Sonyń biri Astananyń irgesinen tabylǵan ortaǵasyrlyq Bozoq qalashyǵy ekeni daýsyz. Iаǵnı bul jańalyq osy jerde de talaı qalalar men mekender bolǵanyn dáleldep berdi. Elbasy «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda jańa astana eldiń keshegisin keleshegimen biriktirgenin atap ótken bolatyn. Astana – qazaq halqynyń birneshe ǵasyrlar boıy uzaq kútken jáne sátti júzege asqan asyl armany. Keshegi tarıhty búgingi jetistikterimizben jalǵastyryp otyr.
Búgingi ásem shaharymyzdyń irgesi qashan qalanǵan degen derekke nazar aýdarsaq, 1832 jyly Esil ózeniniń jaǵasy, Qaraótkel tusynda Aqmola bekinisi salynyp, 1863 jyly 16 shildede ol aımaqtyq qala bolyp resmı túrde bekitilgen. 1960 jyldyń jeltoqsanynda Aqmola Qazaqstannyń barlyq tyń ıgeretin oblystarynyń ortalyǵy bolyp jarııalandy. Qala 1961 jylǵa deıin Aqmola, 1961-1992 jyldary Selınograd ataldy. Al 1992 jyly óziniń Aqmola degen tarıhı ataýyn qaıtaryp aldy.
1990-jyldardyń basynda Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha astana bolýǵa laıyqty qalalarǵa zertteý júrgizildi, olar barlyq jaǵynan sarapqa salyndy. Bul týraly Elbasy óziniń «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda: «Úmitker qalanyń geografııalyq jaǵdaıy da, tabıǵaty men klımaty da, áleýmettik-ekonomıkalyq, áskerı-strategııalyq, kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylym, qurylystyq, demografııalyq, ǵylymı jáne mádenı damý múmkindikteri de astanaǵa qoıylatyn talaptarǵa saı kelýi tıis edi. Jan-jaqty taldaı kelgende, astana bolýǵa eń laıyǵy Aqmola bolyp shyqty», dep jazdy. Mine, Elbasynyń tańdaýy!
Aqmola 1997 jyldyń 10 jeltoqsanynan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy bolyp jarııalandy. 1998 jylǵy 6 mamyrda Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen qala ataýy Astana bolyp ózgertildi. Bas qalamyzdyń «Astana» atalýynyń syry týraly Elbasy óziniń «Qazaqstan joly» kitabynda bylaı deıdi: «Bul qala, Qazaqstannyń jańa astanasy meniń maqtanyshym edi, sondyqtan onyń ataýyn san qubyltýǵa jol bere almaıtyn edim. Onda Aqmolany qalaı ataǵan, dál aıtqanda, qalaı qaıta ataǵan jón? Ol ataý qazaqstandyqtardyń, elimizdiń barsha ulty men ulysynyń ǵana emes, kirpııaz sheteldikterdiń de kóńilinen shyǵýy kerek.
…Bir joly túnde, dálirek aıtsam, saǵat túngi ekide Astana degen ataý oıyma sap etip, kókeıime qona ketkeni. Astana degenimiz – Astana! Qazaqsha ádemi estiledi. Qomaqty, aýyz tolady, qysqa da nusqa, áýezdi. Oryssha da, aǵylshynsha da solaı estiledi. Bul ataýda batyldyq, myǵymdyq jáne aıqyndyq reńk bar».
El ortalyǵy Arqa tósine kóship kelgen jyly qala turǵyndarynyń sany 290 myń shamasynda boldy. Al 2018 jyldyń 1 qańtaryndaǵy sanaq boıynsha elordada 1 mln 032 475 adam turatyny anyqtalǵan. Osy 20 jylda qala aýmaǵy 258 sharshy shaqyrymnan 800 sharshy shaqyrymǵa deıin ulǵaıdy. О́tken kezeń ishinde Astananyń saýda-ekonomıkalyq áleýeti de birneshe márte ósti. Atap aıtar bolsaq, sońǵy 20 jylda qalanyń JIО́-si 190 ese ósip, 5 trln teńgeni qurap otyr. О́nerkásip 30 ese ósken! Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń shyǵarǵan ónimi 4 trln teńgege jetti. Memlekettik bıýdjetke túsimniń kólemi 80 esege artyp, 1997 jyly 13 mlrd teńge bolsa, ótken jyly 1 trln teńgeni qurady.
