Aza tutý jıynyna oblys basshysy Erlan Qoshanov, Iran, Chehııa, Vengrııa, Rýmynııa, Fınlıandııa elshilikteriniń basshylary, Ýkraına elshiliginiń ókilderi, sondaı-aq elimizdiń Syrtqy ister mınıstrliginiń ókilderi qatysty.
– Bul kún – elimizdiń tarıhynda qara tańba bolyp qalǵan qasiretti shaqtyń jańǵyryǵy. Qýǵyn-súrgin zamany jekelegen adamdardyń ǵana emes, tutas bir halyqtardyń taǵdyryn tálkek etti. Biz sol jazyqsyz japa shegip, qýǵyn kórgen bozdaqtardyń arýaǵyna taǵzym jasaýǵa jıylyp turmyz, – dedi Erlan Qoshanov. – Sol bir qaraly kezeńdi jadymyzda ustaý – qýǵyn-súrgin qurbandary men keleshek urpaqtyń aldyndaǵy adamgershilik paryzymyz. О́tkendi túzetý múmkin bolmasa da, beıbitshilik pen kelisimde, adam men onyń quqyqtaryn birinshi kezekke qoıyp ómir súrýge bolady.
Ol Elbasynyń «Elimiz basynan ótken sumdyq synaqtardy eshqashan umytpaıdy jáne eń uly qazyna – Táýelsizdikti baǵalap, saqtaı biledi. Tarıhymyzdyń osy ashy taǵylymy ony Qazaqstannyń qazirgi urpaǵynyń jadyna toqyp, zerdesine túıe bilýimen qundy bolmaq» degen sózin eske saldy.
Jıynda qýǵyn-súrgin kórgen jandardyń urpaǵy Borıs Makarov sóz alyp, otbasynyń tarıhyn baıandaı kele, qıyn-qystaý zamanda baýyryna tartyp, barymen bólisken qazaq halqyna alǵysyn aıtty.
Musylman, pravoslavıe, katolık dinderi ókilderiniń dinı rásimderinen keıin saıası qýǵyn-súrginniń ırandyq jáne chehııalyq qurbandaryna arnalǵan eki eskertkish belgi ashyldy.
Aıta ketý kerek, NKVD-nyń 1938 jyldyń 29 qańtaryndaǵy «Iran operasııasy týraly» nusqaýyn qandyqol narkom Nıkolaı Ejov KSRO-nyń barlyq respýblıkalaryna taratqan. Sodan keıin-aq ulttyq belgisine qaraı tutqyndaýlar bastalyp, sottalǵan 13 myńnan astam adamnyń 2 myńnan kóbi atylyp ketken.
– Keńes Odaǵynyń ár túkpirinen ustalǵan ırandyqtar Qazaqstanǵa jer aýdaryldy. Olardyń kópshiligi ońtústiktegi shekaralas óńirlerde tutqyndalǵan. Qazir Qazaqstanda 5 myńdaı ırandyq turady. О́tken tarıhymyzdy umytpaý úshin osy eskertkish belgini qoıyp otyrmyz, – deıdi Irannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Modjtaba Damırchılý.
Qazaqstandaǵy jalǵyz Iran mádenı ortalyǵy Ońtústik Qazaqstan oblysynda jumys isteıdi. Onyń jetekshisi Kapar-Pýr Nýrebek osy jıynǵa arnaıy kelip qatysty.
– Biz búgin jazyqsyz japa shekken cheh baýyrlarymyzdyń aldyndaǵy paryzymyzdy ótep otyrmyz. Muraǵat derekterine súıensek, keńestik lagerlerde burynǵy Chehoslovakııanyń 25 myńnan astam azamaty azap shekken eken. Olardyń jartysy osy jerde kóz jumǵan. Búgin ashyp otyrǵan eskertkishti biz sol saıası qýǵyn-súrginniń qurbandaryna arnaımyz, – dedi Chehııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Elıshka Jıgova. Elshi qazaq halqyna, Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevqa ártúrli halyqtardyń taǵdyr-tarıhyna qurmetpen qarap, esten shyǵarmaǵany úshin rızashylyǵyn bildirdi.
Spassk memorıaldyq kesheni zamanynda áskerı tutqyndar jerlengen tustan boı kótergen. О́tken ǵasyrdyń 30-50-shi jyldarynda bul jerde KSRO-nyń ishki ister bólimsheleri men lagerler bolǵan. Muraǵat málimetterine sáıkes, Spassk qorymynda 5 myńnan astam adam jerlengen. Olardyń ulty 50-den asady. 1987 jyldan beri osy jerge birneshe memlekettiń ókilderi eskertkish ornatty. Munda jyl saıyn 31 mamyr kúni qýǵyn-súrgin qurbandaryna taǵzym etý dástúrge aınalǵan. Imandy urpaqtar bıyl da sol daǵdysynan aınyǵan joq.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
