25 Maýsym, 2018

Asqaqtatam dep, alasartyp almaıyq

329 retkórsetildi

Bir áriptesimiz kógildir ekrannan «taqyr jerde turǵyzylǵan qala» týraly kósilip sóılep tur. Taqyryp Astana týraly eken. Mereıtoıy ıek astyna kelip qalǵan shahardy maqtaýǵa teńeý tappaı qatty qınalsa kerek, tiliniń ushyna oralǵan tirkestiń túri álgindeı.

Bul bir emes, jýrnalıstıkanyń tóńireginde júrgen áriptesterimizdiń tarapynan osyǵan uqsas áńgime aýanyn buryn da estigenbiz. Jıyrma jylda jarty álemniń janaryn jaýlaǵan qalany qalaı maqtasa da jarasady, árıne. Biraq keıbireýler bas qalanyń burynǵy ótken tarıhyn súmireıte sýrettep, tipti joqqa shyǵaryp jibergennen qalanyń mártebesi bıikteýdiń ornyna, alasaryp ketetinin ańdamaıtyny ókinishti-aq.

Jalpy, jatqa da, jaqynǵa da belgili jaıt, elordany Arqa tósine kóshirý – aldyn ala tereń oılastyrylyp, saralanyp baryp qabyldanǵan sheshim. 1994 jyly 6 shildede Prezıdent N.Nazarbaev Joǵarǵy Keńestiń jalpy otyrysynda: «Meniń tapsyrmam boıynsha memlekettiń jańa astanasyn ornalastyrýǵa ońtaıly jerdi anyqtaý maqsatymen respýblıkanyń búkil aýmaǵy egjeı-tegjeıli zertteldi. 32 ólshem turǵysynan júrgizilgen taldaý barlyq nusqalardyń ishinen eń durysy Aqmola ekendigin kórsetti» degen bolatyn. Kórip otyrǵanymyzdaı, Elbasymyzdyń tikeleı aralasýymen 32 túrli ólshemniń basym kópshiligi boıynsha basqa úmitker qalalardyń arasynda Aqmolanyń aty ozypty. Iаǵnı, sol kezdiń ózinde shahardyń artyqshylyqtary kóp bolǵany ǵoı.

Odan árige kóz jiberseńiz, ótken ǵasyrdyń alǵashqy shıreginde-aq Keńes úkimeti Aqmolany odaqty kókteı ótip jatqan taram-taram temir jol júıesiniń mańyzdy ortalyǵyna aınaldyrýdy kózdep, aımaqqa arnaıy shoıyn jol magıstralin salypty. Asa mańyzdy kólik toraby retinde qalanyń ortalyq pen soltústik óńirlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq mańyzynyń artýyna bul aıtarlyqtaı yqpal etkendigi belgili.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tusynda áskerı-kólik toraby bolǵan óńir soǵystan keıingi jyldary odan ári dáýirledi. Tyń ólkesiniń ortalyǵyna aınalyp, ataýy Selınogradqa ózgerdi. Árıne ózge ult ókilderiniń qaptap kelgeni, qalanyń hám óńirdiń orystanǵany ras, biraq bul basqa taqyrypqa arqaý bolatyn másele.

Odan da sál árirek sheginsek, Alash kósemi Álıhan Bókeıhanovtyń Aqmolany qazaqtyń elordasy retindegi áleýetin boljaı bilgen kóregendigi tańǵaldyrady. Bir maqalasynda Álıhan Bókeıhanov: «Qazaqty avtonomııa qylsaq, Qaraótkel – Alashtyń ortasy, sonda ýnıversıtet salyp, qazaqtyń ul-qyzyn oqytsaq, «Qozy Kórpesh-Baıandy shyǵarǵan», Shoqan, Abaı, Ahmet, Mirjaqypty tapqan qazaqtyń kim ekenin Eýropa sonda biler edi-aý» deıdi.

