Negizi, Tobyl ózeni boıyndaǵy kóptegen kóne eskertkishter tyń kóterý kezinde traktor tabanynyń astynda qalǵany, ulttyq qundylyqtar kerek bolmaı, ana tilimiz esikten qarap qalǵan kezeńde umytylyp joıylyp ketkeni belgili. Degenmen halqymyz atamekendi qorǵaǵan batyrlary men eldiń rýhanı tiregine aınalǵan tulǵalaryn umytqan joq. Ásirese, táýelsizdik alǵan jyldary óshkeni janyp, ólgeni tirilgen halqymyz qasıettegen tulǵalardyń qaraýsyz qalyp kelgen beıitterine belgi qoıdy, olardyń esimderin sanada jańǵyrtty. Taran aýdanyndaǵy Áıet ózeniniń jaǵasynda jatqan Jabaǵy batyrdyń beıitine de urpaqtary 2002 jyly eskertkish tas qoıdy.
Aty ańyzǵa aınalǵan Jabaǵy batyr HVIII ǵasyrda ómir súrgen. Ol týraly el arasynda ańyz-áńgime kóp bolǵan, onyń ushy búginge deıin jetken. El aýzyndaǵy ańyzǵa qaraǵanda, Qypshaq dalasyna at qoıyp kelgen qalmaqtardyń úlken toby Jabaǵy batyr aýylynyń dál irgesinde jeńilip, ajal qushady. Jasanyp kelgen jaýǵa qarsy qaırat qylyp, qoıdaı qyrsa da, bul kezde shaý tartyp qalǵan batyrdyń astyndaǵy atyna oq tıip mertigip, erden aýyp túsedi. Jaıaý soǵysyp, qylyshtasyp júrgende tý syrtynan atylǵan oqtan jaraly bolady.
Bul jaradan saý qalmasyn bilgen qolbasshy sonda jurtty jınap: «Atańa nálet qalmaqtardyń óligin sasytpaı, úlken shuńqyr qazyp, bárin bir jerge kómińder, al kúni erteń men o dúnıelik bolyp ketsem, sol shunqyrdyń ústine oba úıip, tóbege ózimdi jerleńder, ata jaýymyz turyp ketip júrmesin, ústinen basyp jataıyn» dese kerek. Batyrdyń ósıetin eli buljytpaı oryndaǵan. Jazyqtaǵy búginde shógip ketken jalǵyz tóbeniń qoldan úıilgenine kúmán keltirý qıyn. Batyr zıraty, shynynda da, qaraýyl tóbege uqsaıdy. Jabaǵy batyr eldiń shetinde, jeldiń ótinde jastyqqa jantaıyp jatqandaı.
Batyrdyń beıiti jatqan jer ýaqyt óte kele Taran aýdanynyń ortalyǵynan birneshe shaqyrym jerdegi Áıet ózeniniń jaǵasyndaǵy Jýravlev aýylynyń qorymyna aınalǵan. Keıin Jabaǵy batyrdyń janyna onyń jaqyn seriktesi Jamańqara batyr jerlengen. Beıitke jaqyn jerdegi jyradan bulaq aǵyp jatyr. Turǵyndardyń aıtýynsha, káýsar sý qasıetti jáne ony ishken adam saýyǵyp, ózin sergek sezinedi eken.
Aqyn Aqylbek Shaıahmettiń jazǵanyndaı, sóz zergeri Beıimbet Maılın Jabaǵy batyrmen atalas. El aýzynda osy kúnge deıin Jabaǵynyń babasy Túgel týraly ańyz da saqtalǵan. Bı-aǵań aýylynyń shejire qarttary burnaǵyraqta bylaı dep jetkizipti. «Aqjigittiń kelinshegi bosanyp, ul tapqanyn estigen jurt sol kezde Han ordasyna jaqyn bolǵan Aqjigittiń balasyna at taýyp qoıa almaıdy.
Sonda hannyń ózi: «Aqjigittiń balasy maǵan da bala bolady, endeshe balanyń atyn ózim qoıaıyn, esimi Túgel bolsyn! Tórt qubylamyzdy túgendep júrsin!» dep batasyn beripti. Túgel erjetip, joryqtarǵa qatysyp, erligimen tanyla bastaıdy. Jas jigittiń qysyltaıańda jaý qashyrǵan osyndaı bir erligine yrza bolǵan Abylaı han oǵan: «Ne qalaısyń? Qalasań, baǵymdy da, taǵymdy da bereıin», dese kerek. Sonda Túgel: «Taǵyńyzdy ne qylaıyn, taqsyr, maǵan baǵyńyz da jetedi. Biraq Alla taǵalanyń bergen baǵy basyńyzdan aýmasyn!» dep jaýap beripti», deıdi. Túgel batyr Beıimbet óleńderinde de sıpattalady.
Jabaǵy batyr men onyń batyr babasy Túgeldiń týlary osy kúnge deıin onyń urpaqtarynyń qolynda saqtaýly tur. Jabaǵy batyrdyń beıitine Taran aýdanyna joly túskender, urpaqtary baryp táý etip, quran baǵyshtap otyrady. Batyrlar beıiti de – uly dalanyń bir kıesi.
Elmıra ALShYMOVA,
oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń
bólim meńgerýshisi,
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
