25 Sáýir, 2018

Aýyl men  qaýym

423 retkórsetildi

Aýyl dese teńizdeı alasuryp, jú­rek shirkin alyp-ushyp turady-aý. 

«Aı ara­laspasań, aǵaıyn jat, jyl ara­las­pasań, jek­jat jat» deıdi altyn besik – aýyldy qasıetti uǵymǵa balaǵan qazaǵym. Sondyqtan jyl qusyndaı saǵynyp, at basyn aýylǵa burý, ushqan uıańa soǵyp turý ár perzentke taýdaı paryz sanalady. Quba belde quldyrańdap, asyr salyp oınaǵan túlekterden kindik qany tamǵan jerden at quıryǵyn short úzip ketken kisini ómirde kóp kezdestire bermeıtinińiz sodan bolsa kerek... «Sen de kettiń, Men de kettim, Ol da ketti aýyldan. Osynymyz uıat boldy-aý, uıat boldy-aý, qaýymnan! Uıat boldy-aý, Uıat boldy-aý, Uıat boldy-aý, baýyrlar!..», dep Muqaǵalı aqyn jyr­­ǵa qosqandaı, kúndelikti kúıbeń tir­shi­likten qol úzip, týǵan jerge aınadaı asyl beınelerdi ańsaı barǵanyńda shar­shap-shaldyqqanyńdy tez-aq umyt­ty­ryp, erekshe bir ystyq sezim men áser­li kúı­ge bóleıtin alapat energııanyń qudi­re­ti nede eken-aı?! 

Sheteldiń baǵasy ýdaı kýrorttarynda tynyǵyp qaıtqandy sumdyq mártebe sanap, marqaıatyndar bar, al biraq týǵan jerdiń tamyljyǵan tabıǵı taza aýasy men em-domyna jetetin dúnıede ne bar deısiń táıiri! «Atyń barda jer tany jelip júrip, Asyń barda el tany berip júrip» demekshi, qazir baıaǵy zaman emes, árkimniń óz erki qaıda barsa da. Buryn syrttaı attaryn tek kartadan, oqýlyqtan estip-bilgen elderge ózimizdiń de tabanymyz tıgen sátte tap sondaı áserge bólengenimiz ras. Áriptesterim aıtpaqshy, táýelsizdiktiń, «Egemenniń» arqasynda. Bylaı qarasań, árıne, bireýge bul asqar taýdaı arman bolýy múmkin-aý, alaıda qazaǵymnyń ulan-ǵaıyr dalasyna, týǵan jerdiń qudiretine osylardyń birde-biri, tipti eshnárse teń kele qoımasy anyq. Soǵan qaramastan jylyna bir ret buıyratyn eńbek demalysymyzdy aıaq baspaǵan araldarda ótkizip, shetelderge emin-erkin jıi saıahattap shyǵatyn boldyq. Qara teńizdiń jaǵasynda kúnge qyzdyrynyp jatqan qandastarymyz taǵy kóp. Adamdar Túrkııaǵa baryp demalmasa ózderin demalǵandaı sezinbeıtin kúıge dýshar bola bastady. Áleýmettik jeliden el kezip júrgen qazaqqa jıi tap bolatynymyzdy bir jaǵynan, qazaqtyń jaǵdaıynyń túzele bastaýyna balasaq, ekinshi jaǵynan bótenniń bózi men jyltyraǵyna bulaı tym qyzyǵa berýdiń sońy nege aparyp soqtyraryn bilmeı eriksiz úreıge boı aldyrýǵa týra keledi...

О́tkende áleýmettik jeliden osyǵan oraı bir jazbany oqyp, oılanyp qalǵan jaıymyz bar. Álgi jeli qoldanýshynyń jazýy boıynsha, «Jol júrip bara jatqan qazaqtan: «Qaıda ketip bara jatyrsyz dep surasańyz, «Toıǵa» deıdi, al ózbekke osy suraqty qoısańyz kúledi, túsinbeıdi, bala-shaǵasyn asyramaqqa jumys izdep, tirlikpen sapar shegip bara jat­qa­nyn aıtady deıdi. Bulardy aıtyp otyrǵan sebebimiz – aldymyz jaz ǵoı. Sodan da «Biz qashan týrısterdiń ózderi izdep ke­lip demalatyn elge aınalar ekenbiz?» degen saýal kókeıge kóldeneń keptele berdi. Alaı­da «Týrızmdi qalaı damytamyz?» dep qara aspandy tóndire bergen taǵy da durys emes. Qazaqtyń kez kelgen aýyly týrızm oshaǵy bolýǵa laıyq-aq. Qymyz, shubat, aıran, t.s.s. alýan túrli ulttyq sýsynǵa baı qazaǵymnyń osy ýaqytqa deıin nege shylqyp baıyp ketpeı otyrǵanyna tańǵalasyń. Shymkentten Syrabatqa (Maqtaaral aýdany) jetkenshe jol-jónekeı qap-qap qurt pen shelek-shelek ulttyq sýsynǵa kóziń tússe, sanańdy san túrli oılar sabalaıdy. О́zimizdiń osynshama shalqar shalǵyndy jerimiz, shaǵalaly kólimiz, mynadaı taza ónimderimiz turǵanda jurt nege sonsha shetelge qaraı sabylady eken-aı degen oı sana sańylaýynan qyltııa beredi. 

