Udaıy qozǵalystar men ózgeristerge toly álemde túrlenbeı jatqan sala joq shyǵar. Sonyń biri medısına desek, ózgeristerdiń aýqymdy bóligi medbıkeler jumysyna da qatysty. Medısınada kórsetiletin qyzmetterdiń aıasy keńip, kóbirek qarajat jumsalatyn bolǵandyqtan sol baıaǵy sarynmen júre berýdiń tıimdi emestigi de anyq baıqaldy. Qymbat em-sharalardy qajet etetin dertpen kúresten góri onyń aldyn alý shynymen bas qatyratyn máselege aınaldy. Mine, osy strategııalyq turǵydan mańyzdy iste medbıkelerdi durys daıyndaý, oqytý, eńbekterin baǵalaý, soǵan sáıkes jalaqy belgileý qajettigi de alǵa shyǵyp otyr.
Jalpy, búginde meıirger atanyp júrgen orta býyn medısına qyzmetkerleriniń tarıhyn izdesek, 1831 jyly Dýblınde katolıktik monah áıel Ketrın Elızabet Makolı qurǵan kongregasııaǵa baryp tireledi. Al Florensııada týyp, sol qalanyń qurmetine esimi qoıylǵan Florens Naıtıngeıl Qyrym soǵysynda jaraly jaýyngerlerge kórsetken kómegimen ulttyq qaharman deńgeıine deıin kóterildi. 1912 jyly halyqaralyq Qyzyl krest jáne Qyzyl jarty aı qoǵamy Florens Naıtıngeıl dúnıege kelgen 12 mamyrdy meıirgerler kúni dep belgiledi.
Qazirgi kezde orta býyndaǵy qyzmetkerlerdi daıarlaý reformasy qolǵa alyndy dese bolady. Osylaısha, búginde fın úlgisi boıynsha elimizde 308 meıirgerlik is mamany qoldanbaly bakalavr dárejesin ıelenip shyqty. Elimizdiń Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Lázzat Aqtaevanyń aıtýynsha, IýNISEF pen fınlıandııalyq keńesshilerdiń qoldaýymen júzege asyrylǵan qanatqaqty jobaǵa 7 óńirdegi 7 joǵary kolledj jáne 29 uıym endi. Atalǵan joba emhanalarda jalǵasyn tappaq. Bul rette aldymen meıirgerlik is boıynsha qoldanbaly bakalavr ıelerine qandaı mindetter júkteledi degen saýaldarǵa jaýap izdegen jón. Eger buryn joǵary oqý ornyn bitirip, dáriger atanǵan jan barlyq naýqasty birdeı qaraı beretin bolsa, qazir olardyń ishinen de tolyp jatqan mamandyqtar bólinip shyqty. Barlyq jerde mundaı bilikti mamandardyń jetispeıtini aıan. Olardyń deni úlken qalalarda qalǵandyqtan, aýyldy jerlerde jeke bir organdy qaraıtyn maman tapshylyǵy aıqyn seziledi.
Álem boıynsha saýyqtyrýdy júrgizýdegi joǵary bilikti mamandar ornyn osy qoldanbaly bakalavrıat deńgeıinde daıyndalǵan jańa kózqarastaǵy, jańa turpattaǵy meıirgerler toltyrmaq. Olar naýqasty kútip, em-sharalardy júrgizýde ózderi derbes sheshim qabyldaı alatyndaı joǵary bilikti mamandardyń bilikti kómekshileri sanatyda eńbek etpek. Shetelderde mundaı meıirgerler arnaıy tirkeledi jáne mundaı eseptegi meıirger bolýdyń dárejesi de joǵary. Olar ádettegi dáriger nusqaýlyǵyn oryndaıtyn qarapaıym medbıkeden eki ese kóp tabys tabady. О́ıtkeni lısenzııa alý úshin dárigerler tárizdi synaq tapsyryp, sonyń nátıjesinde lısenzııaly maman meıirger atanady. Sondyqtan da otandyq medısınada osyndaı dárejedegi maman meıirger daıarlaýdyń mańyzy zor.
