Sýretti túsirgen Erlan OMAR
Dápterge qatysty daý sheshildi
Jańa oqý jylynyń bastalýyna sanaýly kúnder qalǵany belgili. Bilim kúni qarsańynda oqýshylardyń oqýlyǵy, dápter daýy, mekeme jetispeýshiligi sııaqty máseleler aldymyzdan shyqpaı qoımaıdy. Sonymen qatar jańa oqý jyly óziniń birqatar jańalyǵyn ala keletini anyq. Osy rette Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Joldaýynda atap kórsetkendeı, búgingi mektepter jaı ǵana mektep emes – ozyq bilim men úzdik tájirıbe ushtasatyn ıntellektýaldy ortalyqtarǵa aınalýy kerek degen sózi eske túsedi. Búginde elimizdiń bilim júıesi atalǵan baǵytta jańa qadamdarǵa barýy shart.
Jalpy bıyldan bastap Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń nusqaýlyǵy boıynsha buryn oqytýǵa arnalǵan qosymsha materıal bolyp kelgen jumys dápterlerin qoldaný mindetti emes. Aldaǵy ýaqytta mektepterdiń ata-analarǵa bastaýysh synyptardyń oqýshylaryna jumys dápterlerin satyp alý týraly qoıǵan talaptary zańsyz bolyp esepteledi. Bul týraly Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Ashat Aımaǵambetov arnaıy málimdeme jasady.
«Jumys dápterlerin satyp alý jáne paıdalaný – mindetti emes. Bul oqýǵa arnalǵan qosymsha materıal, ony usynýǵa bolady, alaıda jalpylaı qoldanýǵa mindettelmegen. Jumys dápterlerin satyp alý týraly talaptar zańsyz, sol sebepti osyndaı jaǵdaılarda tıisti sharalar qabyldaımyz. Degenmen, ony paıdalanýǵa tyıym sala almaımyz. Sondaı-aq túrli pánderge arnalǵan hrestomatııalar bar, bular da oqýǵa mindettelmegen. Búginde ata-analar oqýshylardyń mektepke ustaıtyn sómkeleri kitaptardyń kóptiginen óte aýyr ekenin aıtyp shaǵymdanady. Osynyń ózi sebep, óıtkeni keı jaǵdaıda jumys dápterleriniń ózi kitaptyń kólemimen birdeı bolyp jatady. Sondyqtan da qazirgi tańda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip, barlyq oqýlyqtar, jumys dápterleri jáne ózge de oqý quraldaryn sanıtarlyq normalarǵa saı keltirý jóninde naqty standarttar ázirlep jatyr», deıdi A.Aımaǵambetov.
Sondaı-aq 2018-2019 oqý jyly oqýshylarǵa ǵana emes, ustazdar qaýymyna da jaǵymdy jańalyqtarmen enbek. Barshaǵa belgili, aǵymdaǵy jyldan bastap Qazaqstanda pedagogıka qyzmetkerlerin attestattaýdyń jańa júıesi engizilgen bolatyn. Onda muǵalimderdiń sanatyna baılanysty eńbekaqy kólemi ósedi jáne ústeme qosylady. Mınıstrlik ókilderiniń aıtýy boıynsha, eńbekaqyny ósirý týraly aıtqan kezde, eki jaǵdaıdy qarastyrǵan jón. Birinshisi – búginde jańartylǵan baǵdarlamalar boıynsha jumys istep júrgen muǵalimderdiń eńbekaqysyn ósirý. Buǵan búgingi tańda elimizde 205 myń muǵalim qol jetkizip otyr. Olar atalǵan tólemdi qazirgi tańda alyp jatyr, ıaǵnı tıisti qarajat respýblıkalyq bıýdjetten bólinip, transferttermen jergilikti bıýdjetterge baǵyttalǵan. Ekinshi ústeme, bul – sanatqa qosylatyn qosymsha aqy. Endigi ýaqytta oqytýshylardyń eńbekaqylarynyń kestesi saralanǵan jáne ártúrli krıterıılerge baılanysty tólenetin bolady. Qaıtken kúnde de muǵalim mártebesi men jalaqysy ósken jerde úlgerim men úderis qatar damıtyny belgili.