Týyp-ósken aýylyńmen qaýyshqan sát qandaı áserli. Meıirim shýaǵy netken ystyq! Eshbir eldiń teńiziniń qumy týǵan jerdiń topyraǵyndaı tabanyńdy qyzdyrmaıdy. Kórkeıip, gúldengen Syrabattyń ajary qarǵa aýnaǵan túlkideı qulpyryp, aspany shaıdaı ashylǵan. Tozyǵy jetip, topy­raǵy shyqqan kóshelerine jańadan asfalt tóselgenine halqy dán rıza. Aýyl tur­ǵyn­da­ry «kógildir otynǵa» qol jetkizgen. Ár úıdiń aýlasyna gaz kirip, úıdiń ishinde ys­tyq sýy men sýyq sýy syńǵyrlaǵan bul aýyldyń qaladan endi qaı jeri kem dedik súısinip. Áıelderge raqat. Baıaǵydaı qys­ta saýsaqtary kústenip, peshke kómir jaq­paıdy. Shań jutyp, kúl shyǵarmaıdy.

Bul bir jaǵynan aýyl áıelderiniń atqaratyn ju­mysyn jeńildetse, ekinshi jaǵynan aýyl­dyń keleshegine kúmán keltirip júr­gen­derdiń bosteki sózine qoıylǵan tosqaýyl edi. Búgingi jahandanýǵa bet burǵan zamanda tól qundylyqtarymyzdy, aýylymyz­dy aman saqtap qalýdyń ózi, ata-baba­larymyzdyń keıingi urpaqqa tapsyryp ket­ken dara da dana jolyna árqashan adal bolý – basty paryz emes pe? Sondyqtan aýyldy kórkeıtý onda týyp-óskenderdiń ǵana emes, barsha qazaqtyń ortaq janaıǵaıy bolsa qanekı deısiń. Bul jolda qanshama jar­qyn ıdeıalardyń júzege asyrylyp kelgenin aıta ketken abzal. Aýyldy túletý maqsatynda jańadan qanshama mektep, me­shit, balabaqsha, mádenıet oshaqtary boı kótergen edi... Aıtpaǵymyz, qazaq aýyl­da­ryndaǵy burynǵynyń baılary, dáýletti azamattar óz qarjylaryna mektep saldyryp, daryndy jastardy oqytyp, rýhanı salaǵa qyrýar úles qossa, búginde sol dástúrdi jalǵastyrýǵa laıyqty jandar tabyla ma? Degen oı ıirimi kóńilimizdi kósiltip, tereńge tartyp áketti... 

Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan» 

Sońǵy jańalyqtar

Uǵyna bilgenge – ult taǵdyry

Saıasat • Búgin, 06:57

Kóńilge medet bolǵan maqala

Rýhanııat • Búgin, 06:56

54 adam jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 06:39

Qıyndyqpen birge jeńildik bar

Qoǵam • Búgin, 06:32

«Birlik joq jerde – tirlik joq»

Qoǵam • Búgin, 06:26

El bolyp eńseremiz

Saıasat • Búgin, 06:20

Jańa aýrýhana 12 kúnde salynady

Elorda • Búgin, 06:17

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 06:14

Býmerang

Rýhanııat • Búgin, 05:54

Qorǵaýshylarǵa da qoldaý qajet

Aımaqtar • Búgin, 05:46

Toıdyń sońy topyrlaǵan syrqat

Aımaqtar • Búgin, 05:43

Kıeli kitaptar: tyıymdar ne úshin jasalady?

Rýhanııat • Búgin, 05:34

Aqırekte – Arystan bab...

Tanym • Búgin, 05:33

Toqyma ónerkásibine tyń serpin kerek

Ekonomıka • Búgin, 05:22

Medısına ǵylymyn damytýǵa ne kedergi?

Medısına • Búgin, 05:15

Teatrdyń onlaın tartýy

Rýhanııat • Keshe

Úı janýarynan vırýs juǵa ma?

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar