Bul – Qazaqstan halqy úshin eń mańyzdy merekelerdiń biri. Ol – el ishindegi túrli etnos pen din ókilderiniń bir-birine degen syı-qurmetin arttyryp, tatýlyqty, birlikti, ortaq qundylyqtardy nasıhattaýdy maqsat tutqan aıaýly meıram.
Jyl saıyn atalǵan merekede Qazaqstan aýmaǵynda turyp jatqan 130-dan astam etnostyń ókilderi kıeli qara shańyraqta tatý-tátti, bereke men birlikte, beıbitshilik pen yntymaqta ómir súrip jatqandyǵyn toılaıdy. Elimizdegi etnostardy burynǵydan da jaqyndastyrý úshin búkil Qazaqstanda jappaı patrıottyq sherýler ótedi. Tatýlyq pen beıbitshilik merekesin elimizdegi 29 respýblıkalyq, 75 aımaqtyq jáne 530 jergilikti etnomádenı birlestikterdiń músheleri asyǵa kútedi. Sondaı-aq osynaý mereke qarsańynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmeti, qoǵamdaǵy róliniń mańyzdylyǵy jarqyraı kórinedi.
Elbasy Jarlyǵymen 1995 jylǵy 1 naýryzda Prezıdent janyndaǵy konsýltatıvti-keńesshi organ retinde qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń el úshin ıgilikti bolǵandyǵyna búginde árkimniń-aq kózi jetti.
Prezıdentimiz Assambleıa qurý ıdeıasyn alǵash ret 1992 jyly Qazaqstan halqynyń birinshi forýmynda jarııalady. Mundaı ınstıtýtty qurý qajettiligi saıası, sondaı-aq jańadan qurylǵan, táýelsiz, polıetnosty, polıkonfessııaly memlekettiń turaqty damýy turǵysynan týyndaǵan bolatyn.
Atalǵan bastama mádenıetaralyq dıalogti nyǵaıtýdyń jańa kezeńiniń negizin qalap, etnosaralyq qatynastardy damytý máselelerin joǵary deńgeıde sheshýge múmkindik jasaıtyn álemdik tájirıbedegi tyń baǵyt boldy. Jıyrma úsh jyldyq tarıhynda Assambleıa qarqyndy damyp, eleýli ózgeristerdi bastan keshirdi. Onyń damýy barysynda etnosaralyq toleranttylyq jáne qoǵamdyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisi qalyptasty. Osy jyldar ishinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ınstıtýttyq qurylymy nyǵaıyp, qoǵamdy uıystyrýshy áleýeti tolysty, ol halyq dıplomatııasynyń mańyzdy kúretamyryna aınaldy.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ómirsheńdigin elimizdegi barlyq ult pen ulystyń múddelerin bir arnaǵa toǵystyryp, olardyń etnostyq, dinı erekshelikterine qaramastan, quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýshy biregeı ınstıtýtqa aınalǵandyǵynan baıqaýǵa bolady.
Sondaı-aq 2007 jyldan bastap Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan Májiliske 9 depýtattan saılanyp, olar zań shyǵarýshy organda elimizdi mekendegen barlyq etnostardyń múddelerine saı qyzmet atqarýda. Búginde bizder qoǵamdyq kelisim men birliktiń saqtalýyn, ult máselesiniń saıasılanbaýyn, ektremızm men radıkalızmdi boldyrmaýǵa baılanysty bastamalar kóterip, atalǵan máseleniń Parlamentte qabyldanatyn zańdarda eskerilýine yqpal etýdemiz.
Osynaý sátte qoǵamdy ortaq múddege jumyldyratyn, turaqtylyq pen beıbitshiliktiń kepili retinde memlekettik til men qazaq ulty ekenin áste esten shyǵarmaǵan abzal.
El birliginiń nyǵaıýyna súbeli úlesi qosyp otyrǵan Assambleıany qoǵamdyq kelisimniń mańyzdy tetigi retinde qarastyrýǵa bolady. Al halyqty birtutas ıdeıa, ortaq múddege jumyldyratyn baǵyt retinde Elbasy usynǵan «Máńgilik El» ıdeıasyn atap ótýge bolady.
«Kezinde taǵdyrdyń jazýymen qasıetti qazaq dalasyna túrli etnos ókilderi qonys tepti. Búginge olar tegi basqa bolǵanymen teńdigi bir, qany bólek bolǵanymen jany bir, armany ortaq birtutas halyqqa aınaldy.
Týǵan eliniń týynyń astynda birigip, týǵan jerdiń tuǵyryn bıik etýge bel sheshken azamattardy bir taǵdyr kútedi ár ýaqytta. Osylaı eldigimizdiń erteńi oshaqtyń úshtaǵany sekildi «bir halyq, bir el, bir taǵdyr» degen úsh sózge syıyp otyr», dedi Prezıdentimiz. Elbasynyń osy eki aýyz sózindegi biriktirýshi uǵymdy árbir qazaqstandyq bilip júrgeni durys.