Búginde elimiz boıynsha 132 myńnan astam meıirger jumys isteıdi. Al 40 paıyzyn fın áriptester tárizdi aldaǵy 20 jyl ishinde joǵarydaǵydaı deńgeıge jetkizemiz desek, 2040 jyldary akademııalyq qoldanbaly bakalavr meıirgeri mamandyǵyn 60 myńǵa taıaý adam ıelenip shyǵýy kerek eken. Qazir meıirgerler elimizde 25 memlekettik jáne 55 jeke kolledjde daıarlanady. Atalǵan oqý oryndarynda jyl saıyn 70 myńǵa jýyq maman bilim alady jáne 20 myńnan astam túlek meıirbıke mamandyǵyn alyp shyǵýda. Jańa dárejedegi meıirgerler úshin kóbirek jalaqy taǵaıyndaý jáne qyzmetterin naqtylaýda atqarylar jumys aýqymdy. Reformanyń halyqqa qolaıly tustaryn aıta kelgende, mamandar mynadaı oılarymen bólisedi. Máselen, qazirgi dárigerler ózderi atqaratyn jumystardyń 25 paıyzyn bakalavr dárejeli meıirgerge júkteıdi. Sóıtip ýchaskelik dáriger jumysy 50 paıyzǵa deıin jeńildep, pasıentterge kóbirek kóńil bóletin jaǵdaı týady. Esesine, bakalavr meıirger qazirgideı tolyp jatqan stattalon toltyrý, basqa da jumystardy kishi meıirgerlerge tapsyryp, ózderi sozylmaly aýrý túrlerimen naýqastanatyn adamdardyń kýratorlary qyzmetin atqarady. Sondaı-aq saýyqtyrý jumystarymen qatar pasıentterdiń densaýlyǵyna monıtorıng júrgizip, aǵartý jumystarymen de aınalysatyn bolady. Álemdik medısına osy modeldiń halyqqa neǵurlym tıimdi bolatynyn dáleldedi. Bolashaqta turǵyndardyń densaýlyǵy men ómir súrý sapasyn arttyramyz dep maqsat qoısaq, osy joldy tańdaýǵa tıispiz. Ásirese sozylmaly derti bar pasıenttermen jumysta jalǵyz dáriger emes, dáriger+meıirger júıesi tıimdiligin kórsetti. Endeshe osy júıeni nege damytpasqa, sonda dıareıa, tumaý, jeńil-jelpi ınfeksııa sııaqty aýrýlardy emdeý, júrgizý isin bakalavr meıirger qolǵa ala alady. Bul dárigerdiń aýyr dertterge kóbirek ýaqyt bólýine jaǵdaı týǵyzady. Munyń bári halyqqa paıdaly bolar edi, deıdi mamandar.
Onyń ústine «Barlyq meıirgerlerdi ózin-ózi damytýǵa yntalandyrý qajet. Bilimin, qabiletterin shyńdaǵan bilikti mamandarǵa laıyqty eńbekaqy berilýde meıirgerdiń úlesi aqshalyq ekvıvalentte eseptelip, meıirger qansha ýaqyt jumys istedi, medısınalyq uıymǵa qansha tabys túsirdi, sol shamada eńbekaqy berilýi tıis. Sondyqtan qanatqaqty jobaǵa engen 29 medısınalyq uıymda bul usynysty qolǵa alǵan jón. Osy oraıda yntalandyrýǵa aýyl meıirgerlerin kóbirek tartý qajet. Sebebi qala meıirgerleriniń qyzmeti shekteýli, al aýyldaǵy meıirgeler óz mindettemelerinen bólek sheshim qabyldaıdy. Sondaı-aq bilimi men qabileti, kóshbasshylyq qasıetteri bar meıirger mamandardyń qosymsha bilim alýy úshin shet memleketterge tájirıbe almasýǵa jiberip otyratyn bolamyz», deıdi Lázzat Aqtaeva.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
