultan Nazarbaev elimizdiń Úshinshi jańǵyrýy jáne Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa elementterin engizý jaǵdaıynda óndiristiń ónimdiligi men tıimdiligin arttyratyn zamanaýı sıfrly tehnologııalardy utymdy paıdalaný qajettigin atap ótti.
– Munaı men gaz baǵasynyń qubylmalylyǵyna jáne balamaly tehnologııalardyń damýyna baılanysty munaı men gazdy keń kólemde qaıta óńdeý máselesi týyndaıdy. Qazaqstan da bul máselege múddelilik tanytyp otyr. Úkimet kompanııamen birlese otyryp qaıta óńdeý kásiporyndaryn salý máselesin qarastyrýǵa jáne bul jóninde baıandaýǵa tıis. Qaıta óńdeý salasynda jańa munaı óńdeý zaýytyn salý máselesi birinshi kezekte tur. «Shevron» kompanııasy bul máselege oraı qoldaý bildiredi dep senemin, – dedi Elbasy.
Qazaqstan Prezıdenti keshe, sondaı-aq saltanatty sharaǵa kelgen «Shevron» kompanııasynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy jáne bas atqarýshy dırektory Maıkl Ýırtpen kezdesti. Kezdesýde taraptar munaı óndirý men munaıdy qaıta óńdeý salasyndaǵy ózara yqpaldastyqtyń qazirgi máseleleri men perspektıvalaryn talqylady.
Memleket basshysy ótken jyldar ishinde eki tarap tyǵyz ári ózara tıimdi qarym-qatynas ornatqanyn atap ótip, búginde yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi bastalǵanyn aıtty.
«Sizder ońaı óńdeletin munaıdyń álemdegi eń tereń ári iri ken oryndarynyń birine ınvestısııa quıyp otyrsyzdar. Qazirgi tańda ony tasymaldaý máseleleri sheshildi. Bul «Shevron» kompanııasynyń eń iri aktıvteriniń biri ekenin atap ótken jón», dedi Elbasy.
Nursultan Nazarbaev Maıkl Ýırtti qyzmetine kirisýimen quttyqtap, jaýapty jumysyna tabys tiledi. M.Ýırt Qazaqstan Prezıdentine quttyqtaǵany úshin alǵys aıtyp, ekijaqty qarym-qatynastardyń jemisti ekenin atap ótti.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
