Eger Lıtvaǵa saıahattap barýdyń sáti túse qalsa, Vılnıýs qalasynan nebári otyz shaqyrym jerdegi Trakaı qamalyn kórip, tamashalap qaıtaryńyz haq. Sebebi ol lıtvalyqtardyń ótken tarıhynan syr shertip turatyn kóne eskertkish, kıeli meken.
HIV ǵasyrdyń sońynda Hazar qaǵanatynan bólinip shyqqan bes júzge jýyq qaraıymdardyń otbasy mine, osy Trakaı qamalynyń janyna kelip qonys tepken eken. Ańyzdyń aıtýyna qaraǵanda, Lıtvanyń uly knıazi Vıtaýtas atalmysh qamaldy qorǵaýdy er júrek, qaısar qaraıym sarbazdaryna senip tapsyrypty desedi.
Qazir de Trakaı qamalynyń janyndaǵy shaǵyn qalashyqtyń negizgi turǵyndary sol ulystyń urpaǵy bolyp tabylady. Qaraıymdardyń túp atasy túrkiler ekeni anyq. Sondyqtan da olardyń kelbeti, túr-túsi, keıbir ádet-ǵuryptary bizge uqsaıdy. Biraq dini basqa. Qudaıǵa sıynatyn ǵımarattarynyń poshymy shirkeýge kelińkireıdi. «Bizdiń dinimiz Kóne ósıetten keıingi dinı qujattardy qabyldamaǵan», degen-di bizge sol ǵımarattaǵy bir dinı qyzmetker.
Búginde qaraıym ulysynyń sany bar bolǵany – 250 adam ǵana eken. Jergilikti halyqtyń aıtýynsha, olardy mundaı kúıge jetkizip otyrǵan basty sebepterdiń biri ózderiniń ishki qatań dinı zańdary kórinedi. О́ıtkeni qaraıym jigitterine basqa eldiń qyzyna úılenýge tyıym salynǵan jáne úılene qalǵan kúnniń ózinde olardan taraǵan urpaqty sanatqa qosýdan bas tartqan.
– Baıqadyńyzdar ma, qaraıymdardyń báriniń úıinde negizinen úsh tereze, – deıdi bizge Trakaı qalashyǵyndaǵy Qaraıym kóshesin kórsetip kele jatqan jol bastaýshy jigit. – Olarda: «Bul terezelerdiń bireýi – Qudaıǵa, ekinshisi – qamalǵa, úshinshisi – ózimizge qaraýǵa arnalǵan», degen senim bar.
Osydan soń biz álgi kósheniń eki jıegindegi jer úılerdiń terezesine birtúrli tańyrqaı qaradyq. Tazalyqty, sán-saltanatty súıetin óte uqypty, eńbekqor halyqqa uqsaıdy. Úıleriniń aldyndaǵy tal-teregi, baý-baqshasy jaıqalyp tur.
Biraq átteń, tili de, dili de, salt-sanasy da kúnnen kúnge kómeski tartyp, umytylyp bara jatqan ulys. Sodan da bolar, álgi úsh terezeniń bireýine, dálirek aıtqanda, «ózderine qaraıtyn» terezege tutylǵan perde kóp jyldan beri ashylmaǵandaı áser qaldyrady. Sebebi áne, Qudaı jaratqan dúnıeniń kók aspany móldirep, kúni jadyrap tur. Aına kóldiń ortasyndaǵy oqshaý aral sekildi kóringen Trakaı qamalyna qaraı aǵylyp jatqan saıahatshylardyń legi tań atqaly beri bir tolastaǵan joq.
Al qaraıymdar kóshesi bolsa, álimsaqtan bergi Adamzat tarıhynyń sırek kezdesetin bir eksponaty sekildi shaǵyn qalanyń qaq ortasynan aıdaı álemge kóz tigip, ózin mazalaǵan bir suraqtyń jaýabyn kútip turǵan sekildi...
Nurǵalı ORAZ,
«Egemen Qazaqstan»
