Jalpy, qysqametrli fılm degenimiz – bul jas rejısserlerge óz kúshin synap baıqaýǵa berilgen taptyrmas múmkindik. Kórkem fılm túsirýge aparatyn tóte jol. Eki saǵattyq kórkem fılmniń eń basty ereksheligi – bir ǵana oıdy, bir sony ıdeıany jarty saǵatqa jeter-jetpes ýaqyt ishinde baıandaı otyryp, kórermen kóńilinde suraq qaldyrý, bálkim, jaýaby da rejısser tápsiriniń túbinde jasyrynyp jatady. Kórermen kóńili júırik bolsa, bul tereńniń túbindegi jaýaptyń shyndyǵyn birden tanıdy jáne sol shyndyqtyń qýaty qysqa metrli fılmge degen qurmetti sózsiz oıatady.
Bul kúni kórermender rejısser Berik Jahanovtyń «Asan», Jandos Espenbetovtiń «Shyrǵalań» («Jut»), Alen Rahmetalıevtiń «Sońǵy muǵalim», Arman Baımuratovtyń «О́zgeris», Venera Qaıyrjanovanyń «Tyǵylmaq» kartınalaryn bir mezgilde, bir tynyspen otyryp tamashalady. Bes fılm – bir-birimen qabyspaıtyn bes túrli taqyrypty qozǵaıdy, bir-birine uqsamaıtyn bes túrli rejısserlik qoltańbany kórsetedi.
«Mynaý jaqsy», «bul ortasha» dep bólip-jarýǵa kelmeıtin ózara deńgeıles fılmderdiń aıtar oıy salmaqty. Biraq beseýine de ortaq uqsastyq – kórsetilim sońynda kóńilde aýyr muń qaldyrady. Jas rejısserlerdiń tyrnaqaldy fılmderiniń dittegeni de sol bolar, búgingi qoǵamnyń eńse basatyn eń ashy shyndyǵyn basy artyq keıipkersiz, kereksiz dıalog-monologsyz, janama sıýjetsiz túsinikti jáne óte dál kórsete alýy qarymdy jas býynnyń qalyptasyp kele jatqanynan habar bergendeı.
Mysaly, ata-anasy bala kezinde ajyrasyp ketken, ákesin talaı jyldar kórmegen, endi onyń qazasyna kele jatqan bozbalanyń jan tolqynysyn beıneleýge arnalǵan «Asan» fılmin alaıyq. Kólikte kele jatyp: «Balam, barǵan soń eldiń bári saǵan qaraıdy. Qattyraq jyla», deıdi anasy. «Ne dep jylaımyn?», deıdi Asan. Fılm sıýjetin kóterip turǵan temirqazyq oı – osy sóz.
Shynynda da, áke týraly shala-sharpy ǵana oıy bar, «áke» uǵymy qalyptasyp úlgermegen, emis-emis elespen esine áreń túsetin ákesin Asan ne dep, qalaı joqtamaq? Halyqaralyq Kann kınofestıvaliniń Short Film Corner baǵdarlamasy aıasynda kórsetilgen «Asan» endi qyrkúıekte ótetin halyqaralyq Qazan kınofestıvaliniń konkýrstyq baǵdarlamasyna enip otyr.
Sondaı-aq «Tyǵylmaq» fılminiń de kóterer júgi aýyr. Qaraýsyz, aıdalada ózimen-ózi tirshilik keship jatqan shaǵyn qalashyqtaǵy bir otbasynyń basyndaǵy qasirettiń kishkentaı qyzdyń júreginen qalaı ótetinin kórip, tiksinbeý múmkin emes. Ákesiniń jumyssyzdyǵy az bolǵandaı, endi ol maskúnemge aınalǵan. Qaryz surap, otbasyn asyraıtyn anasymen kórshilerdiń aralasqysy joq.
Osy sebepti kórshi úıdegi qurbylarynyń eshqaısysy munymen oınaǵysy kelmeıdi. Tulymshaǵy jelbirep, jelmen jarysyp júgirgennen rahat tabatyn kishkentaı qyz otbasysy urys-keristen kóz ashpaıtyn muńdas qurbysymen tyǵylmaq oınaǵandy jaqsy kóredi. О́ıtkeni betin basyp, kózin jumsa boldy, maskúnem ákesin kórmeıtin, ashy aıǵaıymen qulaq tundyratyn anasyn estimeıtin onyń óz erekshe álemi paıda bolady. Ol álemde eshkim eshkimniń janyn aýyrtpaıdy, janyna jara salmaıdy, jan-jaǵy tynysh, barshasy baqytty...
– «Debıýt» shyǵarmashylyq-óndiristik birlestigi jyl saıyn otandyq kınematografty birqatar jańa esimdermen tolyqtyryp otyrady. Bizdiń birlestikte túsirilgen qysqametrli fılmder halyqaralyq kınofestıvaldarda laıyqty baǵasyn alyp, marapattarǵa qol jetkizip jatyr. «Tyǵylmaq» fılmi jaqynda ótken «Eýrazııa» jáne «Ertis sınema» kınofestıvaldarynda baq synady. Peterbýrg qalasynda ótken kınobaıqaýdan arnaıy júldemen oraldy,– deıdi birlestik jetekshisi Anar Qashaǵanova.
Aıta keteıik, «Qazaqfılm» kınostýdııasy bıyl da ssenarııler baıqaýyn jarııalaǵan bolatyn. Baıqaýǵa 80-nen astam jumys túsip, onyń 10-yn irikteý komıssııasy tańdap alǵan.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
