Roman óte sátti shyǵyp, aǵylshyn tildi ádebıetke arnalǵan bedeldi Býker syılyǵynyń 2017 jylǵy laýreaty atandy. Keı oqyrmandar bul shyǵarmany tarıhı taqyrypqa arnalǵan dep oılaýy múmkin. Bul jańsaqtyq bolar edi. Biraq avtor ıdeıasy tarıhı epızodtan týǵan. 1862 jyldyń aqpanynda azamattyq soǵystyń júrip jatqanyna bir jyl bolǵanda AQSh prezıdenti Avraam Lınkolnniń uly Ýıllı oıda joqta súzek aýrýynan kóz jumady. Prezıdenttiń qaıǵydan qabyrǵasy qaıysqan shaq. Ulyn jer qoınyna tapsyrǵannan keıin Lınkoln balasynyń qabirine kelip, uzaq ýaqyt syrlasatyn ádet tabady. Ákeniń osy ýaqytta shekken oı azabyn Sonders oqyrmanǵa jetkizýge tyrysqan. Degenmen bul roman tarıhı taqyryptaǵy shyǵarma emes. Postmodernıstik, absýrdtyq, sıýrrealıstik týyndy desek durys bolar edi. О́ıtkeni oqıǵanyń bári qabirdiń basynda, dúnıeden ozǵan jandardyń rýhy mekendeıtin jerde (bardoda) ótedi. (Bardo – musylmandardyń barzah álemi uǵymyna jaqyn – aýdarmashy). Ýıllı de bardoǵa túsedi. Onyń aınalasyndaǵy keıipkerler: ómirin jaqsylyq isteýmen ótkizdi deıtin shirkeý qyzmetkeri, ústine aýyr taqtaı qulaǵan baspahanashy, ózine qol salǵan kúnáhar jáne jazýshy ártúrli deńgeıde sýrettegen ondaǵan rýh bar. Alǵashqy úsheýi Ýıllıge bir kózqaraspen qaraıdy – oǵan kómekteskileri keledi. Jyndardy qýyp, Ýıllı ákesi kelgende uzaǵyraq syrlasqandaryn qalaıdy. Olar bardo men shyn ómirdiń arasynda baılanys baryna senedi.
Sonderstiń qııaly óte baı. О́limnen keıingi metafızıkany qatty sýrettemeı, onyń fenomenologııasyna tereń úńiledi. Onyń kitabynan ólimnen keıin seni ne kútip turǵanyn elestetip kóresiń. Onyń keıipkerleri adam qalpynda qalǵan, myna ómirdegi isterine qandaı jaza kesilgenine alańdap, ártúrli sezimderdi keshedi. Sonderstiń kóp keıipkerleri myna ómirden zorlyq kórip ótkender. Olar qaıta tirilip, azaptaýshylardan kegin alǵysy keledi. Keıbireý ómirde kóp qaıǵy kórmeı, armandaryna jetpeı ketkender. Olar ómirdi durys paıdalanbaǵandaryna ókinedi. Ýıllı Lınkoln – sondaı adam. Bardo býdda dinindegi uǵym bolǵanymen, romanda hrıstıan dininen alǵan elementter kóp.
Romanda shekspırlik shý men qahar bar. Bardo turǵyndary birine-biri áldeneni dáleldep, daýlasyp jatady. Árkim óziniń túkke turmaıtyn ómirin úlgi etip kórsetkileri keledi. Olar úshin ómirdiń de máni joq.
Kitap keıipkerlerdiń replıkalaryna súıengen. Pesadaǵy sekildi. Shyn ómirdiń kezeńderi, azamattyq soǵys kezindegi jaǵdaılar qabir basyndaǵy dıalogtarǵa syıǵan. Oǵan senýge bola ma? Iá dep te, joq dep te jaýap berýge bolady. Bul postmodernıstik kózqarastarǵa tán ádis. Bir jaǵynan dıalogtar birkelki.
«Bardodaǵy Lınkoln» – eksperımantaldy roman, AQSh prezıdentiniń jan azabyn jetkizýge tyrysady. Ekinshi jaǵynan sheksiz fantazııanyń gallıýsınatory. Shartty túrde janryn «ıntellektýaldy vızıonerlik tarıhı fantastıka» deýge bolady. Sonders weird fiction-nyń sheberi. Degenmen Býker sııaqty konservatıvti syılyqty eksperımenttik romanǵa bergeni bizge qyzyq kórindi.
Sergeı Sırotın
Aýdarǵan
Bilim Aryqbaı