Qaraótkel demekshi, bul mańaıda burynyraqta kóktemge salym jármeńke qyzyp, qara kúzge deıin tolastamaıdy eken. «Qaraótkel áýel bastan úlken saýdanyń basy qosylǵan jer bolǵan» deıtin belgili tarıhshy Jambyl Artyqbaev, orta ǵasyrlarda Túrkistan men Sibir handyǵy arasynda júrgen saýda qarym-qatynastarynda Qaraótkeldiń ataýy kezdesetinin aıtady. Aqmola bekinisi salynbaı turǵanda Qaraótkelde saýda kerýenderi aılap jatyp, saýdasyn jasaǵan kórinedi. Al Reseıge tolyq bodan bolǵanǵa deıin soltústik ólkede tórt úlken kerýen joly bolǵan, sonyń biri soltústiktegi Qyzyljar qalasynan shyǵyp, Aqmola dýany arqyly Ulytaýdy basyp ótip Buqara, Tashkentke deıin jetken eken. Uly Jibek jolynyń osy mańyzdy súrleýi el aýzynda «Han joly», «Abylaı joly» atalypty.

Qazaqtan shyqqan alǵashqy kapıtalıster Qosshyǵulovtar áýletiniń dúken ustaǵan, kondıterlik fabrıka salyp, ónimin Peterbýrgke deıin eksporttaǵan, saýda-sattyǵyn dóńgeletken jeri de osy Qaraótkel. Osynda ataqty baı, Alashorda úkimetiniń demeýshisi bolǵan Qurmanǵalı Qosshyǵulov Peterbýrgten avtomobıl ákelip, ózi minip, basqalarǵa da kólik jetkizýmen aınalysqan. Iаǵnı, bir ǵasyr buryn qazaq jerindegi kapıtalızmniń irgetasy qalanǵan shahardy endi kelip el qonbaǵan jer sııaqty «aıdala», «taqyr jer» dep sýretteý shyndyqqa qaıshy áreket. Aıta bersek, Qypshaq handyǵynyń astanasy bolǵan Bozoq qalasynyń orny da qazirgi Astananyń irgesinde ornalasqan.

Biz munyń barlyǵyn aspannan alyp aıtyp otyrǵanymyz joq. Elbasy N.Nazarbaevtyń «Eýrazııa júreginde» atty eńbeginde de qazirgi Astana – burynǵy Aqmolanyń órlegen shaǵy týraly derekter jetkilikti.

«Taq kelgen jerge – baq keledi» degen aqynnyń tegeýrindi teńeýine mysal izdegende til ushyna Astana oralary haq! Aınaldyrǵan jıyrma jylda abyroıy alty qurlyqqa jetkeni bas qalanyń baǵy emeı nemene?! Alaıda alty alashtyń aıdarynan jel estirgen Astananyń búgingi sán-saltanatyn sóz etkende ańdap sóılegen de artyqtyq etpeıdi degen oıdamyz. Áıtpese, tórqalanyń atyn asqaqtatýdyń ornyna alasartyp alýymyz ǵajap emes.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Qorjynymyz bos qaıtty

Qysqy sport • Búgin, 06:56

Para júzýshiler 43 medal oljalady

Sport • Búgin, 06:54

Boksshylar Ammanda irikteledi

Kásipqoı boks • Búgin, 06:53

Naqyl sózderge toly aǵash

Aımaqtar • Búgin, 06:47

Hakim taǵylymy hám ulttyq kod

Abaı • Búgin, 06:43

Kemel oılardyń kemeńgeri

Abaı • Búgin, 06:41

Mańyzdy mindetterge basymdyq beriledi

Saıasat • Búgin, 06:35

Múddeler toǵysy

Álem • Búgin, 06:32

Aýǵanstanda ushaq qulady

Álem • Búgin, 06:30

MÁMS: atqaryldy kóp is

Medısına • Búgin, 06:22

Kóshe boıyndaǵy mádenıet

Qoǵam • Búgin, 06:06

Sary nómir beriletin boldy

Qoǵam • Búgin, 06:05

Qańtardaǵy qarly qursaý

Qoǵam • Búgin, 06:03

Altyn Pragada – Abaı ortalyǵy

Abaı • Búgin, 06:00

О́zara senimge negizdelgen yntymaqtastyq

Prezıdent • Búgin, 05:51

Maǵaýın mıfi

Rýhanııat • Búgin, 05:47

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Keshe

Uqsas jańalyqtar