Eýropa men Azııanyń bel ortasynda ornalasqan Astanamyz búginde tórtkúl dúnıeniń tolǵaqty túıinderin talqylaıtyn jahandyq únqatysý alańyna aınalǵany barshamyzǵa belgili. Beıbitshilik pen bitimgershilik maqsattaǵy qyzmeti aıtarlyqtaı! Bul turǵyda EQYU Sammıtin, VII Qysqy Azııa oıyndaryn, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń forýmyn, Astana ekonomıkalyq forýmyn, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezderin jáne Sırııa máselesin retteý jónindegi keleli basqosýlardy ataýǵa bolady. Halyqaralyq aıtýly oqıǵalardyń dúbirli ordasy atanǵan elordanyń tórinde ótken jyly ǵana «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń ótýi úlken mártebe. Bul da táýelsiz memleketimizdiń jarqyn bir jetistigi, Elbasymyzdyń oryndalǵan armany. Atalǵan kórmeniń qos ǵasyrlyq tarıhyna úńilsek, buǵan deıin Ortalyq Azııa, tipti TMD elderinde osyndaı iri halyqaralyq kórmeniń jalaýy jelbirep kórgen emes.
Táýelsizdik jyldaryna nazar aýdaryp qaraıtyn bolsaq, elimiz I-II ǵasyrlyq joldy basyp ótken sııaqty. Árıne munyń barlyǵy sarabdal saıasatker, álemdik deńgeıdegi tulǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń eren eńbeginiń, utymdy saıasatynyń arqasy.
2018 – qazaqstandyqtar úshin erekshe mańyzdy jyl. Búgingi tańda Astana Otanymyzdyń jan júregi bolýymen birge, elimizdiń betke ustar ortalyǵy, Azııa men álem elderine tanymal qalaǵa aınalyp úlgerdi. Minekeı, osyndaı tamasha jetistikterge toly 20 jyl ishinde Uly Dalanyń kindigi – Saryarqa tósinde XXI ǵasyr ǵajaıyby, álemdik megapolıs, arman qala boı kóterdi. Astana – táýelsizdigimizdiń jemisi ári teńdessiz jeńisi, dúnıe júziniń alpaýyt elderi moıyndaǵan Qazaqstandaı táýelsiz memlekettiń kerbez shahary, kelbetti elordasy!
Zamanaýı bilim ordalarynyń laıyqty mamandar daıarlaýyn Astananyń qaryshtap damýyndaǵy taǵy bir tabysymyz der edim. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, Nazarbaev Ýnıversıtet, Qazaq memlekettik zań ýnıversıteti, Agrarlyq ýnıversıtet, Medısına akademııasy, Qazaqstan ınjenerlik-tehnıkalyq akademııasy, gýmanıtarlyq jáne polıtehnıkalyq kolledjder men M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qazaqstandyq fılıaly, taǵy basqa da irgeli bilim ordalary daryndy jastardyń baǵyn ashyp, úlken ómirge joldama berip otyr.
Jalpy, memleketimizdegi tanymal joǵary oqý oryndarynyń deńgeıi birte-birte ósip, sheteldik ýnıversıtetterge teńesip kele jatyr desek, sózimiz jalǵan bolmaıdy. Bilim ordalarynyń basym kópshiligi zamanaýı tehnologııamen jabdyqtalǵan, birneshe mýltımedııalyq jáne lıngafondyq kabınetteri bar. Jas urpaqtyń bilim alyp, bilikti maman bolyp shyǵýy úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Al kitaphanalary tipti keremet! Ondaǵy kitaptardy oqý úshin kezekte turýdyń da qajeti joq. О́ıtkeni kitaptardyń elektrondy nusqalary bar, árbir stýdent óziniń uıaly telefony men kompıýterine kóshirip alý arqyly kez kelgen ýaqytta oqý múmkindigine ıe bolyp otyr.