Jyr alyby Jambyl babanyń «Jigerli bolsa – er bolar, birlikti bolsa – el bolar» degen danalyq sózi bar. Shyndyǵynda, el birligi bolmasa onda ekonomıka men áleýmettik damý turmaq táýelsizdik pen tuǵyrlylyq týraly da sóz aıtýǵa shama jetpes edi.
Assambleıany qurýdaǵy Elbasynyń aldyna qoıǵan maqsaty ne edi? Ol – Qazaqstan Respýblıkasynda qazaq ultynyń biriktirýshi róli arqyly halqymyzdyń azamattyq jáne rýhanı-mádenı tutastyǵy negizinde qazaqstandyq biregeılikti jáne básekege qabiletti ult qalyptastyrý úderisinde etnosaralyq tatýlyqty qamtamasyz etý.
El birligi – memlekettilik negizi. Qoǵamdyq birlikti tý etip ustaý arqyly ǵana biz aldymyzǵa baıandy uly maqsattar qoıa alamyz. Bizdiń árbirimiz, meıli óndirisshi bolaıyq, dıqan bolaıyq, depýtat bolaıyq, kóp etnosty Qazaqstan halqyn bir atanyń balalaryndaı elimizdiń órkenıetti damýy jolyndaǵy ıgilikti iske jumyldyryp, ortaq maqsatqa uıystyryp, elimizde turaqtylyqty saqtaý men onyń damýyna óz úlesimizdi qosýǵa tıispiz.
Elimizdiń ár aımaǵynda qurylǵan 29 Dostyq úıi etnomádenı birlestikterdiń mádenı jáne ádistemelik ortalyǵyna aınalyp, birlik pen etnosaralyq tatýlyqty nasıhattap, qazaqstandyqtardy otansúıgishtikke, ulttyq birlikke tárbıeleıtin organǵa aınaldy.
Bıyl etnomádenı birlestikterdiń jastar qanatynyń jetekshileri Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Jańǵyrý joly» atty respýblıkalyq jastar qozǵalysyn qurý týraly sheshim qabyldady. Bul Assambleıa jastarynyń birlestigi eldiń turaqtylyǵy men beıbitshiligine baǵyttalǵan sharalardan tysqary qalmaı, burynǵydan da belsene úles qosatyndyǵyn kórsetse kerek.
1 mamyr merekesiniń negizgi ıdeıasy – birlik bolsa, túrli ult ókilderiniń yntymaǵy, tatý-tátti tirshiligi álemge úlgi bolyp otyr.
Qazaq halqynyń aıaýly tulǵalarynyń biri Ánet baba: «Yntymaqta bolsańdar esh jaý ala almaıdy», degen. Aýyzbirliksiz eshkimniń de, eshbir eldiń de eshqashan asyǵy alshysynan túspegen. Osy rette qazaqtyń taǵy bir biregeı qasıeti retinde eshkimniń ala jibin attamaýyn, kórshi-kólem, aǵaıyn-jurtpen, alys-jaqynmen tatý-tátti, syılas bolýyn aıtýǵa bolady.
Kúres – ómir zańy bolsa, al birlesken kúsh-jiger, tonnyń ishki baýyndaı jymdasqan birlik pen ózara iltıpat, baýyrmaldyq pen dostyq syndy kıeli uǵym-sezimder erlikke de, jeńiske de, sán-saltanatqa bastaıdy. Ishki birligi bolmaǵan talaı qudiretti ımperııalar men memleketter, halyqtar men taıpalar tarıhtyń almaǵaıyp tustarynda qurdymǵa ketti.
Syndarly syrtqy saıasatymyzdy ustana otyryp, elimizdiń ishki áleminde de alaýyzdyqqa jol bermeý, ultaralyq kelisim men dinı ymyra, azamattyq kelisim arqyly táýelsiz Qazaq eliniń baıandy bolashaqqa jol tartqan uly saparyn bekemdeı túsý – mindetimiz.
Birlik pen tatýlyq táliminiń qazirgi kópetnosty Qazaqstan jaǵdaıynda mańyzy erekshe. Memleket quraýshy, eldiń, jerdiń ıesi retinde qazaq halqy ózge ulttar men ulystarǵa tatýlyqtyń asqan úlgisin kórsetip keledi desek, artyq aıtqandyq emes. Qıyn-qystaý kezeńge tap bolǵan ózge ult ókilderine qazaq halqy qashanda qamqor bolyp, aǵalyq meıirimin aıamaǵan. Sol úshin kóptegen ulystardyń búgingi býyny qazaq halqyna sheksiz rıza.
Natalıa JUMADILDAEVA,
Parlament Májilisiniń depýtaty