Jyl saıyn 15 mektep salynýy kerek
Bilim aınalasyndaǵy biraz másele jýyrda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda da birshama talqylandy. Bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016–2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń aǵymdaǵy jylǵy 6 aıynyń iske asyrylý barysy týraly aıtylǵan jıynda sondaı-aq ulttyq biryńǵaı testileýge qatysty, nólinshi synyp normasy, úsh aýysym boıynsha bilim alýǵa májbúr mektepter jaıy sóz boldy.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, aldaǵy ýaqytta mektep ákimshiligi ata-analardan memlekettik qyzmet kórsetý týraly erejede kórsetilgenderden basqa, qosymsha qujattardy talap etpeýi tıis. Bilýimizshe, endigi kezeńde nólinshi synyptarǵa qabyldaný úshin emtıhandar tapsyrý qajet emes. Eger bala 5 jasqa tolsa jáne oqýǵa qulshynysy bolsa, onda bilim alý úshin eshqandaı da kedergi bolmaýy kerek.
Alaıda búgingi tańda nólinshi synyptarǵa qabyldaý kezinde usynylatyn qujattar paketi ózekti bolyp otyr. Onda keıde zańsyz túrde ata-analardyń jumys ornynan anyqtamalar suraıtyn jaǵdaılar oryn alyp jatady. Atalǵan jaǵdaıda mektepterdiń negizsiz túrde jumys ornynan anyqtamalar suratatyny zańsyz ekenin eskergen jón. Vıse-mınıstrdiń ózi atap ótkendeı, qandaı qujattar qajet ekeni týraly naqty jazylǵan standart bar, onda jumys ornynan talap etiletin anyqtama týraly jazylmaǵan.
Sondaı-aq mınıstrlik keıbir mektepterdiń áli kúnge deıin oqýshylar sany shamadan tys ekendigin aıtady. Orta bilim berý mekemeleriniń jetispeýshiligi mınıstrler kabınetiniń nazarynan tys qalmaıtyny belgili. Olardyń aıtýynsha, qazir respýblıka boıynsha 120 mektep úsh aýysymda oqyp jatyr. Al 44 mektep múldem apatty jaǵdaıda oqýshy oqytýǵa májbúr. Mınıstr Erlan Saǵadıev atap kórsetkendeı, máseleni túbegeıli sheshý úshin jyl saıyn elimizde 15 jańa mektep salynýy tıis eken.
Olar usynǵan derekterge súıensek, Qazaqstan boıynsha 118 mektep úsh aýysymda sabaq beredi. Ásirese elorda mektepterine oqýshylardy qabyldaý máselesi ózekti bolyp otyr, munda jyl saıyn birinshi synyp oqýshylarynyń sany 15 myń balaǵa ulǵaıýda.
UBT-ǵa utymdy tetikter qosylmaq
Jańa oqý jylynda UBT máselesin de umytpaǵan jón. Aldaǵy jylda UBT men keshendi testileýdi biriktirý qolǵa alynbaq. 2017 jylǵa deıin UBT eki fýnksııany atqaryp kelgendigi belgili. Búginde bala attestat alý úshin mektepte emtıhan tapsyrý men Ulttyq biryńǵaı testileýden ótetindigi ata-analarǵa da, túlekterge de qolaısyz bolyp otyr. KT de osyndaı fýnksııa atqarady, alaıda 2 aptadan keıin ótedi. Eger eki test te birdeı fýnksııany atqarsa jáne oǵan qatysatyn adamdar bir bolsa, aldaǵy ýaqytta keshendi testileýdi ótkizýdiń qajettigi joq deýge bolady.
Bul memleket úshin óte úlken shyǵyn, óıtkeni komıssııany bir ret jiberip, keıin qaıta jiberýdiń qandaı qajettiligi bar? Bul belgili bir kúshterdi, aýdıtorııany jumyldyrý sııaqty máselelerdi kúrdelendirip jiberedi.
Jalpy alǵanda, barlyq ózekti máseleler muǵalimderdiń tamyz jıynynda jan-jaqty talqylanýy kerek. Jańa oqý jyly pedagogtar qaýymy men ata-analar tarapyna birdeı qolaıly jańalyqtarymen engeni durys. Joǵaryda atalǵan UBT men KT-ni biriktirý, UBT ótkizý prosesinen mektep muǵalimderin bosatý, mektepterde synama testilerin ótkizbeý, memlekettik bilim granttaryn oqý tilderine bólmeı taǵaıyndaý sııaqty máseleler eki taraptyń da talabyn oryndaýdy maqsat tutýyn qadaǵalaǵan jón.
Taǵy bir aıta keterlik jaıt, bilim sapasyn arttyrý máselesinde aýyl men qala oqýshylarynyń bilim deńgeıinde edáýir aıyrmashylyqtyń jıi aıtylatyndyǵy. Mınıstrlik bul olqylyqty túzeý úshin Dúnıejúzilik bankten nesıe alyp, aýyl mektepteriniń tehnıkalyq bazasyn jańartý jáne muǵalimderdiń biliktiligin arttyrý jaıyn qarastyrý jóninde pikir bildirýde.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
