21 jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Qazaqstan-2030. Barlyq qazaqstandyqtardyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýy» atty tuńǵysh Joldaýyn jarııalaǵany belgili. Joldaý – elimizdiń ishki jáne syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttaryn anyqtaıtyn strategııalyq qujat ekenin ári onyń ár ýaqyttyń óz mindetterine saı túzilip, jyl saıyn halyqqa habarlandyrylyp otyratynyn Memleket basshysy sonda aıtqan bolatyn.
Esh jasyratyny joq, qas qaraıa qarańǵylyq tumshalap, dúken sóreleri jylan jalaǵandaı bos qalyp, el erteńin kózge elestetýdiń ózi qıynǵa túsken shaqta osyndaı órshil de batyl baǵdarlamaǵa senimsizdikpen qarap, ony qııal-ǵajaıyp ertegige balaǵandar da tabylǵan edi. Al men aıtar edim, «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń qýaty da osyndaı kúrdeli jaǵdaıda keleshekke senimmen kóz tigýinde jatyr dep. Nátıjesi belgili. Osy jyldar ishinde elimiz ilgeri jyljýy, damýy jaǵynan ǵasyrǵa para-par joldan ótti. Bir ǵana derek. Bar bolǵany 15 jyldyń bederinde «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasynyń basty baǵyttary mezgilinen buryn júzege asqany, Qazaqstannyń álemniń básekege qabiletti 50 memleketiniń qataryna qosylǵany resmı habarlanyp, 2012 jyly Prezıdent óziniń kezekti Joldaýynda el damýynyń jańa belesin – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn jarııa etti. Sóıtip, Qazaqstannyń 2050 jylǵa qaraı álemdegi eń aldyńǵy qatarly 30 memlekettiń qatarynda bolý maqsaty belgilenip, ol «100 naqty qadam» Ult jospary negizinde iske asatyn boldy.
Prezıdenttiń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty bıylǵy Joldaýy jańǵyrý úderisteriniń qısyndy jalǵasy jáne «Qazaqstan-2050» Strategııasymen, Ult josparymen, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasymen ushtasyp jatyr. Onda Qazaqstannyń alǵa qaraı damýynyń basymdyǵy bar baǵyttary aıqyndalǵan, atap aıtqanda, naqty 10 mindet belgilengen.
Endigi maqsat elimizdi Elbasy aldymyzǵa qoıǵan osynaý bıik mindetter údesinen shyǵarý bolyp tabylady. Bul, árıne, ońaı sharýa emes. Biraq ózge jol joq. Sebebi qazir jıi aıtylatyn ónerkásiptik revolıýsııanyń árbir kezeńinde óndirýshi kúshter ǵana emes, óndiris pen ǵylymnyń tyǵyz yqpaldasýy týyndap damýǵa jańa serpin berip otyr. Iаǵnı, ónerkásipke engizilgen ınnovasııalyq tehnologııalar taýardyń ózindik qunyn tómendetip, ekonomıkalyq tıimdilikti ósirdi. Máselen, bý qozǵaltqyshy jappaı qoldanysqa engen 1760-1840 jyldardy qamtıtyn birinshi óndiristik revolıýsııa kezeńiniń tusynda Ulybrıtanııada mehanıkalyq óndiris damyp, agrarlyq qoǵamdar ındýstrııalyq qoǵamǵa transformasııalandy. О́ndiriste mashınalar qoldanyldy, eńbek ónimdiligi artty, jumys kúshi damydy, ýrbanızasııa jyldam júrdi, ekonomıkalyq ósim joǵarylady. Al ekinshi ónerkásiptik revolıýsııa HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysy men HH ǵasyrdyń basyn qamtydy jáne bul kezeńdegi ekonomıkalyq damýǵa ǵylymnyń jetistikteri erekshe serpin berip, elektr energııasyn qoldanýǵa, konveıerdiń paıda bolýyna, temir joldyń taralýyna múmkindik týdy. Úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa dáýiri 1960 jyldan bastap kompıýter men derbes kompıýterler, ónerkásiptik robottar, sıfrly tehnologııalar men ınternet ómirge enýimen bastaldy. Entelep engen sońǵysy – osy úshinshi kezeńniń zańdy jalǵasy ispetti, biraq anaǵurlym joǵary deńgeıdegi, kıberfızıkalyq jańa tehnologııalar dáýiri.