Astananyń tóńiregine «jasyl beldeý» ornady, júıeli egilgen orman alqaby bar. Osy arqyly qala ulan-ǵaıyr dalalyq ólkeniń ortasyndaǵy oazıske aınalyp keledi.
Astana memleketimizdiń qaýipsizdigin, geosaıası erkindigin, terrıtorııasynyń myzǵymastaı beriktigin nyǵaıtty. Elordany kóshirý táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy eleýli betburys kezeń boldy jáne ekonomıkamyzdyń qarqyndy damý strategııasyn qamtamasyz etti.
Bolashaqta da eldiktiń eren elordasy – Astanada ǵasyrlar boıy Qazaqstan halqynyń azat oıy men múddeleri, asqaq armany men maqsattary is júzine asyryla beretin bolady.
Elimizde de, álemde de Qazaqstannyń jetistigin aıtqanda, Astanaǵa toqtalmaý múmkin emes. Búgingi tańda Astanaǵa sheteldik meımandar da kóp keledi. Mysaly, álem elderiniń zań shyǵarý organdarymen baılanys ornatqan bizdiń Parlamentte halyqaralyq kezdesýler, forýmdar jıi ótip turady. Sondaı-aq Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń músheleri de jıi keledi. Ol delegasııalar Astananyń ádemi kósheleri men sáýletti ǵımarattaryn kórip, tańdanystaryn jasyrmaıdy. Biz sapar baǵdarlamasyna sáıkes sheteldik áriptesterimizdi alyp júrip, elordanyń kórikti jerlerin aralatamyz. Qysta kelgen meımandar kún sýyqtyǵyna qaramaı, «Astana az ýaqyttyń ishinde úlken qalaǵa aınalypty. «Báıterek» keshenin kóreıik», dep baryp, joǵaryǵa kóterildi.
Elbasynyń qoly beınelengen tuǵyrǵa qoldaryn qoıyp kórdi. Sonyń janynda ornalasqan álem dinderi ókilderiniń jazǵan bata-tilekterine de erekshe nazar aýdarǵanyn óz kózimmen kórdim. Meımandar óz áserlerimen bólisip: «Buryn Qazaqstandy Jer sharynyń kartasynan ǵana kóretin edik. Endi, mine, arnaıy kelip, elordasyn tamashaladyq. Umytylmastaı úlken áser aldyq», dep ystyq yqylastaryn jetkizdi. Buǵan Elbasymyzdyń «Astana arqyly biz jańa Qazaqstandy jer-jahanǵa tanyttyq» degen sózi dálel.
Depýtattyq qyzmetke deıin, ıaǵnı Ońtústik Qazaqstan óńirinde eńbek etip júrgen kezimde elordaǵa issaparmen kelip júrdim. Alǵash ret Astanaǵa 1999 jyly jolym tústi. Ol kezde sol jaǵalaý múldem joq edi. 2001 jyly 29 qańtar kúni Elbasymyz memlekettik qyzmetkerlerdi maraptattady. Elimizdiń ár óńirinen 35 adam keldik. Men onda Qarabulaq aýyldyq okrýginiń ákimi qyzmetinde edim. Sol joly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń óz qolymen tabys etken marapatynan jáne bizge aıtqan oılarynan, bergen tapsyrmalarynan úlken kúsh-qýat alyp oraldyq. Odan keıin de birneshe ret keldim. Ár kelgen saıyn jańa ózgeristerge kýá bolatynmyn. Kóshelerin jaıaý aralap, sáýletti ǵımarattaryna súısine qaraıtynmyn.
2016 jyly Májiliske depýtat bolyp saılanyp, elordaǵa qonys aýdardym. Búginde osy qalanyń bir turǵyny retinde men de Astanany maqtan tutamyn. Endi bir 20-30 jylda Astana álemge áıgili London, Vashıngton sııaqty qalalardan kem bolmaıdy, ózindik damý ereksheligi men ulttyq reńki bar úlken megapolıske aınalady dep senemin. О́ıtkeni Astana – Otanymyzdyń júregi, táýelsizdigimizdiń tiregi!
Fahrıddın QARATAEV,
Parlament Májilisiniń depýtaty
