Jas býyn qarasynyń moldyǵyna qaraǵanda býyny qatpaı jatyp fashıstik nasızmniń qýdalaýyna ushyrap, azapty jyldardy bastan keshirgen tulymdynyń aýyr taǵdyry beı-jaı qaldyrmasa kerek. «Erkindik qanaty» qoǵamdyq qorynyń ókili Áıgerim Seıtenovanyń aıtýynsha, 60-tan astam memlekettiń 12 mıllıonǵa jýyq turǵyny tamashalaý múmkindigine ıe bolǵan biregeı kórmeni Qazaqstanda uıymdastyrýǵa «Anna Frank» mýzeı-úıi men «Frıdrıh Ebert» qory qoldaý kórsetipti.
Anna evreı otbasynan, Germanııada týǵan. Gıtler úkimet basyna kelgennen keıin áke-sheshesi men týǵan-týystary nasıstik qýdalaýǵa ushyrap, amalsyz Nıderlandyǵa bas saýǵalaıdy. Biraq Eýropany jaýlap alǵan fashıstik bılik munda da tynyshtyq bermeıdi. Áýlet músheleri ajal tyrnaǵyna ilinbeýdiń amaldaryn jasap, eki jyl boıy qurqyltaıdyń uıasyndaı baspanada jasyrynyp júredi. Biraq «alýshyny ańdýshy jeńedi» degendeı gestaponyń qarmaǵyna túsip, konslagerlerge qamalady. Atan túıe kótere almas nebir qıyndyqtarǵa kezigedi. Bul otbasydan ákeleri Otto Frank qana tiri qalady.
Erkindik pen izgiliktiń, beıbitshilik pen dostyqtyń sımvolyna aınalǵan Annanyń jeke kúndeligi aıdaı álemge atyn tanytty dese de bolady. Ondaǵy jazbalarda tutas ult basyna tóngen náýbet, qaıǵylary men zardaptary, Holokost qurbandary, nasızm jaıly shyndyqtar esh búkpesiz baıandalady. Jas qyzdyń ishke búkken janaıqaıy aq qaǵaz betine kóz jasy sııaqty tógiledi. Alǵashqy kúndeligin 13 jasqa tolǵanda jazyp, sońǵysyn 1944 jyly aıaqtaǵan. Tipti roman jazýdy da oılastyrǵan desedi. Biraq ol maqsatyna jete almaǵan. Ákesi 1963 jyly «Anna Frank» atyndaǵy qor quryp, kúndelik jazbalar alǵash ret oqyrmandar qolyna tıgen. Álemdik bestsellerge teńelgen. Asyra aıtylsa da, on ekide bir gúli ashylmaǵan qyzdyń qany sorǵalaǵan aqıqattardy búkpesiz aıtýy talaılardyń júregin aýyrtqan tárizdi.
Kórmege qoıylǵan basqa da týyndylar men shyǵarmalar, jádigerler men eksponattar surqııa kezeńniń tilmen jetkizgisiz aýyr zardaptary týraly egjeı-tegjeıli syr shertedi.
Adamı normalarmen esh syıyspaıtyn jaýyzdyqtardy áshkereleýdi, adam quqyǵy men bostandyǵyn, adamgershilik asyl qasıetterdi nasıhattaýdy maqsat etken kóshpeli kórmeniń qazaqstandyq óskeleń urpaq úshin tálim-tárbıesi zor ekeni anyq.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