Kúni keshe ǵana elordada bedeldi halyqaralyq saıasatkerlerdiń, bıznes ókilderiniń, ataqty ekonomısterdiń, aıtýly ǵalymdardyń qatysýymen ótken HI Astana ekonomıkalyq forýmynyń kún tártibindegi 11 taqyryptyń ishinde sıfrly álemge erekshe mán berilgeni tegin emes. Osy rette, forýmda Qazaqstan Prezıdenti sıfrlandyrýdyń adamzat ómiriniń barlyq aspektileriniń birinshi megatrendi bolyp otyrǵanyna meılinshe toqtalyp, «Biz de osy jańa jaǵdaıǵa beıimdelip kelemiz. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý arqyly elimizde sıfrly ınfraqurylymynyń jáne IT-ekojúıesiniń damýy qamtamasyz etilip, turǵyndardyń 85 paıyzynyń sıfrly saýattylyǵy artady. Biz jańa tehnologııalardy qoldana otyryp, 5 jyl ishinde óńdeý sektoryndaǵy eńbek ónimdiligin 1,5 ese arttyrýdy josparlap otyrmyz», dep atap ótti.
Árıne, keshegisiz – búgin, búgingisiz – keleshek joq. Sondyqtan da basty másele búginimizdi bolashaǵymyzben durys ushtastyrýda jatyr. Shúkirshilik, búgingi tańda Qazaqstan túrli salalarǵa jańa tehnologııalardy engizýde qalys qalmaı, naqty isterdi qolǵa alýda. Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń derekterine súıensek, búgingi kúni «ERG», «Kazzinc», «ArcelorMittal Temirtau», «Kazakhmys Corporation», «Kazminerals» sııaqty elimizdegi iri kompanııalar óz óndiristerine Indýstrııa 4.0 tehnologııasynyń elementterin engizý jobalaryn iske asyrýda. 2018 jyly Atyraý jáne Shymkent munaı óńdeý zaýyttarynda óndiristi avtomatty basqarý – TORO júıesin engizý aıaqtalady. Júıe jabdyqtyń senimdiligin 8-10 paıyzǵa arttyrýǵa, jóndeý shyǵyndaryn 10 paıyzǵa tómendetýge, josparly jyldyq jóndeý jumystarynyń merzimin 45 kúnnen 25 kúnge deıin tómendetýge múmkindik beredi. Sonymen qatar bıylǵy jyly «EmbiMunaıGaz», «Qazgermunaı» mekemeleriniń ken oryndarynda «Intellektýaldy ken orny» jáne «Qazatomónerkásip» ken oryndarynda «Sıfrly kenish» qanatqaqty jobalary júzege asyrylady. Munyń syrtynda «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy qatarynda «Sıfrly elektr stansasy», «Aqyldy jeliler», «Elektr energııany kommersııalyq esepteýdiń avtomattandyrylǵan júıesi» sekildi jańashyldyqtar bar.
Degenmen, sıfrlandyrýǵa kedergi keltiretin jaıttar men qıyndyqtar da barshylyq. Olardyń qatarynda bilikti mamandardyń jetispeýi, iskerlik ortanyń sıfrlandyrýdyń ekonomıkalyq artyqshylyqtaryn tolyq túsinbeýi, otandyq tehnologııalar men quzyretterdiń durys damymaýy, sıfrlandyrýǵa qajetti qarjylyq resýrstardyń shekteýli bolýy, telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdardyń damý deńgeıiniń tómendigi sııaqty birqatar máseleler bar. Bulardy oń sheshýdiń bir joly – qarapaıym qazaq balalaryn jańa dáýirge laıyq sırek te jańa mamandyqtarǵa beıimdeý desek, bilim berý salasyna nazar aýdarý qajet. О́ıtkeni bilimniń damýy – bul qoǵamnyń alǵa jyljýy, azamat órkenıetiniń ónegeli ólshemi. Sondyqtan Memleket basshysynyń halyqqa bıylǵy Joldaýynda da bilim berý salasyna erekshe basymdyq berilip otyr.
Elbasynyń Parlamenttiń qos palatasynyń birlesken otyrysynda jarııa etken bes áleýmettik bastamasy týraly Úndeýinde de bilim máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Olaı bolsa, Joldaý belgilegen mindetterdiń oıdaǵydaı júzege asyp, memleketimizdi nyǵaıtýǵa, halqymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, Qazaqstannyń halyqaralyq qoǵamdastyq aldyndaǵy abyroıyn asqaqtatýǵa, álemniń aldyńǵy qatarly 30 eliniń qatarynan kórinýine tolyq múmkindik bar degen sóz.
Kenjebolat JOLDYBAI,
saıasattanýshy
