Respýblıkamyzdaǵy eń iri óner ujymdarynyń biri bolyp sanalatyn Almaty qalasynyń Memlekettik qýyrshaq teatry álemdik shyǵarmalardy ana tilimizde sahnalaýymen qatar, talantty ártister men qýyrshaq sheberleriniń, rejısserlerdiń, sýretshilerdiń birneshe tolqynyn tárbıelep shyǵardy. Alǵashynda balalar tárbıeleý úshin ashylǵan bul ujym, úlken shyǵarmashylyq izdenister men kóptegen jańashyl qoıylymdardy sahnaǵa shyǵarýdyń nátıjesinde, balalar teatry degen sheńberden shyǵyp, qazaq sahna keńistiginde ózindik ornyn qalyptastyrdy.
Kórermenniń janyna rýhanı azyq syılap, kóńil perdesine kirbiń túsirmeý jolynda óner ordasy 82-shi maýsym barysynda tórt memleketke birdeı joldama alyp, halyqaralyq teatr festıvalderinde elimizdiń qýyrshaq teatry óneriniń mártebesin asqaqtatyp, festıval tórinde halyqaralyq sarapshylar tarapynan joǵary baǵaǵa ıe boldy. Atap aıtsaq, Bishkek qalasynda ótken dramatýrg, rejısser qýyrshaq teatrlarynyń negizin salýshy Vıktor Aleksandrovıch Shvembergerdiń 125 jyldyǵyna oraı II Halyqaralyq «Tak-teke» qýyrshaq teatry festıvalinde rejısser Qýbanychbek Adılov sahnalaǵan A.P.Chehovtyń «Kashtanka» qoıylymymen qatysyp, «Klassıkalyq shyǵarmany qýyrshaq janrynda kórsetkeni úshin» jáne «Eń úzdik rejıssýra» atalymyn ıelendi; Kıshınev qalasynda ótken «Pod shapkoı Gýgýse» Halyqaralyq qýyrshaq teatrlary festıvaline rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Q.Eshmuratova sahnalaǵan «Qańbaq shal» qoıylymyn 25 memleketten kelgen óner ókilderiniń nazaryna usynyp, «Ulttyq dástúrdi nasıhattaǵany úshin» dıplomymen marapattaldy; Tatarstan Respýblıkasynda ótken HIII túrki halyqtarynyń «Naýryz» festıvaline dramatýrg Á.Faızýllaulynyń «Altyn adam» (rej.: Iý.Ýtkın) epıkalyq spektaklimen qatysyp, arnaıy dıplommen marapattaldy. Festıvalder barysynda teatr ujymy festıval qatysýshylarymen jan-jaqty tájirıbe almasyp, búgingi kúnde balalar taqyrybynda jazylǵan pesalardy talqylap, kásibı teatr mamandary uıymdastyrǵan sheberlik saǵattaryna qatysty. Osy tusta teatr ujymy Ankara qalasynda bolǵan jylǵy qazan aıynyń 19-27 aralyǵynda bolǵan, tórt túrkııalyq jáne alty sheteldik óner ujymy baq synaǵan III Halyqaralyq Ankara festıvaline shaqyrtý alyp, kezekti óner merekesinde óner kórsetti.
Elimizdiń bolashaǵy – erteńgi tártipti, bilimdi, bilgir urpaq ekeni daýsyz. Sol tártipti, bilimdi, bilgir urpaqty ósirip, tárbıeleý – barshamyzǵa ortaq mindet. Tárbıeniń tal besigi birinshiden, otbasy bolsa, ekinshiden, rýhanı azyq syılaıtyn óner oshaqtary. Onyń ishinde qýyrshaq teatryna júkteletin maqsat pen múdde jeterlik. Bala kórermendi spektakl arqyly tárbıeleý, qııalyn damytý, jaqsylyqqa, izgilikke úıretý, solarǵa arnap qoıylatyn spektaklderdiń kórermenderine túsinikti, balanyń óz tilimen sóıleıtin, únimen úndestik taba alatyn «kiltiniń» tabylýy. 83-shi maýsymynda osyny aldyǵa maqsat etip qoıǵan ujym maýsym bastalǵaly balalarǵa arnap «Akva ertegi» (avt.: A.Sergeev, rej.: O.Aqjarqyn-Sársenbek), «Saǵynysh shóbi» (avt.:R.Otarbaev, rej.: R.Janyamanov), «Toba» (avt.: E.Jýasbek, rej.: J.Jumanbaı) spektaklderiniń shymyldyǵyn túrdi. Teatr ujymy «Qýyrshaq teatry – balalarǵa arnalǵan teatr» degen sterotıpti buza otyryp, joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine, úlkenderge arnalǵan spektaklderdi sahnalaı bastady.
