Bıyl ótkenine ǵasyr tolyp otyrǵan atalmysh jıyn jaıly qalam tartyp júrgen Oral qalasynyń turǵyny, baıyrǵy jýrnalıst, marqum Qaıyrjan Hasanov aǵamyz bizdiń ótinishimiz boıynsha jazyp, joldaǵan hatynda: «Bul alash tarıhyndaǵy III sıez. Bir jyl buryn uıymdastyrylǵan Orynbor sıezinen oralǵan alash belsendileri jıyndy ótkizýge ortalyqtan shalǵaı Qaratóbedegi meshit úıin tańdap alǵan. Sóıtip jıynǵa elge tanymal, bedeldi, bıligi júrip turǵan atqaminerler men din ıeleri, el-jurtqa syıly aqsaqaldar shaqyrylǵan. Qonaqtardy kútip alý, as-sýmen qamdaý jaıyn Jympıty ýezine qarasty Sabynkól bolysy Makar Tókeshov atqaryp shyqqan» dep jazady.
Atalmysh sıez jaıly jazýshy Sáken Seıfýllın «Tar jol, taıǵaq keshý» romanynda: «Qaratóbede bolǵan sıezge Oral oblysynyń bar oqyǵan qazaqtary jınaldy. Bastyqtary – eki Dosmuqanbetuly. Sıez meshitte. Meshit lyq tolǵan. Úı ishi ábden býlyqty. Esik berik. Sıezge kire almaǵan jaı buqara halyq antalap meshitti aınalyp alǵan. Ashyq terezelerden bastaryn suǵyp, talas sózderdi tyńdady» degen málimet bar.
Joǵarydaǵy Qaıyrjan aǵamyz jınaqtaǵan derekke qaraǵanda, jıyn ótken meshitti 1905 jyly Shárip degen tatar saldyrǵan kórinedi. Keńes ókimeti ornaǵannan keıin meshit munarasy 1919 jyldary qulatylǵan. Ǵımarattyń úlken bólegi klýb, shaǵyn bólmeleri kitaphanaǵa aınalǵan. Al qasyndaǵy medrese úıine komsomol ıacheıkasy ornalasady. Keıin 1942 jyldary meshit úıi aýdandyq áskerı komıssarıatqa laıyqtalyp, kishireıtilipti. 1962 jyly jeke adamdarǵa turǵyn úı retinde berilgen. Qysqasy, bul úıdiń sulbasy HHI ǵasyrǵa jetken. Bir qýanarlyǵy bul oryn qazir «Qasıetti Qazaqstan» jobasy boıynsha Batys Qazaqstan óńiri atynan jalpyulttyq tizimge enipti.
2013 jyly qarasha aıynda Qaratóbedegi jıyn ótken orynǵa eskertkish taqta ornatylypty. Eskertkish tas-taqtanyń beti: «Ult teńdigin jalaý etip, qazaq halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin táýelsiz el bolý jolynda janyn pıda etken Alash qaıratkerleriniń rýhyna arnalady» degen sózdermen bádizdelgen.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
