Ol kezderi baı-manaptarǵa búıideı tıip, qynadaı qyrý keńes ókimetiniń saıası ustanymdarynyń biri bolǵany málim. Uly atasy Basshyǵul el bılegen bolystyǵymen, dúıim eldi aýzyna qaratqan sheshendigimen, jomarttyǵymen aty shyqqan. Ákesi Quljabaıdy da bolys etip saılaǵan. Keıin keńes ókimetine adal qyzmet etken.
Biraq «astyq daıyndaýǵa qarsy áreket etkeni úshin» 1937 jyly tutqyndap, jerlesterimen birge atý jazasyna kesken. Petropavldyń «aq túrmesinde» bir kúnde atylǵan jeti adamnyń bári bir-birine jamaǵaıyn týys. Salyqov Ishmýhamedtiń 82, Jylqybaev Jumabaıdyń 76 jasynda bir qorǵasyn oq túpterine jetken. Ákesi jaıly bilmek bolyp qaıda jazsa da, «aýyryp, qaıtys boldy» degen jaýap alyp júrgen. Aqyry Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń oblystyq basqarmasy arqyly anyǵyna jetken.
Bir japyraq qaǵazdan úkimniń túngi saǵat 2.30 ben 3-tiń aralyǵynda oryndalǵanyn oqyǵanda saı-súıegi syrqyrap, júregi qan jylaǵan. Kúlzıra 2 jasynda jetim, anasy 42 jasynda úsh balamen jesir qalǵan. Otbasynyń kórmegen qorlyǵy, tartpaǵan azaby az emes. Kózge túrtkilep, tıyshtyq bermegen soń Reseıdiń Orlovka degen selosyn panalaýlaryna týra kelgen. Araǵa biraz ýaqyt salyp, elge oralsa, úsh bólmeli baspanany mektepke aınaldyrǵan.
– Anam ákeme sońǵy ret jolyqqanda «balalardy bir-birinen aıyrma. Eki dúnıede qolyńnan alamyn» dep tapsyrǵan eken. Amanatyn aqyryna deıin adal oryndady. Aǵam Sherıdi jeke úı etip shyǵardy. Apam Kúláshti qolynan uzatty. Bárimizdi eshkimnen kem qylmaı ósirip, qutty ornymyzǵa qondyrdy. «Sender taryqpas úshin jalańaıaq jar keshtim», dep eske alyp otyratyn jaryqtyq. Onysy aına-qatesiz shyndyq. Jetimdiktiń, qıyndyqtyń zaryn bizdiń urpaq ta kóp tartty. Soǵys ýaqytynda úlkendermen birge tylda eńbek ettik. О́giz aıdadyq, jer jyrttyq. Saıası qýdalaý jyldary jer aýdarylyp kelgen sheshenderdiń Qosaı, Musa degen eki balasyn sheshemiz asyrap alyp, baýyryna basty,–deıdi janary muńǵa tolyp.
Bir qyzyǵy, keıýananyń shyn týǵan jyly – 1935 jyl. Al qujatta 1933 jyl dep jazylypty. Onyń osy aıyrmashylyǵyn suraǵanymyzda, bir kúrsinip aldy da, tarıhtyń qatparly syrlaryn áńgimeleı jóneldi.
– Qaıbir jetiskennen ózgertildi deısiń? Ulttyq salt-dástúrlerge, ádet-ǵuryptarǵa oqty kózimen ata qaraǵan sol zamannyń soıqan izderi meniń janyma da aıyqpas jara saldy, qaraǵym. Bolashaq jarym Asqar meni qazaqtyń saltymen alyp qashyp, onyń arty úlken daý-damaıǵa ulasqany bar. Ol ákeden 3 jasynda, anadan 6 jasynda jetim qalǵan. Otan aldyndaǵy azamattyq boryshyn ótep kelgennen keıin bizdiń aýylda býhgalterlik qyzmet atqardy. Aǵam Sherımen túıdeı qurdas. Bir-birin qabaqpen túsinetin dostyqtaryna qylaý juqtyrmaıtyn. 16-ǵa tolyqsyp tolǵan kezimde týǵan-týystarymnyń esil-derti meni dáýletti jerge uzatý bolsa, meniń oıym – jetim-jesir, jarly-jaqybaı bir jigittiń eteginen ustaý, anamdy qolyma alý. Bir múshel úlkendigi bar Asqar maǵan sóz salǵanymen, onyń bizdiń otbasynyń bir balasyndaı bolyp ketkeni, aǵaly-qaryndastaı syılastyǵymyz qatty tyǵyryqqa tiredi. Qoldan bermeıtinin sezip, meni 7 qarasha kúni alyp qashty.
Besaǵash degen jerde bir orys kempiriniń úıin panaladyq. Nemere aǵam Nurǵalı qıǵylyq salyp, onyń sońy kámeletke tolmaǵan qyzdy eriksiz alyp ketti, saıası merekeni keleke qyldy degen qýdalaýǵa jalǵasyp, qujatttaǵy jasymdy úlkeıtýge týra kelgen. Sóıtip bir zobalańnan ázer degende aman qalǵanymyz bar.
Ana áldıin ǵana estip ósken ájeı sol bir zulmat kezeńniń zobalań qasiretin umyta alar emes. Búginde bir kindikten jalǵyz jer basyp júrse de, ózin tamyryn tereńge jaıǵan máýeli báıterekteı sezinedi. Marqum Asqar ekeýi 8 ul-qyzdan 17 nemere, 1 shóbere kórdi. «Altyn alqa» ıegeri, tyl eńbekkeri retinde árkez ulyqtalyp júr.
Osydan birer jyl buryn soltústikqazaqstandyq analar atynan Elbasyna hat jazyp, aq tilegin joldaǵan bolatyn. Nursultan Ábishulynyń qarapaıymdylyǵyna, kishipeıildigine dán rıza. Hatyna jaýap jazyp, arnaıy syılyq berip jiberipti. 1991 jyly 1 jeltoqsanda Tuńǵysh Prezıdent saılanǵan kúni týǵan nemeresine yrymdap Nursultan esimin qoıǵan. Ásemgúl degen nemeresi 6 shildede dúnıege kelgen.
Ákeden jastaı aırylsa da, Táýelsizdiktiń ár araıly tańyn qýanyshpen atyratyn Kúlzıra apaı osy kúnge jetkenine shúkirshilik etedi. О́zin baqytty ana sanaıdy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