Qazirgi qarbalas qoǵamnyń túıitkildi máselesine aınalǵan ata-ana men bala arasyndaǵy qatynas, dálirek aıtsaq ana qadiri, balasynyń erkelikpen jasaǵan qate qadamdary jaıynda qoıylǵan «Ana júregi» (avt.E.Ionov, rej.A.Zaısev) spektakli óziniń turaqty aýdıtorııasyn qalyptastyryp, teatrtanýshylar tarapynan oń pikir týdyrdy. Aıta keterlik jaıt, spektakl aqpan aıynyń 1-15 kúnderi aralyǵynda Fransııa, Ulybrıtanııa, Reseı, Germanııa, О́zbekstan jáne Qazaqstannyń úzdik óner ujymdary qatysyp, baq synap, ózara tájirıbe almasqan «Otkrovenıe» V Halyqaralyq oryndaýshylyq óner festıvalinde qatysyp, kásibı sarapshylardyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Dál osy eki qoıylym búgingi qýyrshaq teatryna jańa lep, ózgeshe ún syılady. Mundaı shyǵarmalardy sahnalaý ózindik izdenisti, tereń psıhologııalyq zerdeleýdi, tipti balalyq minez ben qasıetti ıgergen rejıssýrany talap eteri anyq. Osy tusta teatr shet jaqtan daryndy rejısserler men sýretshilerdi arnaıy shaqyrtyp, shyǵarmashylyq ujymnyń kásibı deńgeıiniń kún sanap ósýine únemi yqpal jasap otyrady. Sonymen qatar sahnalanǵan jańa qoıylymdardy kásibı teatr synshylarynyń saraptamasynan ótkizýdi áste daǵdyǵa aınaldyrǵan.
83-shi maýsymda Memlekettik qýyrshaq teatrynyń ujymy qatarynan birneshe festıvalderge shaqyrtý aldy. Atap aıtar bolsaq, IX Halyqaralyq «Petrýshka Velıkıı» (Reseı, Ekaterınbýrg q.) teatr festıvali, úlkenderge arnalǵan VI Halyqaralyq «Solomennyı javoronok» qýyrshaq teatry festıvali (Reseı, Chelıabınsk q.), VI Halyqaralyq «Chodarı hael» qýyrshaq teatry festıvali (Tájikstan, Dýshanbe q.). Bıylǵy jyldyń sáýir-mamyr aılarynda elimizdiń batys bóliginiń Aqtóbe, Oral jáne qala aýdandarynda, shildede elordamyz Astanada, qazan aıynda Kóshetaý jáne Aqmola oblysynda, qarasha aıynda Jambyl oblysynda gastroldik sapar uıymdastyrýdy josparlap otyr. Bul tusta óner ordamyzǵa únemi qoldaý bildirip, kásibı turǵydan kemeldenýge, qýyrshaq teatry óneriniń kókjıeginiń qashan da keńeıýine zor múmkindik týǵyzyp otyrǵan Almaty qalasy ákimdiginiń Mádenıet jáne arhıvter basqarmasy ekendigin eskergenimiz jón. Ujym tarapyna artylǵan senim aqtalyp, joǵarydaǵy josparlar kórermenniń teatr ónerine degen kórkemdik talǵamyn ósirip, erkin de tereń oılaýyna, úzdiksiz jumys jasaýyna túrtki bolary sózsiz.
Talǵat ESENALIEV,
Memlekettik qýyrshaq teatrynyń dırektory, mádenıet qaıratkeri
